België heeft een nieuwe regering. Het bonte gezelschap van vijf partijen gaat onder leiding van de Bart De Wever (N-VA) hervormingen doorvoeren die België uit de diepe schulden moet helpen.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Nog nooit wist een Vlaams-nationalist ‘de Zestien’ te betrekken, het kantoor van de Belgische premier aan de Wetstraat 16 in Brussel. Maandag komt daar verandering in, als Bart De Wever (N-VA) na meer dan zeven maanden onderhandelen aantreedt als voorman van zijn eerste kabinet. Hij wordt leider van een land dat hij het liefste opheft.
‘Historisch’, noemt politicoloog Dave Sinardet van de Vrije Universiteit Brussel het feit dat België een Vlaams-nationalistische premier krijgt. ‘Toen de N-VA in 2001 werd opgericht, had niemand verwacht dat die partij ooit de Belgische premier zou leveren.’
Maar De Wever had volgens hem goed door dat Vlamingen niet heel geïnteresseerd zijn in staatshervormingen die Vlaanderen meer autonomie geven en moeten leiden naar onafhankelijkheid.
‘Nu presenteert hij zich als redder van België, die de staatsschuld naar beneden moet brengen.’ Een flinke hervorming van het belastingstelsel en de pensioenen moeten de enorme schuld tegengaan. Daarmee wil De Wever bereiken wat vorige regeringen nooit gelukt is.
Het premierschap is een beloning voor De Wever, die met N-VA al in 2010 de grootste partij van België werd. De onderhandelingen duurden lang, hij legde twee keer zijn functie van formateur neer, het slotoverleg duurde 50 uur. ‘Terwijl men na de verkiezingen in juni 2024 dacht dat zijn kaarten goed geschud waren en het snel kon gebeuren’, zegt politicoloog Sinardet.
De nu gevormde coalitie lag al snel voor de hand: een bont gezelschap van de Vlaams-nationalisten van N-VA, christendemocraten (Les Engagés en CD&V), de sociaaldemocraten van Vooruit en de liberalen van MR. De Arizona-coalitie moet de vrucht van de onderhandelingen heten, omdat de partijkleuren dezelfde kennen als die in de vlag van de Amerikaanse staat (blauw, rood, oranje en geel).
België krijgt een strenger asielbeleid, met grenscontroles. De inburgeringseisen worden strenger, de politie krijgt de bevoegdheid het huis binnen te vallen van migranten die geen verblijfsvergunning hebben. Verder wordt de legale periode voor abortus verlengd, al is onbekend met hoelang. Ook wil De Wever de Senaat afschaffen. Daar is een tweederde meerderheid in het federale parlement voor nodig.
Maar het belangrijkste onderhandelingspunt waren de financiën. Vanaf dag 1 was duidelijk dat België een bezuiniging van 18 miljard euro moest doorvoeren om de schulden in 2030 onder de 3 procent van het bbp te krijgen, een eis van de Europese Commissie.
Voorgaande kabinetten was het nooit gelukt de schuld te doen teruglopen: uit angst harde keuzes te maken, omdat ze te kort zaten, of omdat het linkse Wallonië niet akkoord ging. Dat de liberale Waalse partij MR de grootste werd in Wallonië in 2024, hielp De Wever.
De nodige bezuinigingen en hervormingen zaten een voortgang van de onderhandelingen lang in de weg, tot De Wever besloot die los te trekken in een zogenoemde ‘supernota’.
‘De aanstaande regering zegt zelf dat het moeilijke tijden zijn en dat ze moeilijke, impopulaire maatregelen moeten nemen’, aldus politicoloog Sinardet. ‘Dat klopt in essentie wel, maar het is wel een rechtse manier om te bezuinigen. Ze hadden ook bijvoorbeeld de hoogste inkomens nog verder kunnen belasten.’
Belgen hebben straks nog maar twee jaar recht op een werkloosheidsuitkering. Het pensioenstelsel wordt dusdanig hervormd dat langer doorwerken loont, wat al tot grootschalige protesten leidde. Een fiscale hervorming richt zich op de lagere lonen. Ook verhoogt de regering de belasting op winst uit beursaandelen naar 10 procent, een eis van de Vlaamse sociaaldemocratische Vooruit.
De Arizona-coalitie is ‘overdreven optimistisch’, denkt Sinardet. ‘De terugkeereffecten worden te positief ingeschat.’ Zo gaat de coalitie er vanuit dat met het korten op de werkloosheidsuitkering en het verlagen van belasting op arbeid 80 procent van de beroepsbevolking aan het werk zal gaan, waar dat nu nog ongeveer 70 procent is. ‘Die kans is vrij klein, zeker de aanname dat het al binnen een paar jaar zou gebeuren’, meent Sinardet.
De onderlinge verhoudingen tussen de vijf partijen zijn niet optimaal. Grootste zorgenkind is leider van de Waalse liberale MR, Georges-Louis Bouchez. Al in de vorige regering deed Bouchez aan wat in België particip-opposition heet: een voortdurende profileringsdrang ten koste van de eenheid van de regering. En ook vrijdagmiddag gingen de alarmbellen even af toen Bouchez plots zei het regeerakkoord niet te tekenen.
Sinardet verwacht dat het optimisme over de terugverdieneffecten de regering op achterstand zal zetten en er nieuwe harde maatregelen nodig zijn. ‘Met het grote onderlinge wantrouwen tussen de partijen kan dat nog moeilijk worden.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant