Trump had, middels ongrondwettelijke decreten, schaamteloze zelfverrijking en een massaal pardon voor de Capitoolmilities, nog maar één dag huisgehouden in de Amerikaanse rechtsstaat of de eerste uitlopers van de MAGA-storm bereikten al deze zijde van de Atlantische Oceaan.
Minder dan 36 uur na Trumps beëdiging kopte De Telegraaf: ‘Lobbyschandaal. EU betaalde milieuclubs in het geheim voor promotie van groene plannen.’ Het artikel bevatte de aantijging dat de Europese Commissie opdracht zou hebben gegeven aan milieuorganisaties om specifieke leden van het Europees Parlement de groene kant op te bewegen. Een flagrante onwaarheid. Verspreid door enkele Europarlementariërs en gretig opgeschreven door de krant.
Wat er wel gebeurt: de Commissie geeft subsidie om milieuorganisaties in hun werk te ondersteunen. Daartoe maken die organisaties een werkplan waarin ze zélf aangeven welke activiteiten, waaronder lobby, ze met dat geld willen uitvoeren. De Commissie stuurt op geen enkele wijze op die lobby. Ze ondersteunt ook organisaties, zoals jagers of boeren, die expliciet tégen de Commissieplannen lobbyen. Met een goede reden. Het hoort bij een eerlijke democratie waarin ook partijen zonder geld toegang wordt verschaft tot de macht, vooral wanneer zij gewone mensen vertegenwoordigen. Dit alles gebeurt al sinds 1997. In volledige openbaarheid.
Over de auteur
Diederik Samsom is natuurkundige, oud-politicus, voorzitter van de raad van commissarissen van de Gasunie en columnist van de Volkskrant. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Tot zover de ‘geheime betalingen’ en ‘het lobbyschandaal’. Maar wie denkt dat daarmee de kous af was, heeft de tijdgeest gemist. Op de golven van het populistisch momentum schopte het krantenbericht het diezelfde middag tot een plenair debat in het Europees Parlement, waarin met verhitte hoofden door vooral christendemocraten werd geëist dat er paal en perk aan zou worden gesteld aan deze ‘slinkse beïnvloeding’.
Met als dieptepunt een Eurocommissaris die, in plaats van ferm te staan voor eerlijke toegang tot de macht, lafjes meedeinde op de verontwaardiging over bovenmatige invloed van milieugroepen. Toen vorig jaar honderden, mede door de EU betaalde, tractoren de klinkers uit het Brusselse wegdek reden, hoorde je die klacht niet.
In Den Haag debatteerde de Tweede Kamer op exact datzelfde moment over de inperking van het demonstratierecht. De flinterdunne staatsrechtelijke verpakking van de VVD – nee, het ging haar natuurlijk niet om de inhoud van een demonstratie – waaide al na twee zinnen de zaal uit toen de inperkingsvoorstellen op tafel kwamen. Een verbod op demonstreren op vitale infrastructuur en op het verstoren van herdenkingen. Het ging dus gewoon wél over de bezetting van de A12 door Extinction Rebellion en de verstoring van de opening van het Holocaustmuseum door pro-Palestijnse demonstranten. Klaar mee, klonk het ferm.
Ja, ik heb ook mijn bedenkingen bij de snelwegblokkades en had buikpijn van de taferelen bij het Holocaustmuseum. Maar de essentie van het demonstratierecht is dat persoonlijke voorkeuren geen rol spelen bij de toekenning van dat recht. In een vrije democratie hebben groepen mensen, met name minderheden, het principiële recht om in de openbare ruimte hun stem te laten horen.
Er gelden logische beperkingen, geweld noch ontwrichting zijn toegestaan, maar andersdenkenden dient veel ruimte te worden gegeven. Ook om met demonstraties ongerief te veroorzaken. Zodat het debat wordt gevoed. Zodat we als samenleving genoeg ruimte verschaffen aan dissonante geluiden om gezamenlijk verder te kunnen.
Maar in plaats van pal te staan voor grondrechten, boog de minister van Justitie mee met de VVD-wensen. Ter onderbouwing van hun redelijkheid wees hij zelfs behulpzaam op Italië, waar eenzelfde voorstel rondgaat. Een gotspe. De maatregelen tegen demonstranten die Meloni’s postfascistische regeringspartij wil invoeren, zijn strijdig met internationale mensenrechten, zo oordeelde de Europese mensenrechtencommissaris.
Eén dag, twee debatten. Twee aanvallen op de liberale democratie, twee keer kijkt het bevoegd gezag naar het plafond. En het meest verontrustend: twee keer kon extreemrechts grijnzend toekijken. Ze hoefden niet eens zelf de handen vuil te maken, want gematigde partijen doen, opgejaagd door de trumpiaanse vloed, inmiddels zelf het rechtsstatelijke sloopwerk.
Onderschat niet wat hier gebeurt. Democratische grondrechten liggen wereldwijd onder vuur. In de VS worden eeuwenoude conventies over macht en tegenmacht als luciferhoutjes omver geblazen. Nu is niet het moment om het schip van staat nonchalant een beetje te laten meevoeren met de nieuwe wind, steeds een stukje dichter naar lager wal. Het is voor de hoeders van democratie en rechtsstaat nu alle hens aan dek.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns