De internationale wielerunie UCI beslist deze week of het gebruik van koolmonoxide-apparatuur door wielerploegen verboden wordt. De zogenaamde ‘koolmonoxide-rebreathers’ zouden prestatieverhogend werken. Vijf vragen.
is sportverslaggever van de Volkskrant en schrijft vooral over schaatsen, atletiek en roeien.
Koolmonoxide? Wat heeft een wielrenner daar aan?
Dat ligt eraan. Koolmonoxide (CO) is een dodelijk gas. In principe kun je dat beter niet inademen. Maar als met een speciale machine, de ‘rebreather’, het gas in kleine doses en vermengd met zuurstof via een masker aan een sporter wordt toegediend, kan heel nauwkeurig worden afgelezen hoeveel hemoglobine er in het bloed zit.
Hemoglobine is een eiwit en voor duursporters heel belangrijk: het transporteert zuurstof naar de spieren. Het lichaam maakt meer hemoglobine aan op hoogte en daarom gaan wielrenners vaak op hoogtestage. Met het koolmonoxide-apparaat is goed te zien in hoeverre zo’n trainingskamp effect heeft gehad.
Tijdens de Tour de France van vorig jaar meldde website Escape Collective dat drie World Tour-ploegen de apparaten in gebruik hebben. Dat gold voor Team UAE van Tourwinnaar Tadej Pogacar en voor het Nederlandse Visma-Lease a bike. Beide ploegen benadrukken dat de rebreathers worden gebruikt als diagnostisch middel.
Als het meetapparatuur betreft, waarom zou het dan verboden moeten worden?
In theorie kan het apparaat niet alleen meten hoeveel hemoglobine er in het bloed van een renner zit, maar kan het die waarde ook opkrikken. Bij het inademen van koolmonoxide ontstaat er een zuurstoftekort in het bloed dat het lichaam met de aanmaak van extra hemoglobine probeert op te vangen.
Het effect van de machine kan daarmee hetzelfde zijn als van een hoogtestage. En hetzelfde als van het verboden middel epo. Dat zorgt door de aanmaak van rode bloedcellen ook voor extra hemoglobine.
Volgens Carsten Lundby, hoogleraar aan de Universiteit van Lillehammer en producent van de rebreathers die de wielerploegen gebruiken, kan het product inderdaad op papier als hemoglobinefabriekje functioneren. ‘Als je het één keer inademt is het alsof je een paar uur op hoogte bent. Dat doet niets met je prestaties. Als je dat een maand lang vier of vijf keer per dag doet, zul je meer hemoglobine krijgen’, zei hij tegen de BBC.
Toch is de kans dat het gebeurt volgens Lundby klein. De machines worden bij de producent gemonitord: misbruik zou direct opvallen. Daarbij leidt herhaaldelijk gebruik tot gezondheidsklachten waarop niemand zit wachten, zeker een toprenner niet: hoofdpijn, misselijkheid en vermoeidheid.
Zijn er al renners of ploegen betrapt op het misbruik van rebreathers?
Vooralsnog niet. Er zijn vage vermoedens. Ook bij Jonas Vingegaard, kopman van Visma-Lease a bike. In een interview in Le Monde, eerder dit jaar, herhaalde hij wat hij in de Tour al zei: zijn ploeg gebruikt het als meetapparatuur. Maar hij riep tegelijkertijd de mondiale dopingjagers van Wada op het te verbieden. ‘Want sommige teams misbruiken het.’
Het blijft dus onduidelijk in hoeverre er nu echt sprake is van misbruik. De discussie doet daarmee denken aan de zoektocht naar motortjes die de UCI een aantal jaar geleden ondernam. Toen bestond op de golven van een kleine mediahype de vrees dat renners stiekem met elektrische motoren in hun frames zouden rondrijden, voor net dat beetje extra kracht op de pedalen. Onder anderen Fabian Cancellara werd beschuldigd, zonder concreet bewijs.
De UCI ging vervolgens op grote schaal racefietsen scannen om deze mechanische doping op te sporen. De oogst was gering. Drie gevallen zijn bekend. Het opvallendst was de Belgische Femke van den Driessche, bij de WK veldrijden voor beloften in 2016. Zij claimde dat het de fiets van haar mechanieker betrof, niet haar wedstrijdfiets.
Daarnaast werden de afgelopen jaren een Italiaanse en een Franse amateurrenner betrapt. Het is niet ondenkbaar dat de UCI zich nu wederom vooral van haar voortvarendste kant wil laten zien.
Wat is de UCI van plan?
Afgelopen november vroeg de UCI al om een standpunt van Wada. Het wereldantidopingagentschap kondigde vervolgens een onderzoek aan. En nu ligt de kwestie op tafel bij het managementcomité van de UCI. Dat komt vrijdag en zaterdag samen in het Franse Arras. Verwacht wordt dat het comité voor een verbod zal zijn.
Officieel gaat het de UCI niet eens zozeer om het prestatieverhogende effect van de rebreathers, maar om de gezondheid van de renners. Het voorstel dat besproken wordt is om rebreathers op medische gronden te verbieden. De bijwerkingen zijn te serieus en de langetermijneffecten onvoldoende bekend, stelt de wielerbond.
In het voorstel is een uitzondering ingebouwd. In een medische setting en met medisch personeel aan de knoppen mogen koolmonoxide-rebreathers nog gebruikt worden, maar uitsluitend om de hemoglobinewaardes te meten.
Dus Visma-Lease a bike en UAE hoeven hun machines nog niet naar de stort te brengen?
Helemaal duidelijk is dat niet. De UCI spreekt over een ‘medische setting’, maar volgens Lundby, die zelf betrokken is bij de Israel-Premier Tech-ploeg, is daar doorgaans geen sprake van. De renners zijn tenslotte niet ziek als ze getest worden. Wel wordt de rebreather altijd door een medicus bediend.
Lundby gaat er vanuit dat in het uiteindelijke besluit de formulering van het verbod zo wordt aangepast dat het gebruik ervan door medisch personeel mogelijk blijft en dat de ploegen zo de bloedwaarden van hun coureurs kunnen blijven monitoren.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant