Storm op komst. Als lokale (vaak rechtse) koppen-van-jut in onze columns weggedrukt worden door grotere kwaden, weet je dat het mis is. Behalve over Donald Trump gaat het over de helse ‘tech-oligarchie’. Onze machteloosheid hiertegenover is ‘erger dan in de Middeleeuwen’, zegt hoogleraar Reijer Passchier: de onderlaag (99procent van de mensen!) heeft niks te zeggen. Elders lees ik dat tech-bazen worden voortgedreven door grenzeloze domheid, gewetenloosheid, roofkapitalisme.
Niet fraai - zeker niet vanuit een land dat volgens Amerikanist Manon Portos Minetti ‘een slotstuk beleeft van een geschiedenis van landroof, inheemse genocide, angst voor niet-noordwest-Europese immigratie, intergenerationele raciale slavernij, vrouwenonrecht, hyperkapitalisme, oligarchie en imperialisme’.
Over de auteur
Arnout Brouwers is journalist en columnist voor de Volkskrant, met als specialisatie veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Gaf God ons bij de schepping geen bergen omdat Zij wist dat we ons daar collectief vanaf zouden storten? Afijn, er spelen zeker serieuze kwesties. Hoe om te gaan met rechtspopulisme en verstorende nieuwe technologieën?
Eén kamp zegt: wij hebben altijd gelijk, maar dat wordt ons door desinformatie op sociale media ontnomen en daarom verliezen we de hele tijd verkiezingen. Trumps zege bewijst dat inhoud er niet meer toe doet en sociale media zijn de kwade genius.
Anderen zeggen: de digitale wereld verandert het politieke theater en het publieke debat voorgoed. Als centristische politicus zul je in die nieuwe omgeving moeten opereren - en leren winnen! En als je verliest, blijft zelfonderzoek naar mogelijk eigen feilen raadzaam. Zoals bij Biden/Harris: hoge inflatie, hoge instroom van illegale immigranten, en de cultuurstrijd laten prevaleren boven de sociaal-economische zorgen van de middenklasse.
Dit tweede kamp doet minder aan doemdenken, ziet minder fascisten en meer kansen. Zo memoreert commentator David Brooks, verwijzend naar eerdere periodes van Amerikaans populisme en hoge immigratie, dat populisme niet werkt. Populisten hebben geen duurzame antwoorden. Hun macht is eindig, tenzij ze de democratie zelf om zeep helpen.
Dat gevaar moet met Trumps autoritaire instincten niet worden onderschat, maar dat gaat in Oeganda makkelijker dan in een oude, diepgewortelde democratie. Neem het voorstel voor een derde presidentstermijn. Dat maakt totaal geen kans en krijgt volgens Harvard-professor Stephen Sachs ‘veel meer aandacht dan het verdient’.
Oligarchie is nu hot, maar je moet kiezen: Amerika was altijd al een oligarchie - of niet. Anders lijdt je aan selectieve verontwaardiging. Volgens Forbes had Harris tijdens de campagne de steun van 83 miljardairs, Trump die van 52. Overigens wassen tech-bazen Trumps voeten uit zwakte, niet kracht. Ze hopen dat Trump doet wat hen niet lukt: EU-wetgeving slopen.
Dus mensen: kop op, rug recht. Dat oude media niet langer poortwachters van het debat zijn, blijft goed nieuws voor miljoenen mensen die nu wél meedoen. Grijp niet naar censuur, maar dwing de wet ook in de digitale wereld af. Dat kan de EU ook, als we durven. Op tafel, die algoritmes, Elon!
Want technologie kan vijanden van democratie zeker in de kaart spelen, zoals we ook zien in hybride Russische campagnes in heel Europa, recent nog in Roemenië, nu in Duitsland. We moeten ons daartegen wapenen, zonder de democratie zelf om zeep te helpen.
Terwijl Europa zwelgt in pessimisme, viert Trump een ‘nieuw gouden tijdperk’, de zege van ‘gezond verstand’, meritocratie en Amerikaans exceptionalisme. Historicus Walter Russell Mead spreekt over ‘Amerikaanse culturele krachten die al meer dan twee eeuwen het land op unieke wijze geschikt maken voor de verstoring en chaos die dynamisch kapitalisme onvermijdelijk teweeg brengt.’
Veel Europeanen verafschuwen dat, maar nu Mario Draghi zelf de EU een overgereguleerde mastodont noemt en Christine Lagarde waarschuwt voor een ‘existentiële crisis’ hier, valt het contrast extra op. En jonge Amerikanen doen het al veel beter dan jonge Europeanen.
De progressieve schrijver Ross Barkan merkt op hoe anders Trumps tweede zege in Amerika is ontvangen: het ‘tijdperk van hyperpolitiek’ is voorbij. ‘Het kan nu vermoeid en alarmistisch overkomen te waarschuwen dat Trump vrije verkiezingen zal beëindigen.’ De ‘standaardreflex’ Trumps populariteit te verklaren uit racisme ‘worstelt’ met het feit dat hij steeds meer niet-witte kiezers kreeg.
Of Amerika echt zal terugkeren naar een ‘meer conventionele politiek’, zoals Barkan voorspelt, weet ik niet. Wel dat Trumps eerste week vol decreten de makkelijkste was. Wat volgt - uitvoering - is moeilijker. Over twee jaar kunnen Amerikanen weer oordelen over Trumps ‘gezond verstand’. Ons wacht de schone taak er dan beter, en sterker, voor te staan dan nu.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns