De twee weken van wapenstilstand tussen Israël en Hamas verlopen allesbehalve vlekkeloos. Door onenigheid over de voorwaarden en chaos bij de overhandigingen van gijzelaars en gevangenen is het de vraag hoe lang het nog standhoudt. Reconstructie van twee weken geharrewar.
Door Joram Bolle
Na 470 dagen oorlog en maandenlange intensieve onderhandelingen moet het op zondag 19 januari om 8.30 uur ’s ochtends zo ver zijn: het staakt-het-vuren tussen Israël en Hamas treedt in werking. Maar nog voor het zover is, lijkt het alweer te mislukken.
Als onderdeel van het akkoord moet Hamas in de loop van de eerste fase van zes weken 33 gijzelaars vrijlaten, te beginnen met drie. Hamas schendt volgens Israël echter het akkoord door niet op tijd bekend te maken wie. Na 8.30 uur blijft Israël daarom bombarderen. Volgens Hamas liggen er ‘technische redenen’ ten grondslag aan het uitblijven van de lijst, die even later toch volgt.
Militanten van Hamas vertonen zich na het ingaan van het staakt-het-vuren in militair ornaat in de straten van Gaza.
AP
Wie het positief bekijkt, ziet een korte hapering aan het begin van een diplomatiek zwaarbevochten staakt-het-vuren, waarbij vijanden elkaar moeten leren vertrouwen. Wie wantrouwender is, ontwaart twee partijen die al gelijk morrelen aan de afspraken om te kijken hoe ver iedereen gaat om de afspraak in stand te houden.
Houdt het stand, dan is Hamas aan het eind van het staakt-het-vuren zijn belangrijkste onderhandelingsfiches kwijt: de gijzelaars. En de Israëlische premier Netanyahu heeft extreemrechtse coalitiepartners die eisen dat de oorlog voortduurt, totdat Hamas is vernietigd. Beide partijen hebben ondanks de voordelen van een wapenstilstand dus ook een belang dat het níét standhoudt, of willen de ander in ieder geval de schuld kunnen geven van het mislukken.
Duidelijk is dat de wapenstilstand zich ook na ingang kenmerkt door provocaties en een pr-strijd over en weer. Op 19 januari gaat om 11.15 uur met vertraging toch het staakt-het-vuren in. Enkele uren later komen de eerste drie Israëlische gijzelaars vrij in Gaza-Stad. De Arabische nieuwszender Al Jazeera brengt het live in beeld. Ook in Tel Aviv wordt het gevolgd, op het ‘gijzelaarsplein’, waar families van de gijzelaars al anderhalf jaar samenkomen.
Op het ‘gijzelaarsplein’ in Tel Aviv volgen onder meer de familieleden van de gijzelaars de vrijlating van hun geliefden met spanning.
Getty
Zwaarbewapende en gemaskerde Hamas-militanten leiden drie Israëlische vrouwen, omstuwd door een menigte, naar wagens van het Rode Kruis, dat hen moet overdragen aan Israël. Bovendien krijgen ze drie tasjes overhandigd, met daarop het logo van de gewapende tak van Hamas.
In het tasje zitten een ‘vrijlatingscertificaat’ en foto’s van hun tijd in gevangenschap. Israëlische media omschrijven het tafereel als een trap na, analisten zien een poging van machtsvertoon van Hamas, dat wil tonen dat het nog niet is verslagen.
Hamas overhandigt gijzelaars Emily Damari, Romi Gonen en Doron Steinbrecher (vlnr) een tasje met daarin onder meer een ‘vrijlatingscertificaat’.
AFP
Na het vrijlaten van de gijzelaars moet Israël negentig Palestijnse gevangenen laten gaan. Om onduidelijke redenen laat dat uren op zich wachten. Rondom de gevangenis op de Westelijke Jordaanoever verzamelt zich een menigte Palestijnen, die uiteen wordt gedreven.
Pas aan het begin van de nacht vertrekken de gevangenen. Ondanks Israëlische waarschuwingen om geen feest te vieren, ontvangen honderden Palestijnen in Beitunia ze met luid gejuich.
Vrijgelaten Palestijnse gevangenen arriveren met bussen in Ramallah. De prominentste onder hen is Khalida Jarrar, een kopstuk van het ultralinkse Volksfront voor de Bevrijding van Palestina.
AFP, Reuters
Enkele dagen later, op 25 januari, worden opnieuw gijzelaars en gevangenen uitgeruild. Op het centrale Palestinaplein in Gaza-Stad is een podium opgetuigd. Daar worden vier Israëlische vrouwelijke gijzelaars naartoe geleid, voor een strak georkestreerde ceremonie.
Op het Palestinaplein in Gaza-Stad is door Hamas een podium opgetuigd waar vier gijzelaars naartoe worden gedirigeerd, voordat ze worden vrijgelaten.
Reuters
Ze zijn in tegenstelling tot eerdere gijzelaars gekleed in groene overalls, omdat het om militairen gaat. Achter het podium hangt een banner waarop onder meer het zionisme met het nazisme wordt vergeleken. De vier vrouwen lachen, zwaaien en steken hun duim omhoog. Medewerkers van het Rode Kruis ondertekenen op het podium documenten.
Het gaat om vier vrouwelijke militairen van een verkenningseenheid. Medewerkers van het Rode Kruis moeten ook op het podium komen om documenten te ondertekenen.
AFP
In ruil voor de vier gijzelaars komen 200 Palestijnse gevangenen vrij. Op de Westelijke Jordaanoever worden ze opnieuw met veel gejuich onthaald. De gevangenen zijn gekleed in grijze Israëlische gevangenisuniformen en zien er dun uit, veelal met gemillimeterd haar. Dat is volgens Palestijnen het gevolg van mishandelingen en extreem slechte omstandigheden in de Israëlische gevangenis.
Een deel van de Palestijnse gevangenen wordt teruggebracht naar Gaza, zoals hier naar de zuidelijke stad Khan Younis.
Reuters
Israël heeft opnieuw niet kunnen tegenhouden dat Palestijnen de vrijlating vieren, maar doet daarna invallen op meerdere plekken op de Westelijke Jordaanoever. In Oost-Jeruzalem valt het leger binnen in het huis van een vrijgelaten Hamas-lid, waarbij verschillende familieleden worden aangevallen. Even daarvoor was hij in een auto door de buurt gereden, is op beelden te zien.
Op 26 januari doet Israël zijn beklag over welke gijzelaars een dag eerder zijn vrijgelaten. Volgens Israël was met Hamas overeengekomen eerst burgers vrij te laten en pas later militairen. Het eist specifiek de vrijlating van de 28-jarige burger Arbel Yehud. Tot die tijd weigert Israël om Palestijnen van het zuiden van Gaza terug te laten keren naar het noorden, iets dat ook was afgesproken in het akkoord over het staakt-het-vuren. Rondom de zogenoemde Netzarim-corridor, die beide delen scheidt, wachten duizenden Palestijnen tevergeefs op het moment dat ze kunnen terugkeren naar het noorden.
Na bemiddeling van onder meer Qatar belooft het aan Hamas gelieerde Islamitische Jihad, dat ook gijzelaars vasthoudt, om Yehud enkele dagen later te laten gaan. Israël gaat daarna alsnog akkoord met het openstellen van de Netzarim-corridor. Palestijnen steken die massaal over.
Yehud moet vrijkomen op donderdag 30 januari. Die dag komen ook twee andere Israëlische gijzelaars vrij, en vijf Thaise arbeidsmigranten die ook op 7 oktober 2023 zijn ontvoerd. In het noordelijke en kapotgebombardeerde Jabalia, ondergaat een vijfde Israëlische militair eenzelfde georkestreerde vrijlatingsceremonie als haar vier collega’s.
Om vluchtelingenkamp Jabalia is tijdens de oorlog zeer zwaar gevochten. De ruïnes zijn het decor voor de vrijlating van een vijfde vrouwelijke militaire gijzelaar.
Reuters
Enkele uren later is het de vrijlating van de veelbesproken Arbel Yehud die tot enorme ontzetting leidt. In het zuidelijke Khan Younis worstelt ze zich, begeleid door militanten van Hamas en Islamitische Jihad, doodsbang door een toegestroomde menigte, naar auto’s van het Rode Kruis. De vrijlating vindt plaats bij het gebombardeerde huis van de gedode Hamas-leider Yahya Sinwar.
In Khan Younis doorstaat Arbel Yehud angstige momenten. Medewerkers van het Rode Kruis moeten het gadeslaan. Later zal het Rode Kruis in een verklaring zeggen dat het niet blij is met de gang van zaken, maar geen invloed te hebben op de manier waarop de gijzelaars worden vrijgelaten.
Getty
Hoewel de overhandiging uiteindelijk slaagt, is Israël woest. Premier Netanyahu laat de bussen met 110 Palestijnse gevangenen rechtsomkeert maken en eist dat in het vervolg de veiligheid van de gijzelaars gegarandeerd is. Opnieuw moeten de bemiddelaars de gemoederen sussen. Als Hamas belooft dat het bij volgende keren anders zal verlopen, laat Israël de Palestijnse gevangenen toch vrij.
Na vertraging worden er toch weer 110 Palestijnse gevangenen vrijgelaten. Ondanks een Israëlisch verbod op vieringen, is er opnieuw veel feestgedruis op de Westelijke Jordaanoever.
ANP, Reuters
Zaterdag 1 februari staat de vierde ruil van gijzelaars en gevangenen op de agenda. Of die het staakt-het-vuren bevordert of opnieuw verder onder druk zet, is ondanks de belofte afwachten.
Met tienduizenden tegelijk trokken ze maandag stapvoets langs de kust, over de smalle weg die het zuiden van de Gazastrook met het noorden verbindt. Na vijftien maanden oorlog konden ontheemde Gazanen eindelijk terug naar hun huis, al was voor velen van hen de vraag wat daar nog van over is.
Terwijl uiterst rechts Israël viert dat de VN-organisatie voor Palestijnse vluchtelingen niet meer in Israël mag werken, kijken patiënten angstig om het hoekje van de UNRWA-kliniek. ‘Zijn jullie toch open? Is het veilig?’
Samah Alashi (43) keerde maandag terug naar Gaza-Stad. Wat ze daar aantrof? ‘Ik herkende niets van de straten en huizen.’
Source: Volkskrant