De Verenigde Staten hebben ChatGPT en China verraste afgelopen week met DeepSeek. Waar blijft toch het Europese antwoord op deze krachtige AI-modellen die de wereld veroveren? Niemand die het weet.
Het Chinese bedrijf DeepSeek zorgde deze week voor flink wat opschudding binnen de techwereld. Ineens bleek dat China een krachtig AI-model heeft dat niet onderdoet voor de beste versies van ChatGPT. Het Chinese model is getraind voor een fractie van het geld dat Amerikaanse tegenhangers kosten. Bovendien werkt het model zuiniger dan de meeste andere energieslurpende topmodellen.Lange tijd leek het erop dat de VS een behoorlijke voorsprong had in de ontwikkeling van AI. Met de komst van het relatief onbekende DeepSeek lijkt die voorsprong kleiner dan verwacht.Europa sjokt erachteraan. Er zijn AI-bedrijven zoals het Franse Mistral en het Duitse Aleph Alpha die aan de weg timmeren, maar een antwoord op ChatGPT of DeepSeek is er niet. "Er worden pogingen gedaan om op kleinere schaal eigen varianten te maken", zegt Haroon Sheikh, politicoloog, filosoof en wetenschapper bij de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR). "Maar het blijft vooralsnog bij pogingen."Frank van Harmelen, hoogleraar AI aan de Vrije Universiteit in Amsterdam, kan zo snel ook geen Europese tegenhanger bedenken. "Dat geeft meteen aan hoe urgent de situatie is. Wie gaat dit oppakken in Europa?"Volgens hoogleraar Van Harmelen is er altijd een technologisch gat geweest tussen de EU en de VS, maar is dat de laatste jaren wel erg groot geworden. En gezien de verwachting dat AI overal wordt toegepast, zowel in de economie als geopolitiek, is het belangrijk om de rest bij te benen. De Europese Commissie beseft dat en sprak deze week plannen uit om de innovatiekloof te dichten. Daarbij moet de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie ruim baan krijgen.Europa is nog niet te laat om mee te gaan in de AI-race, denken experts, maar dan moeten de lidstaten nu wel aan de bak. "Ik zie dat Europa nu grote ambities heeft en echt een poging doet om in te stappen", zegt Sheikh. "Het AI-veld is nog niet uitgekristalliseerd. Een onverwachte partij kan ineens iets op de markt brengen wat de boel opschudt."De manier waarop DeepSeek de boel op stelten zet, toont aan dat dat klopt. "DeepSeek laat zien dat we het op onze eigen manier kunnen doen", zegt Europarlementariër Kim van Sparrentak (GroenLinks). Het kan energiezuinig en hoeft geen honderden miljarden te kosten zoals in de VS.We moeten innoveren door AI slimmer te ontwikkelen, denkt Van Harmelen. Dat kan volgens hem met kleinere modellen die niet per se met méér, maar met bétere data getraind worden en door AI-technieken te gebruiken die minder data-intensief zijn. Sheikh vult aan dat Europa moet nadenken over de bouw van eigen datacenters en chips, zodat het grip houdt op zijn eigen systemen. "Als je dat allemaal in huis hebt en combineert, heb je de kans om leidend te worden."De afgelopen twintig jaar heeft Europa een technologisch gat laten ontstaan door op Amerikaanse alternatieven te leunen. Daardoor gebruiken we nu allemaal Amerikaanse besturingssystemen op onze computers en telefoons. We zitten op Amerikaanse socialemediaplatforms en zoeken naar informatie via Amerikaanse zoekmachines."Er is wel iets veranderd", denkt Sheikh. "We vonden Amerikaanse big tech nooit een gevaar, maar nu voert president Donald Trump de druk op het digitale domein op. Elon Musk en Mark Zuckerberg geven ruimte aan haatberichten en hebben niets meer op met antidiscriminatiewetten. Dat de VS de toegang tot zijn chips steeds meer afsluit, doet ons beseffen dat we ons meer dan een beetje zorgen moeten maken. Het is belangrijk voor de Europese veiligheid en soevereiniteit om met alternatieven te komen."Dat kan in Europa op een verantwoorde manier, door AI-producten te staven aan de Europese AI-wet die komende zondag in werking treedt. Veel bedrijven en critici noemen de regels van die wet te beperkend. Het zou juist weer nieuwe drempels opwerpen die EU-innovatie remmen.Onzin, zegt Van Sparrentak. ""Het is zo: als je een AI-product op de markt wil brengen, moet je hem trainen en bijhouden welke data je erin stopt", legt ze uit. "Na het trainen moet je hem nog eens testen en daar maak je een rapport van. Als alles volgens de regels gebeurt, mag je daarna gewoon de markt op. Volgens mij is het best redelijk om te verwachten van AI-systemen die mogelijk een gevaar vormen voor de democratie, de mens of het milieu."De Amsterdamse hoogleraar Van Harmelen zegt dat regelgeving innovatie vaak juist stimuleert. "Als je de wet zou verruimen, zadel je de consument op met AI die minder betrouwbaar en minder veilig is", zegt hij. "Er is ruimte voor een grote AI-industrie in Europa die zich houdt aan ethische normen. Dat moet een belangrijk voordeel worden, omdat je dan altijd weet dat je met Europese AI een goed product hebt."Het is nu aan de Europese Commissie om lidstaten mee te krijgen in hun poging om van Europese AI een succes te maken. De landen moeten daarvoor samenwerken en gaan investeren. Dat laatste wordt nog een heikel punt. "De huidige overheden staan niet per se open voor solidariteit met andere landen", zegt Van Sparrentak. "De Franse premier wil bijvoorbeeld veel investeren in Mistral, maar willen andere landen daarvoor betalen?"Ook de andere deskundigen zien beren op de weg. "Om wereldwijd mee te doen moeten we nu eenmaal investeren", zegt Van Harmelen. "Ik ben benieuwd of het de Europese Commissie lukt om in te varen tegen de neigingen van nationale overheden die op innovatie beknibbelen, zoals Nederland." Source: Nu.nl economisch