Donald Trump drinkt niet, toch gedraagt hij zich als een dronkeman. Beneveld door de macht. In een dionysische roes beweegt hij zich dansend, pronkend en dreigend over het wereldtoneel, intens genietend van zichzelf als hoogste dienaar van zijn haast bovenmenselijke ego. Het is griezelig.
We hebben het vaak over structuren en systemen, maar hier is weer eens te zien hoe het persoonlijke de politiek kan bepalen. Eén man, Trump, is bezig Amerika naar zijn hand te zetten. Alsof hij het wil modelleren naar zijn evenbeeld: agressief, ongeremd, boers, wrokkig, heerszuchtig. De vraag is hoever hij daarmee gaat komen en tot hoever hij wil gaan.
Dat hij over dictatoriale instincten beschikt, weten we sinds hij op 6 januari 2021 met behulp van de door hem opgejutte Capitool-bestormers een heuse couppoging deed. Door na zijn terugkeer in het Witte Huis meteen gratie te verlenen aan de geweldplegers van toen, lijkt hij het signaal af te geven aan zijn radicaalste aanhangers dat geweld een legitiem middel is in de strijd om machtsbehoud.
Trumps tegenstanders en critici briesen van verontwaardiging en vrezen voor het voortbestaan van Amerika als democratie. Gezien alles wat Trump heeft gedaan sinds zijn beëdiging, durf ik niet te zeggen dat die angst overdreven is. Tegelijkertijd vind ik het moeilijk me neer te leggen bij een toekomstbeeld zo zwart en zwanger van onheil. Met fatalisme schieten we ook niks op.
Een goed journalistiek principe is dat je altijd op zoek moet gaan naar contra-indicaties, naar feiten die je aannames en analyses tegenspreken. Dit ter voorkoming van tunnelvisie, de neiging om naar een conclusie toe te schrijven. We staren nu met Trump in de bek van het beest, laten we proberen er wat puntjes uit te peuren die ingaan tegen het idee dat Amerika verloren is.
Populair is de vergelijking met de jaren dertig. Net als Hitler zou Trump de democratie gebruiken om haar te vernietigen. Die associatie is begrijpelijk. Maar een verschil is dat de Duitse Weimarrepubliek een piepjonge en kwetsbare democratie was. Ze was in 1933 amper 15 jaar oud en werd door de conservatieve nationalisten nooit echt geaccepteerd. Zij leverden Weimar uit aan de nazi’s. De Amerikaanse democratie rust daarentegen op een fundament van een paar honderd jaar en er bestaat geen beweging die de democratie principieel afwijst.
Wat de meeste Amerikanen willen is dat er wat wordt gedaan aan de inflatie, de hoge kosten van levensonderhoud, de ongecontroleerde immigratie, het tekort aan betaalbare woningen, de toenemende dakloosheid. Aardse zorgen die schreeuwen om een effectieve aanpak door vakbekwame politici. Het gaat veel kiezers om competentie, niet om ideologie, stelt NYT-columnist David French.
Trump kan weliswaar volop inzetten op drama en de cultuuroorlog, maar als hij incompetent blijkt bij het aanpakken van die praktische problemen en slechts chaos zaait, kan hij daarvoor al over twee jaar bij de tussentijdse Congresverkiezingen worden afgestraft. Zo is het volgens French de afgelopen twintig jaar steeds gegaan: als kiezers ontevreden waren over het beleid stemden ze de zittende macht weg. De controle over het Witte Huis, de Senaat en het Huis wisselde voortdurend tussen de Democraten en Republikeinen.
Een ander punt is dat dit Trumps tweede en laatste termijn is. Presidenten verliezen dan vaak geleidelijk de grip op hun partij, want op weg naar de uitgang. Anderen zullen voor hun eigen kansen gaan in de volgende verkiezingen. Er zijn dus scenario’s denkbaar waarbij Trump aan slagkracht inboet en Amerika niet onafwendbaar afstevent op het ravijn. Toegegeven, deze scenario’s klinken in dit koortsige klimaat bijna te saai om waar te kunnen zijn, maar ze zijn niet per se onrealistischer dan de onheilsprofetieën.
Trump blijft natuurlijk wel Trump. Waar ik vooral op let is of hij niet zijn autocratische inborst zal volgen en gaat proberen een bij de grondwet verboden derde termijn af te dwingen. Dat zou een krachtmeting worden tussen de rauw-woeste persoonlijkheid van die ene man en het eeuwenoude democratische systeem met zijn checks-and-balances, rechters, staten en permanente strijd. Of het zover komt en wie dan de sterkste zal blijken, weten we niet. Tot die tijd zijn berichten over de dood van de Amerikaanse democratie voorbarig.
Over de auteur
Arie Elshout is journalist en columnist voor de Volkskrant. Eerder was hij correspondent in de VS en Brussel. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant