Coalitie België Na maanden van onderhandelingen hebben Belgische partijen overeenstemming bereikt. Het zwaarbevochten regeerakkoord, vol impopulaire hervormingen, is aangeboden aan de koning. Maar er zijn nu al ‘grote zorgen’ over de stabiliteit van dit kabinet.
Vrijdag hingen de onderhandelingen over een nieuwe Belgische regering nog urenlang aan een zijden draadje. Maar vlak voor het verstrijken van zijn formateursopdracht, bood formateur Bart De Wever, leider van de Nieuw-Vlaamse Alliantie het landelijke bestuursplan aan koning Filip. Met dit bereikte akkoord over een nieuwe federale regering is de verkiezingsuitkomst van 9 juni eindelijk bezegeld.
Hiermee is geschiedenis geschreven. Voor het eerst krijgt de zogenoemde ‘Arizona-coalitie’ federale bestuursmacht: een regering op nationaal niveau. De coalitie bestaat uit de conservatieve Vlaams-nationalisten van N-VA, de Franstalige liberalen (MR), de Vlaamse christendemocraten (CD&V), de Franstalige centrumpartij Les Engagés en de Vlaamse socialisten Vooruit.
De samenwerking wordt Coalitie Arizona genoemd als zinspeling op de politieke kleuren van de regeringspartijen, die gelijk zijn aan de kleuren in de vlag van de Amerikaanse staat Arizona: geel, oranje, blauw en rood. De partijen houden dit weekend al ‘toetredingscongressen’ waarbij de leden van de partijen zich kunnen uitspreken over de regeringsdeelname. Vooruit doet dat deze zaterdag, de andere partijen zondag.
Samen hebben de partijen 81 zetels en daarmee een ruime meerderheid in de 150-koppige Kamer. De aanstaande regeringspartijen weerspiegelen de huidige besturen in de Vlaamse regering (bestaande uit N-VA, Vooruit en CD&V) en die in het Waals Gewest en de Franse Gemeenschap (met MR en Les Engagés als coalitiepartners). Maar écht elkaars taal spreken doen ze niet. In 2019-2020 strandde een eerdere poging om een regering te vormen met de Arizona-coalitie.
„De formatie verdient geen applaus”, zegt Carl Devos, hoogleraar politieke wetenschappen aan de Universiteit Gent. Een gevoel van „opluchting” overheerst nu het voorbij is. Maar Devos heeft ook grote zorgen: „De groep is geen ploeg geworden: dat maakt de stabiliteit van het nieuwe kabinet onzeker.”
In de recente onderhandelingsmarathons, die opliepen tot wel 32 uur, bleven dezelfde grote sociaal-economische thema’s maandenlang onderwerp van discussie. De knelpunten? De hervorming van de pensioenen, de werkloosheidsuitkeringen en het belastingstelsel. Ook over migratie werd getwist, en in de laatste uren ging het nog over abortus, waar er sterk tegengestelde visies zijn tussen CV&V en N-VA enerzijds en MR en Vooruit anderzijds.
Vrijdagmiddag wees MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez de compromistekst af. Er zaten nog te veel linkse cadeaus in, was de teneur bij de Franstalige liberalen. Vooruit, de enige uitgesproken linkse partij in de coalitie, kent een socialistische achterban die veel van de plannen juist te rechts vindt.
België heeft net als andere Europese landen extra geld nodig voor defensie en veiligheid – en moet daarnaast flink besparen. Het Belgische bruto binnenlands product (bbp) bedroeg 585 miljard euro in 2023, met een gezamenlijk overheidstekort van 27 miljard euro. Die schuld, 4,6 procent van het bbp, is te hoog, vindt de EU.
„Het is vijf over twaalf, de kelder is ondergelopen”, stelt politicoloog Devos. De benodigde sociaal-economische hervormingen blijven volgens hem al uit sinds de jaren negentig. Voor de Europese Commissie is de maat vol. In 2030 moet het huidige begrotingstekort van België zijn teruggedrongen naar 3 procent van het bbp.
Om dat te bereiken moet er zo’n 23 miljard euro worden bezuinigd. De centrale hervormingsplannen, die te boek staan als de ‘supernota’, zorgden de afgelopen weken voor nationale protesten. Onder meer in het openbaar vervoer en het onderwijs werd gestaakt, bang en boos over ‘pensioenroof’.
In de nieuwe plannen gaat er minder pensioen naar wie stopt met werken voor de wettelijke pensioenleeftijd. De leeftijdsgrens voor pensioen wordt in bepaalde beroepsgroepen opgetrokken en het ambtenarenpensioen – het zogenoemde ‘gunstregime’ – wordt afgebouwd. Loonkosten voor bedrijven worden verminderd.
Op de arbeidsmarkt wordt meer ingezet op flexibiliteit en het terugdringen van het aantal mensen in de langdurige ziektewet. De ‘sterkste schouders’ moeten bovendien meer gaan dragen. Beleggers die meer dan 10.000 euro per jaar verdienen aan aandelen moeten 10 procent ‘meerwaardebelasting’ betalen over beursgenoteerde aandelen en andere financiële activa. Wie een aanzienlijk belang in een niet-beursgenoteerde onderneming verkoopt, wordt belast vanaf een meerwaarde van 1 miljoen euro. Tussen 1 en 10 miljoen euro stijgt de belasting trapsgewijs tot 10 procent. Daarboven geldt een tarief van 10 procent.
Het begrotingswerk is volgens hoogleraar Devos „de achilleshiel van Arizona”. Dat wordt beaamd door Dave Sinardet, politicoloog aan de Vrije Universiteit van Brussel: „In de supernota wordt er gegoocheld met terugverdieneffecten. Het is overduidelijk dat die er niet allemaal gaan zijn.” Devos: „De cijfers missen geloofwaardigheid: elke begrotingscontrole kan tot een crisis leiden”.
De wereldrecordhouder formaties – België zat al eens 541 dagen zonder missionaire regering in 2010-2011 – staat volgens Devos voor een „zware opdracht”. Hij waarschuwt voor een „semantische veldslag” nu het akkoord er is, waarbij elke partij op zijn eigen manier uitleg geeft aan de inhoud van het akkoord.
Duidelijkheid over de exacte portefuilleverdeling is er nog niet. Al is het zeker dat formateur Bart De Wever de sleutel van ‘Wetstraat 16’ in handen krijgt, het Belgische equivalent van het Torentje, gelegen in Brussel. Daarmee krijgt België voor het eerst in haar geschiedenis een Vlaams-nationalistische premier, die de splitsing van het land in de partijstatuten heeft staan.
„De ultieme Belgenmop”, zegt politicoloog Devos daarover. Maar, voegt hij toe: „Veel N-VA-kiezers steunen de partij omwille van de boodschap dat het land gesaneerd moet worden, niet omwille van de Vlaams-nationalistische agenda.” Hij lacht, refererend naar de Belgische surrealistisch kunstschilder René Magritte: „Het is ‘Ceci n’est pas une pipe’ ten voeten uit”.
België krijgt een federale regering met de steun van vijf partijen, drie uit Vlaanderen en twee uit Wallonië. De Arizona-coalitie, naar de kleuren in de vlag van de Amerikaanse staat: blauw voor de liberalen van MR, rood voor de socialisten van Vooruit, oranje voor de christendemocraten van CD&V en Les Engagés en geel voor de Vlaams-nationalistische N-VA.
De vijf partijen op een rij:
Nieuw-Vlaamse Alliantie N-VA
Deze Vlaams-nationalistische partij werd de grootste in België, met daarna haar radicaal-rechtse uitdager Vlaams Belang. Net als Vlaams Belang, dat door alle partijen op federaal niveau wordt uitgesloten, streeft de N-VA uiteindelijk naar Vlaamse onafhankelijkheid en pleit de partij onder andere voor een hoofddoekverbod, al lijkt die maatregel in de Arizona-formatie voorlopig van de baan. Het legde de afgelopen verkiezingen de nadruk op verbetering van sociale zekerheid. Formateur Bart De Wever is de leider van deze partij. Hij is de beoogd premier.
Vooruit
Als grootste Vlaamse arbeiderspartij legt Vooruit het accent op bescherming van de koopkracht en sociale zekerheid. Partijleider Conner Rousseau wist de partij een nieuw leven in te blazen in 2019, ondanks de met matig enthousiasme ontvangen naamsverandering van Socialistische Partij Anders (sp-a) naar Vooruit. Tot Rousseau in 2023 onder vuur kwam voor racistische en seksistische uitspraken in een café, dat leidde tijdelijk tot zijn ontslag. Sinds afgelopen zomer is hij weer terug als partijvoorzitter. Vooral bij de Vooruit-kiezers zal de bezuinigingsplannen zwaar op de mag liggen.
CD&V
De afkorting spreekt voor zich: Christendemocratisch en Vlaams. Het is de grootste centrumpartij in België, en komt voort uit verschillende christelijke partijen. CD&V adverteerde afgelopen verkiezingen met minder belasting op inkomen en meer op vermogen. Op de punten stikstofbeleid (moet minder streng), buslijnen (moeten er meer naar afgelegen gebieden gaan) en de opkomstplicht voor de verkiezingen (moet niet afgeschaft) pleitte het tegen het beleid van de vorige regering, waar de partij ook in zat.
Reformist Movement (MR)
Decennialang was de Parti Socialiste (PS) de grootste van de Franstalige partijen, maar de liberale MR nam afgelopen verkiezingen dat stokje over. Hun zwaartepunt is belastingverlaging. Ook in Wallonië zelf heeft MR de Socialistische PS uit het bestuur gespeeld door een centrumrechtse coalitie te vormen met Les Engagés. Die coalitie moet het Waalse begrotingstekort oplossen – maar wel zonder nieuwe belastingen.
Les Engagés
Dit is een areligieuze, Waalse spin-off van Belgische christen-democraten. Net als de Vlaamse CD&V pleit centrumpartij Les Engagés voor het op de schop nemen van het Belgische belastingsysteem. De partij, onder leiding van Maxime Prévot, beloofde de afgelopen verkiezingen dat ze een hele reeks sociale diensten gratis zullen maken, zoals kinderopvang. Na het uitlekken van de Arizona-begrotingsplannen, die rechtser en minder sociaal uit lijken te pakken dan deze verkiezingsbeloftes, legde de achterban van Les Engagés en Vooruit druk op de partijen om uit de Arizona-formatie te stappen. Zo werd het hoofdkwartier van de twee partijen donderdag door een actiegroep beplakt met leuzen.
Source: NRC