Ook al schort de Europese Unie een deel van de sancties op, wat de machtswisseling in Syrië gaat betekenen voor vrouwen moet worden afgewacht. Seculiere vrouwenactivisten houden hun hart vast. ‘We kennen de radicale achtergrond van de nieuwe machthebbers.’
schrijft vanuit Istanbul over Turkije, Iran, Israël en de Palestijnse gebieden.
It’s a man’s world, maar dan toch niet op de Universiteit van Aleppo, de tweede stad van Syrië. Vrouwen zijn hier duidelijk in de meerderheid. Naar schatting bestaat de studentenpopulatie op het plein en in de gangen van het universiteitsgebouw voor driekwart uit vrouwen.
De vluchtige steekproef wordt bevestigd door Batoul Draw, docent Arabische literatuur. ‘De meeste studenten zijn vrouw’, zegt ze. Bij sommige faculteiten vormen ze de overgrote meerderheid. ‘Bij kunst en literatuur 90 procent. Bij sociologie zit meestal maar één jongen in de collegezaal.’
Deels is dit een gevolg van de inhaalslag die vrouwen en meisjes sinds decennia maken in het onderwijs, in Syrië evenzeer als in andere Arabische landen. Voor Syrië komt daar nog een factor bij: de burgeroorlog. Veel jonge mannen zijn gevlucht voor het geweld of om te ontkomen aan militaire dienst.
Ook op de arbeidsmarkt is dat te merken. ‘Vrouwen hebben gaten gevuld die mannen hadden achtergelaten’, zegt Draw. ‘Helaas profiteerde niet iedereen. Voor hogere functies kwamen alleen vrouwen die het regime-Assad steunden in aanmerking.’
Hoe dat zal gaan nu islamistische opstandelingen de macht hebben overgenomen, moet nog maar worden afgewacht. Is in Syrië straks überhaupt plaats voor vrouwen? Voor de Europese Unie, die maandag de sancties tegen Syrië deels opschortte (niet ophief), zijn vrouwenrechten cruciaal. Dat er een soort Taliban-bewind komt is niet waarschijnlijk, maar de islamistische inslag van de nieuwe machthebbers staat buiten kijf. Dus zijn zij, eufemistisch gesproken, geen fervente aanhangers van het feminisme.
Of Draw zich daarover zorgen maakt? Zij geeft het antwoord dat zovelen in Syrië geven, gevraagd naar hun vertrouwen in de rebellenregering. ‘We moeten afwachten. Ze doen veel mooie beloften: dat ze diversiteit willen en dat vrouwen nergens bang voor hoeven te zijn. Maar we willen eerst daden zien.’ De gehoofddoekte Draw heeft, zegt ze, liever civiel recht dan de sharia. Ze zou het betreuren als een islamistische regering een ideologie aan de hele samenleving oplegt.
De meeste vrouwelijke studenten denken er precies zo over, doet een kleine steekproef vermoeden. ‘We gaan ervan uit dat we zelf kunnen kiezen al of niet een hoofddoek te dragen’, zegt de 19-jarige Lana Aboudabash, student Engels. ‘En we moeten kunnen studeren en werken, dat is het belangrijkste.’
Stellig geknik bij haar vriendinnen Shama, Bima, Halia en Joudi. Het zijn vrolijke meiden, die enthousiast ‘Ja!’ antwoorden op de vraag of ze feminist zijn. Met een getuigschrift Engels op zak hopen ze straks in het buitenland te gaan werken, of te kunnen reizen. Trouwen en kinderen krijgen, dat is van later orde.
Maar of het optimisme van de vrouwen bewaarheid wordt? ‘We kunnen niet blij zijn met de nieuwe autoriteiten’, zegt Zeina Alkhayer, een 32-jarige jurist die twee jaar geleden uit Syrië vluchtte. ‘We kennen hun radicale achtergrond. Ze zeggen uit te gaan van de sharia. Dat zou heel gevaarlijk zijn, in het bijzonder voor vrouwen. Ik ben echt bang.’
Alkhayer is aan de telefoon vanuit Frankrijk. Daar zet zij haar werk voort voor het Equal Citizenship Center (ECC), een in 2012 opgericht netwerk van 65 juristen, in Syrië en daarbuiten, dat zich inzet voor democratie en mensenrechten. Hoofdmoot de laatste jaren was het voorbereiden van een grondwet en wetgeving voor de periode ná dictator Assad.
Die suggesties kunnen nu worden ingebracht bij de nieuwe interim-regering. ECC-directeur Faek Hwajeh is al langs geweest bij premier Mohammed al-Bashir. Die liet volgens Alkhayer weten met iedereen te praten, maar nog geen conclusies te hebben getrokken.
Daarnaast hebben de juristen van het ECC al die jaren vrouwen in Syrië bijgestaan met juridisch advies. ‘Meestal ging dat over geweld, discriminatie en seksueel misbruik’, zegt Alkhayer, problemen die door de burgeroorlog aanzienlijk zijn toegenomen.
Verder heeft het ondergronds opererende juristencentrum geprobeerd – niet onder ECC-vlag – de wetgeving bij te sturen in de richting van vrouwen- en mensenrechten. Met beperkt resultaat: in 2019 werd de huwelijksleeftijd voor vrouwen verhoogd van 17 naar 18 jaar, en de straffen voor eerwraakgeweld werden verzwaard.
Over de vrouwvriendelijkheid van het regime-Assad hoeft verder niemand illusies te hebben. Niet alleen de familiewetgeving (over zaken als echtscheiding, polygamie, erfrecht en de man als gezinshoofd), maar de gehele wetgeving was volgens artikel 3 van de grondwet gebaseerd op de sharia. Ten onrechte vraagt de wereld zich af of in Syrië de islamitische wetgeving zal worden ingevoerd: dat is al lang het geval. Dat de nieuwe regering daar een eind aan zal maken, lijkt uitgesloten.
Verder is het, zoals gezegd, afwachten. Dat een vrouw is benoemd als hoofd van de centrale bank en een andere als gouverneur van de provincie Suwayda is mooi, zegt (vanuit Brussel) Doris Awwad, lid van de Gender Advocacy Group, een van de vrouwengroepen in Syrië die in het seculiere segment van de oppositie opereerden.
Minder opgetogen is ze over het Bureau voor Vrouwenzaken, onderdeel van de interim-regering. Met ergernis zagen feministen hoe Aisha al-Dibs, hoofd van dat bureau, onlangs in een tv-interview zei dat ze niet wil samenwerken met ‘degenen die het niet eens zijn met mijn denkbeelden’. Ook riep ze vrouwen op ‘niet de prioriteiten van hun goddelijke natuur’ uit het oog te verliezen, een verwijzing naar het moederschap.
De her en der uit het land gemelde incidenten over oproepen aan vrouwen de hijab te dragen en de seksen in het openbaar vervoer te scheiden, ‘moeten eerst goed worden uitgezocht’, zegt Awwad. Vermoedelijk zit het extremistische Hizb ut-Tahrir daar achter, niet het nieuwe bewind. Maar gerust is ze er al met al niet op. ‘Eerlijk gezegd ziet het er niet goed uit voor de vrouwenrechten.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant