Een kwart van de geregistreerde ‘Nederlandse’ wolven lijkt verdwenen, zonder natuurlijke verklaring. Ecologen en wolvenexperts vrezen dat stropers aan het werk zijn. ‘Dat je van een waargenomen wolf nooit meer iets vindt, is vrijwel onmogelijk.’
is wetenschapsredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft over natuur en biodiversiteit.
‘Geweldig dat die wolf is doodgeschoten. De man of vrouw die dat heeft gedaan, verdient een pluim’, zei melkveehouder Gert-Jan Brouwer uit Stroe op Omroep Gelderland nadat in oktober 2021 een onbekende in zijn woonplaats een wolf had gedood. Hij was de enige niet die zijn weerzin tegen de terugkeer van het wilde dier hardop vertolkte.
‘Wat mij betreft vandaag starten met afschot wolven’, zei boer en voorman van Agractie Bart Kemp in november 2023, nadat zijn schapen waren aangevallen. ‘Gewoon afknallen, die wolven’, vertolkte Jack van Gelder het volkssentiment afgelopen zomer aan de stamtafel van SBS6, nadat een wolf in Ede schapen had doodgebeten.
Praktisch puntje: het mag niet. Je mag veel roepen, maar het dier is internationaal beschermd, een wolf doden kan leiden tot een gevangenisstraf tot 3 jaar of een boete van maximaal 21.750 euro.
Dat wil niet zeggen dat het niet gebeurt. Ecologen en andere deskundigen krijgen steeds serieuzere aanwijzingen dat wolven in Nederland verdwijnen door stroperij.
De wolf wordt in Nederland in opdracht van overheden nauwkeurig gemonitord door wetenschappers van Wageningen Environmental Research (WENR), die alle DNA-gegevens bijhouden in de Centraal-Europese database van het CEWolf-consortium. De cijfers zijn niet openbaar, maar van 2015 tot eind april 2023 kon aan de hand van sporen, uitwerpselen en kadavers het DNA van 91 wolven in kaart worden gebracht, over alle landsgrenzen heen. Omdat die sporen herhaaldelijk gevonden worden (onder meer op aangevallen prooidieren), ontstaat zo zicht op de bewegingen en gedragingen van elke wolf.
Van de 91 geanalyseerde wolven is van 22 dieren nooit meer enig levensteken gevonden, ook niet in het buitenland (wolven kunnen grote afstanden afleggen, er komen er ook geregeld vanuit omringende landen ‘op bezoek’ in Nederland). Dat is ongeveer een kwart van de populatie die in kaart was gebracht. Wolvenexpert Glenn Lelieveld: ‘Van 23 wolven weten we dat ze dood zijn. Twee daarvan – een werd in Stroe doodgeschoten, van een ander werden in Ugchelen onder de grond karkasresten gevonden – zijn zeker gestroopt, vijftien zijn er aangereden in Nederland, een in Duitsland en een in België.’
Niet elke expert (deze krant sprak er zeven) wil het met naam in de krant bevestigen, want in het totaal gepolariseerde ‘debat’ over de wolf zijn ook bedreigingen aan de orde van de dag, maar sommigen zijn uitgesproken: ecologisch gezien valt een deel van die verdwijningen niet anders te verklaren dan door menselijk ingrijpen – illegaal dus, want de wolf is beschermd.
Uiteraard zijn er natuurlijke oorzaken voor sterfte. Aanrijdingen met auto’s zijn de belangrijkste doodsoorzaak, de slachtoffers worden vrijwel allemaal teruggevonden. Dat daarnaast 22 wolven spoorloos raakten, vinden meerdere ecologen op z’n minst verdacht. Doorgaans worden binnen gemiddeld zo’n drie maanden wel sporen gevonden.
‘De wolf wordt in het dichtbevolkte Nederland zoveel waargenomen, dat we moeilijk wolven over het hoofd zien. Er worden ook zoveel sporen wél gevonden, dat het onvoorstelbaar is dat van een wolf plotseling langer dan een paar maanden niets meer wordt gevonden, ook niet in het buitenland. Dat je er nooit meer iets van vindt, is vrijwel onmogelijk’, zegt een van de geraadpleegde deskundigen.
Zij zien enkele regio’s en wolvenroedels waar opvallend veel dieren lijken te verdwijnen.
Maurice La Haye, bioloog bij de Zoogdiervereniging, heeft vraagtekens bij bepaalde delen van de Veluwe. ‘Het helpt daarbij niet dat het monitoren van wolven op sommige terreinen niet toegestaan wordt’, zegt hij. Andere ecologen wijzen naar De Hoge Veluwe, het omheinde natuurgebied waar tweehonderd moeflons een dankbare prooi voor de wolf vormden en waar de directie zich resoluut tegen de wolf heeft uitgesproken.
Opmerkelijk noemt La Haye het dat in de Midden-Veluwe (waar bij Ugchelen een dode wolf ‘onder verdachte omstandigheden’ werd gevonden) een vrouwtjeswolf drie jaar lang geen nageslacht zou hebben gekregen. ‘Ze heeft al die jaren geen partner gevonden, terwijl er wel geregeld mannetjes in dat gebied liepen. Eenmaal kreeg ze wel jongen, maar later waren beide volwassen wolven dood. Dat is echt opmerkelijk.’
Ecoloog en wolvenexpert Glenn Lelieveld voegt de provincie Zeeland toe aan het lijstje verdachte gebieden: ‘Ook daar verdwijnen verhoudingsgewijs opmerkelijk veel wolven’, zegt hij.
Het meest voor de hand liggende scenario, volgens La Haye van de Zoogdiervereniging: welpen of wolven worden gestroopt en verdwijnen ongemerkt. ‘Het duurt altijd even voordat we DNA van welpen of nieuwe wolven hebben gevonden, dus hoe eerder je ze laat verdwijnen, hoe kleiner de kans dat ze ooit worden opgemerkt.’
Verdenkingen zijn er niet voor het eerst. Toen in 2019 in België een (gezenderde) wolvin – die ook nog door Nederland heeft gelopen – hoogstwaarschijnlijk door stroperij om het leven was gekomen, uitten ecologen hun zorgen over drie andere wolven: GW849f, GW953m en GW955m, zoals hun unieke genetische codes in de databases luidden (de letter m aan het eind duidt een mannetje aan, de f staat voor ‘female’, vrouwtje). Ze zijn nooit meer gevonden.
In navolging van openlijke uitspraken in de media wordt ook in kringen van jagers en boeren volop gespeculeerd over eigenmachtig optreden, zo bleek de Volkskrant bij navraag her en der. Het gaat dan onder meer over ‘netwerken die op afroep betrokken zouden zijn bij het elimineren van wolven’, voornamelijk op terreinen van particuliere eigenaren.
Stellige uitspraken worden, deels uit angst voor naamsvermelding, teruggetrokken zodra de krant belt, maar het fenomeen is bekend. Eigenmachtig optreden doet zich ook voor rondom roofvogels: die worden nogal eens vergiftigd of geschoten. Volgens deskundigen zien sommige jagers in roofvogels een concurrent voor te bejagen konijnen of andere dieren. In Friesland zijn het soms weidevogelbeschermers die roofvogels de schuld geven van de teloorgang van grutto’s en andere weidevogelsoorten.
Getuigenverklaringen zijn er ook. Zo schreef de Werkgroep Wolf Leusden, het gebied van ‘probleemwolf Bram’ – de beruchte wolf die vorig jaar zomer een hondje zou hebben meegenomen en een kleuter omver zou hebben gelopen – en andere soortgenoten, vorig jaar een brief aan de Utrechtse gedeputeerde Mirjam Sterk. Daarin uiten de auteurs zorgen om jagers en stropers in het gebied, dat die zomer was afgesloten voor publiek.
‘Een lid van de werkgroep is onbedoeld en ongewild getuige geweest van een stroper’, schreef de groep. ‘De hele zomer hebben wij in de avond rond het landgoed schoten gehoord, zelfs in en rond de afgezette gebieden. Degene die op het landgoed monitort, meldt daarnaast dat er op de wolven wordt gejaagd en er nog maar vier van de acht wolven over zijn.’
De werkgroep wil de melding desgevraagd niet toelichten. De provincie Utrecht laat weten dat recentelijk nabij het betreffende gebied camerabeelden zijn gemaakt van vijf wolven samen. De roedel bestond uit zeven, één ervan is verongelukt in het verkeer.
De vermoedens en getuigenissen stroken met inzichten uit omringende landen. In mei 2021 publiceerden Deense en Duitse wetenschappers in het tijdschrift Conservation Letters een opmerkelijk onderzoek naar de dood en verdwijning van 35 wolven rond Jutland, het dichtbevolkte en zwaar gecultiveerde schiereiland dat deels Deens en deels Duits (deelstaat Sleeswijk-Holstein) is. 3 wolven zijn uit het gebied vertrokken, 7 waren omgekomen door aanrijding met een auto, 1 stierf aan ziekte, 1 was illegaal doodgeschoten.
Maar liefst 14 wolven waren geheel van de radar verdwenen, om redenen die ecologen niet anders kunnen verklaren dan door menselijk handelen. ‘Ondanks succesvolle voortplantingen concluderen we dat de regio een zinkgat voor wolvenpopulaties is, voornamelijk gedreven door cryptische sterfte, waarschijnlijk door illegaal doden’, schrijven de wetenschappers letterlijk vertaald.
Dat ene officiële geval van illegaal afschot is een beruchte casus van 16 april 2018. Toen legden natuurfotografen toevallig vast hoe een wolf in een weide werd neergeschoten vanuit een geparkeerde auto. Het filmpje staat op YouTube, waarop te zien is hoe het dier kronkelend aan zijn einde komt. Het bleek het enige vrouwtje te zijn uit de eerste, kleine roedel die sinds tweehonderd jaar was teruggekeerd in Denemarken.
Angst voor het dier, voor economische schade, concurrentie onder jagers en wantrouwen jegens overheid en autoriteiten blijken de voornaamste drijfveren, zo bleek uit ander onderzoek naar de situatie op Jutland. Precies de ingrediënten die in het gepolariseerde Nederland ook een voedingsbodem hebben, zeggen deskundigen.
Dát er in Nederland gestroopt wordt, staat vast. Onlangs nog werd een man uit Ede aangehouden voor het – om onbekende redenen – doden van dassen met zijn drie honden. Net als de wolf is de das een beschermd dier. Dat ook de wolf gestroopt wordt, is lastig te bewijzen, zolang een schutter niet op heterdaad is betrapt en camerabeelden ontbreken. Voor (nachtelijk) patrouilleren ontbreekt vaak de menskracht.
Daarnaast speelt iets anders, volgens Maurice La Haye: ‘Na het geval uit Stroe is geprobeerd de dader te achterhalen. Maar de luiken gaan letterlijk dicht: eventuele betrokkenen houden de kaken op elkaar.’ Een dader is dan ook nooit gevonden, ondanks een beloning van 16 duizend euro die stichting De Faunabescherming uitloofde voor de gouden tip.
Wolvenvervolging heeft ook de speciale aandacht van Pauline Verheij, zelfstandig onderzoeker met een lange staat van dienst als ‘wildlife crime-specialist’ voor onder meer de politie, het Openbaar Ministerie en een reeks ngo’s. Tijdens onderzoek naar illegale handel in beschermde dieren stuitte zij onbedoeld op mediaberichten over stroperij van wolven. ‘Die berichten namen de laatste jaren alleen maar toe. Een groeiend probleem dus’, zegt Verheij.
Niet dat elke jager direct verdacht is, maar, zegt ze: ‘Jagers zijn een heel belangrijke groep als het gaat om stroperij. De verzamelde incidenten in het buitenland rondom wolvenstroperij betreffen vrijwel altijd jagers.’ Ook zegt zij ‘betrouwbare informatie’ te hebben dat er in jagerskringen soms hardop wordt gesproken over het stropen van wolven.
Volgens Maurice La Haye van de Zoogdiervereniging lijkt stroperij, na verkeersongevallen en onderlinge ruzies, de belangrijkste doodsoorzaak van de wolf. ‘Ook in Nederland. Dat kunnen we niet bewijzen, maar als je ziet hoeveel wolven verdwijnen en hoeveel weerstand er tegen het dier bestaat, zou ik niet weten waarom het in Nederland anders zou zijn dan in landen om ons heen.’
De Jagersvereniging wil desgevraagd geen commentaar geven op de uitlatingen in dit artikel.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant