Tien van de beste romans van Nederlandse en buitenlandse schrijvers, recent besproken in de boekenbijlage van NRC.
Stel, je bent een katholiek Duits meisje en hebt het op school leuk met je vriendinnetjes. En van de ene op de andere dag, hoor je er niet meer bij. Het overkwam Cordelia Edvardson (1929-2012) nadat Hitler aan de macht was gekomen. In haar ontluisterende en knap gecomponeerde autobiografische roman Gebrand kind zoekt het vuur, schrijft ze over haar belevenissen als buitengesloten half-joodskind in Berlijn en over haar ervaringen in Theresienstadt en Auschwitz-Birkenau. Vanuit die positie doet ze op een unieke manier verslag van wat ze om zich heen ziet. En dat doet niet onder voor de boeken van Primo Levi.
(Bränt barn söker sig till elden) Nawoord Daniel Kehlmann. Vertaling Bertie van der Meij. Cossee, 190 blz. € 21,99
Wat als ik ooit een andere keuze had gemaakt? Die vraag wordt heel concreet in de sciencefictionachtige roman Nog lang geen winter van Peter Terrin, die onder beklemmende spanning staat. De hoofdpersoon Simon blijkt niet in de gewone werkelijkheid te leven die hij kent, maar dankzij de pionierende technologie van een firma in een „belevingsvakantie” van drie weken, waarin hij verkeert in een alternatieve vertakking die zijn leven had kunnen nemen. Alleen is zijn terugkeer mislukt. Maar waar vond de vertakking plaats, waardoor de zaken er nu zo voorstaan? Want Simon herinnert zich niets van die ‘echte’ werkelijkheid.
De Bezige Bij, 223 blz. € 23,99
In deze toekomstroman Gliff van Ali Smith vertelt het kind Briar over een dystopische wereld waarin mensen verdeeld zijn in ‘verifieerbaren’ en ‘onverifieerbaren’. Een wereld waar volmaakte gezinnen worden gemaakt in een kliniek en waarin mensen hun weg vinden via Google Maps. Wie verifieerbaar is, is manipuleerbaar en dus geschikt voor de nieuwe wereld. Alles wat mensen tegen elkaar zeggen wordt geregistreerd en opgeslagen. Een referentie aan Brave New World van Aldous Huxley, de klassieker waarmee Smith in Gliff een spel speelt. Met dit boek is Smith een sombere weg ingeslagen, waar kunst en verbeelding geen uitweg meer bieden.
Vertaling Karina van Santen en Martine Vosmaer. Prometheus, 286 blz. € 22,99
Waar alle wegen ophouden is een roman, waarin niets verzonnen is, maar het literaire ervan afspettert. De Ests-Nederlandse Sana Valiulina (1964) vertelt in haar nieuwe boek het verhaal van haar vader die vocht in het Rode Leger, in Duitse krijgsgevangenschap raakte, in Duitse krijgsdienst trad , in Normandië naar de Amerikanen overliep en na 1945 een decennium in de Goelag doorbracht. Valiulina schreef al eerder over haar familiegeschiedenis waarin ze het spoor van haar vader volgde, maar in Waar alle wegen ophouden probeert ze nu de hele wandel daarnaartoe te reconstrueren, wat een wervelende non-fictieroman oplevert.
Prometheus, 301 blz. € 24,99
Sonia, een vrouw die vroeger paarden trainde maar nu antiek verkoopt op rommelmarkten, komt op het pad van de Amerikaanse schrijver Kathryn Scanlan (1980). Met Sonia’s permissie begint ze naar aanleiding van hun eerste gesprek te schrijven over haar leven. Ze praten meer, Scanlan transcribeert, verzint, schuift. Er ontstaat iets fijnzinnigs. Het verhaal van Sonia raakt geordend. Vier de teugels is het ongelooflijke resultaat: een roman die leest alsof Sonia tegenover je zit en je vertelt over haar leven als paardentrainer in een mannenwereld in het middenwesten van Amerika.
(Kick the Latch) Vertaling Nicolette Hoekmeijer. Van Oorschot, 181 blz. € 22,50
In haar nieuwe roman Nachtvrouwen schrijft Maja Haderlap (1961) over een gebrekkige moeder-dochterrelatie, die getekend is door de woelige geschiedenis van een Sloveens dorpje in Karinthië. In het werk van Haderlap speelt de Sloveense minderheid in haar Heimat Zuid-Karinthië nog steeds een grote rol. Na de annexatie van Oostenrijk door Hitler, in 1938, werden die etnische Slovenen gedwongen te assimileren. De dochter Mira keert vanuit Wenen terug naar haar geboortedorp, want ze moet haar moeder voorbereiden op de verhuizing naar het bejaardentehuis. Lang verdrongen herinneringen komen bij haar boven. Nachtvrouwen gaat over zwijgen en verzwijgen, schaamte en schuldgevoel, maar ook over respect en liefde.
(Nachtfrauen) Vertaling Marianne van Reenen en Elly Schippers. Cossee, 304 blz. € 24,99
De Franse auteur Neige Sinno (1977) schreef de roman Trieste tijger over de verkrachting van een jong meisje door haar stiefvader. Haar boek is de weerslag van een leven lang nadenken over wat de schrijver als meisje is overkomen, maar ook is het een poging om alle aspecten daarvan te doorgronden. Ze waarschuwt haar lezer: haar tekst is geen bekentenis, eerder een zoektocht naar de waarheid, waarvan ze bij voorbaat al weet dat ze die nooit zal vinden. Sinno concludeert dat de literatuur haar niet kan redden. Het enige wat ze kan proberen is uit de dimensie van het duister te stappen en voetje voor voetje verder te lopen over het koord van haar lotsbestemming – en vooral niet struikelen. Negeren is geen optie. Nooit.
(Tigre triste) Vertaling Martine Woudt. Prometheus, 236 blz. € 22,99
De Vietnamees-Amerikaanse schrijver Viet Thanh Nguyen (1971) is vier jaar oud als hij en zijn familie gedwongen worden om Vietnam te verlaten. Als vluchtelingen komen ze aan in de Verenigde Staten. In De man met twee gezichten vertelt Nguyen enerzijds over een jeugd in Amerika en de trauma’s die zijn opgelopen, anderzijds over hoe de VS met hun vluchtelingen omgaan. De man met twee gezichten is de persoonlijke uitwerking van zijn vorige boeken waarin woede over de opgelegde rol van immigranten van kleur sterk is en waar prachtig wordt verteld over het verschil tussen herinneren en vergeten.
(A Man of Two Faces) Vertaling Monique ter Berg en Jetty Huisman. Marmer, 404 blz. € 26,99
Uitzoomen, dat doet de Britse schrijver Samantha Harvey (1975) in haar prijswinnende ruimtevaartroman In orbit. In scherpzinnige taal toont ze de aarde op een nieuwe manier, maar hoe nabij komt ze daarmee? Harvey beschrijft een etmaal van zes (fictieve) bemanningsleden van het ISS in hun omloopbanen, orbits, om de aarde. Zij zijn allemaal bevangen door een bewustzijnsverandering die astronauten vaker ervaren in relatie tot de aarde, het ‘overzichtseffect’. De kwetsbaarheid van het menselijk leven vult hun gesprekken, hun angsten en hun dromen. Zo ver van de aarde voelen ze zich meer dan ooit een onderdeel van deze blauwe bol in het universum.
(Orbital) Vertaling Kitty Pouwels De Bezige Bij, 173 blz. € 22,99
Zoals zij het ziet (1949) is geschreven vóór Het verboden schrift (1952), de verbluffende roman waarmee Alba de Céspedes (1911-1997) recent voor Nederland uit de vergetelheid is gehaald. Daarin fileerde ze het verbod op verbeelding voor de vrouw in het naoorlogse Italië. Met haar observatievermogen als vergrootglas ontvouwt De Céspedes het vrouwenleven in het verstikkend patriarchale, totalitair gedomineerde Italië als ‘één grote kluwen van verdriet en afwachting’. Alessandra staat aan de vooravond van haar trouwdag en weet zeker dat het met Francesco anders zal zijn, met hun eerste huwelijksnacht als bezegeling van hun intellectueel-romantische pact. Het draait uit op drie pagina’s teleurstelling.
(Dalla parte di lei) Vertaling Manon Smits. Meridiaan, 685 blz. € 29,99
Tien van de beste non-fictieboeken, recent besproken in de boekenbijlage van NRC.
In Gevallen grootmachten. Van het Akkadische Rijk tot de Verenigde Staten doet de Zweedse historicus Dick Harrison een geslaagde poging de vraag te beantwoorden wat de oorzaken van hun teloorgang waren. Is er iets van een rode lijn te ontdekken? Ook de Europese Unie en de Verenigde Staten zullen in hun huidige vorm over een tijdje niet meer bestaan. De vergelijking die vaak met het oude Rome wordt getrokken is meestal bedoeld als waarschuwing. Als we niet oppassen, gaat het met ons dezelfde kant op, schrijft Harrison. Waarmee hangt af van degene die de waarschuwing laat klinken.
(Imperiernas fall) Vertaling Ger Meesters. Omniboek, 432 blz. € 39,99
Historicus René van Stipriaan schreef het pamflet Afscheid van het oude Nederland waarin hij grote overeenkomsten ziet tussen de huidige wereld en die van de woelige zestiende eeuw. „Het geweld om ons heen bedreigt de vrijheid in West-Europa.” Het boek is geschreven vanuit bezorgdheid. Over heel de wereld morrelen populisten en autocraten de laatste jaren aan de rechtsstaat, ook in Nederland sinds de deelname van eenmanspartij PVV aan de coalitie. Hij wilde begrijpen hoe we op dit punt terecht zijn gekomen. „Naarmate ik het beter begon te begrijpen, werd mijn verontrusting ook steeds groter”, zegt Van Stipriaan in een interview met NRC.
Querido Facto, 184 blz. € 17,50
Verscheurd Parijs van de Amerikaanse kunstcriticus Sebastian Smee (1972) is „een poging om kunstgeschiedenis, biografie, militaire en sociale geschiedenis samen te laten gaan.”, zoals hij zelf schrijft. Daarvoor heeft hij trefzeker een interessante invalshoek gekozen, de met elkaar verstrengelde levens van twee schilders, de geniale dwarsligger Édouard Manet (1832-1883) en de eigenzinnige Berthe Morisot (1841-1895). De kracht van zijn boek ligt in de ronduit meeslepende manier waarop Smee zijn twee hoofdpersonen in hun omgewoelde wereld neerzet. Daardoor komt zowel hun persoonlijkheid als de heftige geschiedenis van Parijs aan het einde van de negentiende eeuw in een nieuw licht te staan.
(Paris in Ruins. Love, War and the Birth of Impressionism) Vertaling Paul Janse. Spectrum, 416 blz.€ 29,99
Harriët Duurvoort schreef het indrukwekkende boek De dochter over haar moeder. Eva is zes weken oud als ze in 1928 wordt geadopteerd door het streng gereformeerde verplegersechtpaar Jan en Saar uit Scheveningen. Haar biologische moeder was een Friezin en haar vader een Afro-Amerikaanse muzikant. Maar haar adoptieouders vertellen Eva niets over haar afkomst of dat ze geadopteerd is. Daar komt ze pas op haar vijftiende jaar achter. Tijdens haar leven stuit ze voortdurend op discriminatie en racisme. Het verhaal van Eva raakt ook aan bijna de hele geschiedenis van de twintigste eeuw. Duurvoort vertelt het verhaal op zo’n manier dat je door de ogen van haar moeder meekijkt naar die geschiedenis.
Pluim, 288 blz. € 24,99
Kinderboekenschrijfster Thea Beckman (1923-2004) werd als enig kind geboren in Rotterdam en groeide op in een socialistisch arbeidersmilieu. Ze was als kind ‘enigszins op zichzelf’ en las veel, vooral jongensboeken, ‘omdat daar tenminste wat in gebeurde’. Schrijfster wilde ze worden, of anders ontdekkingsreiziger. Onlangs is de biografie ‘Geef me de ruimte.’ Het eigenzinnige leven van Thea Beckman van Vivian de Gier verschenen. Ze maakt inzichtelijk waar Beckmans vrijheidsdrang vandaan kwam, alsook waarom haar boekenkinderen strijden voor zaken als autonomie, vrijheid en gelijkheid. De Gier besloot ‘een eerlijk portret te schetsen van wie Thea Beckman was, als vrouw en als schrijfster’. Waarbij ze ‘vooral licht wil laten schijnen op het belang van het grote oeuvre dat ze heeft nagelaten’.
Balans, 448 blz. € 29,99
Nieuwe Testament met Joodse toelichtingen, de Nederlandse vertaling van de oorspronkelijke Engelse editie, geeft context bij alle boeken van het Nieuwe Testament. Daarnaast zijn er nog ruim 250 pagina’s met veelal historische essays over wonderen, Dode Zee-rollen, farizeeën, opstanden, kunst en christologie. Het Nieuwe Testament met Joodse toelichtingen geeft niet alleen commentaar met een Joodse inslag, maar raakt ook een diepe kern van de tekst. Want het basisboek van het christendom is door en door Joods. De veelbesproken ruzies tussen Joden en christenen in de eerste eeuwen van christendom vielen in werkelijkheid reuze mee.
(The Jewish Annotated New Testament) Editors Amy-Jill Levine en Marc Zvi Brettler. Vertaling olv Tineke Bol-Drieenhuizen en Cor Hoogerwerf. Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap 934 blz. € 65,-
Huisarts en straatarts Michelle van Tongerloo ziet hoe één of twee tegenslagen mensen dakloos kunnen maken en hoe ze vervolgens steeds verder afglijden in de maatschappij. Ze ziet ook dat het zorgsysteem het met strikte protocollen moeilijk maakt om de kwetsbaarste mensen effectief te helpen. In het boek Komt een land bij de dokter beschrijft ze hoe hulp aan dak- en thuislozen beter en anders kan, wat begint met de héle mens zien. Ze legt bloot hoe de verzorgingsstaat, ooit bedoeld om de meest kwetsbaren te beschermen, zijn primaire doel heeft verloren in bureaucratische complexiteit. Van Tongerloo zet onconventionele stappen om hen te helpen, vertelt ze in een gesprek met NRC.
De Correspondent, 292 blz. € 23,-
Historica Jolande Withuis (1949) schreef het boek Moeder, antimoeder over haar communistische moeder, die zich geen zachtheid jegens haar dochter permitteerde, mede omdat ze emoties kleinburgerlijk vond. Withuis beschrijft het leven van haar moeder met begrip en zonder de pijn uit de weg te gaan. Beroepshalve probeert ze van haar moeder een historische persoonlijkheid te maken omdat ze alleen op die manier als dochter dichter bij haar kan komen (en misschien wel van haar kan gaan houden). Maar telkens wordt deze objectivering verstoord door herinneringen aan het betonnen karakter van haar moeder. Withuis heeft over dat drama een eerlijk en dapper boek geschreven.
De Bezige Bij, 224 blz. € 22,99
Een miljoen soorten wordt momenteel met uitsterven bedreigd. De meeste zullen binnen enkele decennia net zo verdwenen zijn als de Tasmaanse tijger. ‘Ik probeer me voor te stellen wat dat betekent, écht betekent’, schrijft dichter en auteur Charlotte Van den Broeck (1991). Haar fenomenale en fraai geschreven boek Een vlam Tasmaanse tijgers gaat minstens zozeer over de mens als over een uitgestorven diersoort. Haar boek heeft één hoofdpersoon: de Tasmaanse tijger. Wat ís het verhaal van deze Tasmaanse tijger? Het hangt er maar net van af aan wie je het vraagt, zo blijkt. „Waarom voelen mensen zoveel bij een soort die er al niet meer is?”, zegt Van den Broeck in een interview met NRC.
De Arbeiderspers, 272 blz.€ 24,99
Wereldwijd wordt de democratie bedreigd door populisme en sociale media, die het speelveld van de democratie ingrijpend hebben veranderd. In haar essay Kiezen voor democratie of voor dictatuur vertelt econoom en journalist Marcia Luyten (1971) hoe ze eind vorige eeuw een promotieplek kreeg om onderzoek te doen naar de gevolgen van internet voor de democratie. ‘Mijn veronderstelling was dat iedereen die waar ook ter wereld was aangesloten op het net op elk moment kon beschikken over alle mogelijke feiten. Little did I know. Little did we know.’ Luyten doet in haar essay suggesties over hoe we de polarisatie kunnen verminderen en de democratie kunnen versterken.
De Bezige Bij, 124 blz. € 15,-.—————Samenstelling: Ans Faber en Michel Krielaars