De Europese Unie speelt gevaarlijk spel door de grondstoffendeal die ze in 2024 sloot met Rwanda, waarschuwen experts. Alles wijst erop dat een deel van de grondstoffen die Rwanda verhandelt afkomstig is uit het gebied waarin rebellengroep M23 oprukt, geholpen door het Rwandese leger.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft over het Middellandse Zeegebied en migratie, natuur en milieu.
‘Een provocatie met een heel nare smaak.’ Zo luidde het commentaar van Félix Tshisekedi, de president van de Democratische Republiek Congo (DRC), daags nadat de Europese Unie in februari 2024 een grondstoffendeal had gesloten met Rwanda.
De EU had haar oog laten vallen op gewilde mineralen als tantalium, wolfraam en niobium. Rwanda zou deze grondstoffen gaan leveren. Het nieuwe partnerschap was, zo zei de Europese Commissie, ‘een essentiële voorwaarde voor het halen van de doelen voor groene en schone energie’. Immers, dit soort mineralen zijn nodig voor de productie van windmolens en zonnepanelen, en trouwens ook voor elektronica.
Maar Tshisekedi keek met afgrijzen naar het zojuist gesloten akkoord. Tegen Congolese verslaggevers zei hij dat Rwanda bezig was de minerale voorraden van DRC te plunderen. ‘Rwanda moet geen rijkdom exporteren die het niet heeft’, zei de president. ‘Met de opbrengst van deze illegale handel zal het zijn leger financieren en zijn ambities in Congo doorzetten.’
Ook experts wijzen er regelmatig op dat Rwanda grondstoffen betrekt uit Oost-Congo, door nauwe banden te onderhouden met rebellengroep M23. ‘Iedereen weet dat slechts een fractie, een ongedefinieerd deel, van de Rwandese export uit Rwanda zelf komt – en dat het grootste deel afkomstig is uit Congo’, zei Erik Kennes, Afrika-onderzoeker aan het Egmontinstituut in België, bijvoorbeeld tegen nieuwssite Politico.
De kritiek krijgt een extra lading nu rebellengroep M23 verder oprukt in de mijnbouwregio waar de kostbare mineralen vandaan komen. Ook de Europese Commissie erkent dat Rwanda actief steun verleent aan M23. Een groep VN-experts signaleerde vorig jaar zelfs dat drie- tot vierduizend Rwandese soldaten in Oost-Congo zij aan zij strijden met M23.
Bij de opmars van M23 – voluit Mouvement 23 mars – zijn moorden en verkrachtingen eerder regel dan uitzondering, zo bleek uit onderzoek van Human Rights Watch. Onderweg naar Goma, de grote Oost-Congolese stad die deze week in handen viel van de rebellen, nam M23 zonder pardon vluchtelingenkampen onder vuur.
De Europese Commissie sprak zaterdag haar ‘diepe bezorgdheid’ uit over de escalatie van het conflict in Oost-Congo. Ze maakte 60 miljoen euro vrij voor nieuwe humanitaire steun aan de ontheemden rond Goma. Kaja Kallas, de buitenlandvertegenwoordiger van de EU, liet ook weten dat M23 zich moest terugtrekken, en vroeg Rwanda de steun aan de rebellengroep stop te zetten.
Maar door tegelijkertijd te willen handelen in mineralen die mogelijk afkomstig zijn uit het conflictgebied, zendt de EU een dubbele boodschap uit, vinden critici. ‘Door die overeenkomst zeg je eigenlijk tegen Rwanda: we vinden het prima wat jullie daar doen en we gaan jullie hierin aanmoedigen’, aldus Marc Botenga, een Belgische sociaaldemocraat in het Europees Parlement. Hij benadrukte deze week op sociale media dat ‘het Europese beleid direct bijdraagt aan de destabilisatie en uitbuiting van de Democratische Republiek Congo’.
Volgens de Europese Commissie zelf is het doel van de overeenkomst met Rwanda een ‘duurzame en verantwoordelijke productie [...] van kritische en strategische ruwe materialen’. Ze maakt onder andere melding van ‘een betere traceerbaarheid’ en ‘samenwerking in de strijd tegen illegale handel in grondstoffen’.
Maar volgens experts zijn dat holle woorden. De Britse ngo Global Witness vond allerlei voorbeelden van hoe de herkomst van mineralen uit Oost-Congo wordt verdoezeld. Zo kwam het voor dat zakken met mineralen in Rwandese mijnen werden gedumpt, om ze daar vervolgens opnieuw uit te halen, zogeheten ‘re-mining’. Soms was er zelfs niet eens sprake van een mijn, maar van een simpel gat in de grond of een grot, vertelde een Global Witness-medewerker aan Al Jazeera.
Dinsdag koelde een menigte Congolezen haar woede op een reeks westerse ambassades in Kinshasa, ook die van Nederland. Volgens hen houdt het Westen Rwanda te zeer de hand boven het hoofd. Want al veroordelen westerse landen de Rwandese inmenging in Congo – voor de Congolezen is dat klaarblijkelijk niet genoeg.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant