Toenmalige kabinetten hebben de Tweede Kamer jarenlang onvolledig en onjuist geïnformeerd over het bombardement op de Iraakse plaats Hawija in 2015. Nederland heeft bewust risico's genomen bij de operatie en de verantwoordelijkheid voor het melden van de tientallen burgerslachtoffers jaren voor zich uitgeschoven.
De commissie onder leiding van oud-minister Winnie Sorgdrager is snoeihard in haar eindoordeel over Hawija. Bij het toenmalige kabinet was in de maand na het bombardement bekend dat er burgerslachtoffers waren gevallen bij de operatie tegen Islamitische Staat (IS). De commissie oordeelt dat dit vertrouwelijk gemeld had moeten worden aan de Tweede Kamer.
Toenmalig Defensieminister Jeanine Hennis heeft de Kamer vervolgens meerdere keren onjuist en onvolledig geïnformeerd over de toedracht en de gevolgen. Ook haar opvolger Ank Bijleveld, die eind 2017 minister werd, heeft volgens de commissie "grote moeite" gehad om de belofte om transparanter te zijn invulling te geven.
De Kamer onjuist informeren is een politieke doodzonde in Den Haag. Vooral als het over zo'n gevoelige kwestie gaat. Huidig Defensieminister Ruben Brekelmans draagt daar nu politieke verantwoordelijkheid voor. Hij zal zich dus moeten verantwoorden in de Kamer. De kans dat hij zal moeten aftreden is echter klein, omdat het inmiddels tien jaar later is.
Het bombardement op Hawija vond plaats in 2015, maar maakte pas in 2019 veel los in de politiek. In dat jaar brachten NRC en NOS aan het licht dat er tientallen burgers waren gedood bij de operatie.
Zowel de Amerikanen als Nederland hebben een bewust risico genomen bij het bombardement, stelt de commissie verder. De fabriek van IS lag namelijk naast drie woonwijken, waarvan twee op zo'n 150 tot 200 meter afstand. Daar waren ook nog eens meer mensen dan gebruikelijk aanwezig omdat er ook vluchtelingen woonden. Dat hadden zowel Amerika als Nederland kunnen en moeten weten, zeggen de onderzoekers.
De Amerikanen hebben de omgeving in Hawija niet heel goed kunnen bestuderen, maar dat ze rekening hielden met burgers in het gebied blijkt bijvoorbeeld uit het feit dat de Amerikanen hebben gekozen voor een ander type bom. Daardoor zou volgens berekeningen alleen extra materiële schade ontstaan.
De Amerikaanse commandant hield wel rekening met extra explosies naar aanleiding van de aanval. Ondanks de beperkte informatie die zij over het gebied hadden, besloot hij toch de aanval door te zetten.
Ook Nederland nam volgens de onderzoekers een bewust risico. Het Nederlandse team dat de wapeninzet moest beoordelen was volledig afhankelijk van de beperkte informatie vanuit de Amerikanen. Maar de bezetting van dit team was krap. Als er een juiste bezetting was, dan had de aanval op een meer zorgvuldige wijze beoordeeld kunnen worden, stellen de onderzoekers.
De commissie-Sorgdrager heeft vier jaar lang onderzoek gedaan. Dat het eindrapport zo lang op zich liet wachten heeft meerdere oorzaken. Zo vond er vertraging plaats door de coronacrisis, werd informatie niet geleverd en kon de commissie niet makkelijk opereren in Irak vanwege de veiligheidsrisico's.
Het eindrapport werd maandagochtend overhandigd aan Defensieminister Brekelmans. Bij de presentatie van het rapport aan de pers later op de ochtend was geen vertegenwoordiger van het kabinet aanwezig. Het kabinet zal later pas met een reactie komen.
Source: Nu.nl algemeen