Veel uitgeven, veel verdienen en Europese glorie: Ajax zou Bayern München achterna gaan, verkondigde technisch directeur Marc Overmars in 2018. Zeven jaar later moet Ajax puinruimen, mede omdat Overmars’ opvolger Sven Mislintat tientallen miljoenen over de balk smeet.
Controle, altijd controle: in het spel, in de uitgaven. Controle is het woord bij Ajax. Het geeft de club op het veld een saai imago van resultaatvoetbal, na jaren te zijn voortgedreven op een wolk van voorspoed en uitbundigheid.
De man van de soms verstikkende controle op het veld, trainer Francesco Farioli, praat niet over financiële cijfers. ‘Ik weet niet veel van wiskunde. Daarom ben ik filosofie gaan studeren.’
Tot het sluiten van de markt, begin volgende week, praat hij ook zo weinig mogelijk over transfers. Met lichte spot, na de zege op Galatasaray, gevraagd naar Jordan Henderson die zijn aanvoerdersband aan Remko Pasveer gaf en naar AS Monaco wil: ‘Elke keer als ik zeg dat iemand niet mag vertrekken, gebeurt het een dag later.’
Een andere bewaker van de grenzen, technisch directeur Alex Kroes, is van de controle op de transfermarkt. Hij beleeft eveneens een gekmakende periode, met een doordraaiende geruchtenmachine. Als hij al spelers koopt, zijn ze relatief goedkoop en liefst al bekend met Ajax. Kroes tracht voetballers te verkopen die onverkoopbaar zijn, als een marktkoopman met fruit dat over de datum raakt.
Andere clubs willen overbodige spelers het liefst van Ajax huren, alsof ze een smetje vermoeden. In een tijd van relatieve armoede leeft de club in een vreemde paradox. Bij winst op Feyenoord zondag, in de Klassieker, is het verschil met de rivaal twaalf punten. FC Utrecht is dan de belangrijkste concurrent voor de heilig verklaarde tweede plaats, en Ajax blijft zelfs meedoen om de titel.
De Champions League bereiken is zeker zo belangrijk als meedoen, luidt het adagium. Miljoenen verdienen, zoals voorheen, in de rood-witte wolken vertoeven.
Wellicht droomt Farioli van betere spelers, die vaker scoren of het spel verfraaien met een diepe bal vanuit het niets. Hij is blij met de Noor Oliver Edvardsen, die overkomt van Go Ahead Eagles, als extra linksbuiten. Het is een positie die al sinds de zomer om aandacht vraagt. En dan moest de aan zijn hamstring geblesseerde linksbuiten Mika Godts ook nog eens na zeven minuten het veld af tegen Galatasaray.
Het zinde Farioli niet dat rechtsback Devyne Rensch voor 5 miljoen euro werd verkocht aan AS Roma. Ajax moest wel, anders was hij in de zomer transfervrij de deur uitgelopen. De club haalde Youri Regeer terug, van FC Twente, volgens Kroes inzetbaar als rechtsachter.
Farioli ziet hem als middenvelder. Maar nee, de twee hebben geen ruzie. Ze zijn het meestal eens, oordelen ze zelf. De pers maakt ‘cinema van verhaaltjes’, aldus Farioli, de ongekroonde koning van de metaforen in de Arena.
Een plotse leegloop diende zich de afgelopen dagen aan, wanneer je alle geruchten zou geloven. Aanvoerder Jordan Henderson die zijn zinnen zette op Monaco? ‘Hij is onze leider, het middelpunt van alles’, zei Fitz-Jim. Olympique Marseille en West Ham United informeerden naar het huren van Brian Brobbey. Jorrel Hato stelde de supporters gerust. Hij zat op de tribune bij Liverpool, op uitnodiging van vriend Ryan Gravenberch, niet om te onderhandelen over een transfer.
‘De financiële positie van Ajax is leidend’, zegt Farioli regelmatig. Technisch directeur Kroes probeert op alle manieren af te komen van overbodige spelers die met langdurige contracten en vorstelijke salarissen in Amsterdam neerstreken. Als ook Chuba Akpom wordt verhuurd, zijn zes van de twaalf apostelen van Kroes’ voorganger Sven Mislintat dit seizoen elders ondergebracht. Branco van den Boomen wilde niet naar Lille, Benjamin Tahirovic zwerft nog rond bij Ajax.
Slechts vier spelers vertegenwoordigen een serieuze transferwaarde: Hato, Brobbey, Kenneth Taylor en Josip Sutalo, de enige onomstreden aankoop van Mislintat, wiens transferbeleid diepe sporen trok door de financiële huishouding van de club.
Tijdens het desastreus verlopen vorige seizoen, waarin Ajax heel even laatste stond in de competitie, bleek dat vrijwel alle aankopen van Mislintat tekortkwamen voor het niveau dat de club nastreeft. Met uitzondering dus van Sutalo, de Kroatische international die onder Farioli zijn rug rechtte. Wellicht maakt Anton Gaaei zich nog waar als rechtsachter, nu Rensch is vertrokken. Liever heeft Farioli er nog een rechtsachter bij.
Als bij Ajax het kapitaal op het veld staat, is dat in korte tijd gehalveerd door wanbeleid. Voetbaldataportaal Transfermarkt taxeert de waarde van de spelersgroep op 200 miljoen euro, tegenover 330 miljoen vorig seizoen en zelfs 400 miljoen het jaar daarvoor. Door falend aan- en verkoopbeleid en de vormcrisis die de selectie vorig seizoen lamlegde, is 200 miljoen verdampt.
De tijd dat Ajax-spelers nog 100 miljoen (Antony) of 86 miljoen (Frenkie de Jong, Matthijs de Ligt) opleverden is voorbij, ook doordat topclubs minder geld aan spelers spenderen. Dat Mislintat vorig seizoen twaalf spelers kocht, terwijl sowieso altijd een aantal transfers mislukt, snapt Jos Berden mede daardoor nog steeds niet. Onder zijn alter ego José De La Verde is hij populair op X, waar hij voetbalsupporters geduldig uitlegt hoe de transfers en het financiële beleid van Ajax in elkaar steken.
Al viel dat vorig seizoen amper te doen door de strategie van Mislintat: het aantrekken van vrij dure spelers als Georges Mikautadze, Carlos Forbs, de inmiddels al afgeschreven verdediger Gastón Ávila en Chuba Akpom, dit seizoen de derde spits in de pikorde achter Brobbey en Weghorst. Met z’n vieren kostten ze 60 miljoen euro, al werd Mikautadze vlug met licht verlies verkocht.
Berden ziet het somber in. Ajax gaat geen grote winst op ze maken, voorspelt hij, zoals in het verleden wel gebeurde met bijvoorbeeld Edson Álvarez, Mohammed Kudus, Antony en Lisandro Martínez. En dat terwijl Ajax de transferinkomsten juist hard nodig heeft voor zijn bedrijfsvoering.
Wie inzoomt op de financiële handel en wandel, ziet parallellen met het seizoen 2017-2018. Vorig seizoen haalde Ajax nog maar 11 miljoen binnen aan premies uit Europese toernooien, waarmee de club bijna terug is op het niveau van zeven jaar geleden. Ajax ontbrak toen voor het eerst in 27 jaar in een Europees hoofdtoernooi, na uitschakeling in de voorronden van zowel de Champions League als de Europa League. Het leverde de clubkas slechts 1 miljoen euro op.
Het grote verschil met toen is dat de kosten zijn verdubbeld, vooral door de gigantische vlucht die de spelerssalarissen hebben genomen onder de directeuren Van der Sar en Overmars. Na het Europese echec in 2017/2018 brak directeur voetbalzaken Overmars het salarisplafond open, om de routiniers Dusan Tadic en Daley Blind te kunnen vastleggen. Zij moesten, samen met talenten als Matthijs de Ligt, André Onana, Noussair Mazraoui en Frenkie de Jong, de club hogerop brengen.
‘Dit is pas het begin’, sprak Overmars in 2018. Ajax moest volgens hem het Bayern München van Nederland worden.
Ajax eindigde drie keer bovenaan in de eredivisie (één landstitel werd niet uitgedeeld vanwege corona) en haalde vier seizoenen op rij tussen de 45 en 63 miljoen binnen in Europa. De ploeg die furore maakte in de Champions League raakte vervolgens weliswaar ontmanteld, maar de transfers van onder anderen De Jong en De Ligt leverden goud geld op.
Ook de investeringen in bijvoorbeeld Martínez, Kudus, Álvarez en Antony – die laatste vertrok voor een recordbedrag van 100 miljoen euro naar Manchester United – verdienden zichzelf ruimschoots terug. Zo lukte het de club om de ingeslagen weg lange tijd te consolideren: er ging veel uit, maar er kwam ook veel binnen.
Het beleid was ook vol risico’s, nog los van het noodgedwongen vertrek van Overmars vanwege seksueel grensoverschrijdend gedrag. Zonder de inkomsten uit de Champions League en zonder grote transfers blijkt hoe snel Ajax zijn vet op de botten is verloren. Daardoor is een waterhoofd ontstaan van (te) hoge kosten, lage opbrengsten en een personeelsbestand dat bleef groeien – alsof de bomen nog steeds tot in de rood-witte hemel reikten.
Ajax heeft 625 mensen in dienst, verdeeld over 474 fte. Dat zijn 150 werknemers meer dan in het seizoen 2017-2018. Maar de totale kosten zijn bijna verdubbeld, vooral door het uit de kluiten gegroeide salarishuis dat Kroes nu op orde probeert te brengen, met zijn ‘financiële duurzaamheid’.
Financieel directeur Susan Lenderink was vorig seizoen 62 miljoen euro kwijt aan de spelers van het eerste elftal. Dat is meer dan de selectie die zes jaar geleden bijna Europa naar haar hand zette, maar wel 12 miljoen minder dan twee jaar terug.
Ajax is financieel gezond, benadrukte Lenderink bij de ledenvergadering in december, ook door een vrij stabiel eigen vermogen van 226 miljoen euro. Maar om gezond te blijven zijn ‘aanvullende structurele kostenverlagingen’ wel nodig. Er wordt niet langer begroot op meedoen in de Champions League. De spelerssalarissen moeten omlaag, ook voor talenten in de jeugd.
Om kosten te besparen ging de club deze winter niet op trainingskamp naar het buitenland. Ajax zou, aldus anonieme clubbestuurders in NRC, 125 tot 175 banen willen schrappen. De club wil daarbij niet meer afhankelijk zijn van transfers om verliezen op te vangen. Daarvoor moet er flink wat gebeuren, want het nettoverlies van 10 miljoen euro zou vorig seizoen veel hoger zijn uitgevallen als de club niet 39 miljoen euro winst had gemaakt met transfers.
De toch al niet verwende achterban wordt intussen dagelijks geconfronteerd met de nieuwe werkelijkheid. Na de zomer, waarin hij te laat was om een vervanger voor linksbuiten Steven Bergwijn te halen, moet Alex Kroes deze transferperiode repareren wat te repareren valt. De tweede plaats die Ajax zowaar in handen heeft, levert volgend seizoen 40 miljoen euro op aan gegarandeerde Champions League-inkomsten. Die bonus zou de weg naar herstel aanzienlijk verkorten.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant