is journalist en columnist van de Volkskrant, gespecialiseerd in financieel-economische onderwerpen.
De Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) wordt wel eens de eerste multinational in de historie genoemd. De in 1602 in Amsterdam opgerichte onderneming monopoliseerde alle handel ‘ten oosten van Kaap de Goede Hoop en ten westen van de Straat Magellaan’. De VOC had honderden schepen en tienduizenden werknemers. Na twee eeuwen zou de VOC ten onder gaan.
Dat was een lange periode voor een multinational. Tegenwoordig gaan ze heel wat sneller ter ziele. Van de eerste Dow-Jonesindex die in 1896 werd gecreëerd door Charles Dow en Edward Jones is geen enkel bedrijf meer te vinden in de huidige index. Het laatste, General Electric, verdween in 2018 uit de Dow. Nu staan er in de Dow dertig bedrijven – in 1896 waren dat er maar twaalf – die tot de meest vooraanstaande, machtige en financieel sterke multinationals in de wereld worden gerekend.
Maar van de Dow uit 1965 zijn ook al 29 bedrijven verdwenen. De enige die zich sinds 1965 in de index heeft gehandhaafd in het bedrijf in huishoudelijke en persoonlijke verzorgingsproducten Procter & Gamble (Gillette scheermesjes, Head & Shoulders shampoo, Pampers luiers, Oral B tandverzorging, Ariel wasmiddel en Always menstruatiehygiëne).
Nu is de Dow een zeer exclusief gezelschap. Maar ook de levensduur van de vijfhonderd grootste Amerikaanse bedrijven die zijn opgenomen in de S&P 500 neemt snel af. In 1965 bestonden die gemiddeld zestig jaar. Nu is dat nog maar achttien jaar. Bedrijven worden steeds sneller overvleugeld door nieuwe innovatieve bedrijven. Dertig jaar geleden stond Apple op de rand van een bankroet en bestonden Google, Facebook, X, Amazon, Nvidia en Tesla niet eens.
Dat iedereen zich nu zo druk maakt over hun huidige machtsposities lijkt ook enigszins overdreven te zijn. Over tien jaar is van het grootste deel hun dominante rol al uitgespeeld. Het feit dat hun oprichters/bazen nu in de politiek stappen en hun factcheckers buiten de deur zetten is een veeg teken dat hun macht al tanende is.
Uit het niets is Bluesky inmiddels een serieuze concurrent van X geworden. En Chinese big tech als TikTok en Alibaba zijn de concurrenten van Facebook en Amazon, hoewel iedereen dat vanwege vermoedens van spionage ook weer niet gerust stelt. Helaas stelt Europa met zijn gefragmenteerde thuismarkt daar niet zoveel tegenover. Die kansen zijn er wel. Als iedereen de Amerikaanse big tech uitspuwt is dat een gat in de markt voor een Europese tegenhanger.
Het is heel wat gemakkelijker met een zoekmachine, socialemediasite, webshop of elektrische autobouwer respectievelijk Google, Facebook, Amazon of Tesla het vuur na aan de schenen te leggen, dan te concurreren met de razend ingewikkelde chipmachines zoals ASML. Dat bedrijf heeft ook een monopolie in de wereld, maar daar klaagt niemand in Nederland over.
Dan heet het Hollands Glorie en rolt de regering met een douceurtje van 2,5 miljard de rode loper uit, net zoals dat gold voor de VOC in de 17de en 18de eeuw.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns