Staatsbezoek Kenia Digitale actievoerders grijpen het staatsbezoek van koning Willem-Alexander aan als drukmiddel omdat jonge Keniaanse activisten worden ontvoerd. Het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Handel kreeg talloze mails.
„Koning Willem-Alexander en zijn echtgenote moeten naar Kenia komen. Als ze maar zich ervan bewust zijn dat sommige Kenianen hun bezoek zien als een steunbetuiging aan president Ruto”. Dit zegt de prominente Keniaanse onderzoeksjournalist en opiniemaker John-Allen Namu (41), die op 16 februari in Amsterdam de Mandela-lezing houdt over de protestbewegingen in zijn land.
Een groepje Keniaanse influencers in binnen- en buitenland grijpt sinds enkele weken het aanstaande bezoek van het koninklijke echtpaar met een digitale campagne aan als politiek drukmiddel. Ze vinden het bezoek ongepast, wegens de mensenrechtenschendingen onder Ruto’s gezag. Demonstraties van jongeren tegen hogere belastingen op consumptiegoederen, brandstof en internetgebruik werden vorig jaar hardhandig neergeslagen.
De demonstranten bestormden het parlement, de politie schoot met scherp, zeker 42 mensen kwamen om. Die betoging groeide in de weken daarna uit tot de campagne „Ruto must go”, waarop de overheid reageerde met ontvoeringen van jongeren.
Sindsdien protesteren de jongeren veelal online, ook met gevaar voor eigen leven. Op de ochtend dat Namu met NRC praat, staan er verhalen in Keniaanse kranten over weer een vermoorde jonge activist. Zo gaat het al weken. Geheime agenten, veelal gemaskerd en in auto’s zonder kenteken, ontvoerden de afgelopen zes maanden op klaarlichte dag meer dan tachtig activisten, van wie enkelen dood werden teruggevonden.
Ruto is het doelwit van de activisten, het bezoek van de koninklijke familie half maart een instrument om hem te raken. Hoeveel steun de online protesten hebben, valt volgens Namu onmogelijk te zeggen. Het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Handel kreeg tot afgelopen vrijdag 850 mails met het verzoek het staatsbezoek af te blazen. Namu zegt: „De actie is geen veroordeling van de Nederlandse koning. Maar het bezoek vindt niet in een vacuüm plaats en bezoekers aan Kenia moeten zich tenminste daarvoor gevoelig tonen.”
De online activisten spuien hun gal niet alleen over het koninklijke bezoek, maar over alles waarmee ze Ruto kunnen ondermijnen. Ze publiceerden cartoons met Ruto in een lijkkist en vuren digitale pijlen af op de Afrikaanse Unie, die volgende maand stemt over de kandidatuur van een door Ruto gesteunde politicus als leider van de organisatie. Een lobbyorganisatie die werd ingehuurd door de regering, werd bedolven onder e-mails.
De overheid toont zich steeds geïrriteerder door de acties. Ruto’s adviseur David Ndii schold de activisten uit voor „digitale rukkers”, Ruto zelf fulmineerde dat ouders hun kinderen beter moeten opvoeden, en de regering dreigt haar greep op het internet te verstevigen. De regering ging het afgelopen weekend in de tegenaanval met een digitale campagne waarin de sterke vriendschaps- en economische banden tussen Nederland en Kenia worden bejubeld.
Grote straatprotesten zijn er niet meer. De vraagt rijst of de Gen Z-activisten zoveel aanhang hebben verloren dat ze zich beperken tot internetacties. „Zo simpel ligt het niet”, stelt journalist John-Allan Namu. „Na de ontvoeringen en de moorden zijn veel jongeren bang geworden voor de knuppels en de kogels. Hun uitlaatklep van vrije expressie werd afgesloten toen de politie vorig jaar juni buiten het parlement op hen schoot.”
Namu zegt dat het misschien lijkt alsof het protest alleen online plaatsvindt: „Maar kijk naar wat er in het land gebeurt. Omstanders grepen in en beletten geheime agenten om jongeren te ontvoeren, en het lichaam van de vandaag vermoorde opponent werd door een boze menigte uit het lijkenhuis ontvoerd. Dat betekent dat er iets onder de oppervlakte borrelt. Het valt moeilijk te kwantificeren, maar het mag niet worden genegeerd.”
De campagne op sociale media is een guerrilla zonder leiders. Iedere stem wordt versterkt door de andere. Volgens Namu vertegenwoordigt Gen Z (geboren tussen 1995 en 2010) dat deel van de bevolking dat vragen stelt over welke kant het uitgaat met Kenia. De protestbeweging richt zich op de arrogantie van de macht. De repressie uit de koloniale periode is voortgezet door alle onafhankelijke regimes die daarna zijn gekomen. De jongeren zijn de gouden horloges van de politici beu, de schaamteloze corruptie, en alle andere slechte gewoontes waartegen het verzet voorheen uitbleef. Toen gold het als ongepast om ouderen te kritiseren.
„Onze politieke klasse is cynisch en verstoken van enige vorm van moraliteit”, zegt Namu, die zelf een aantal corruptieschandalen onthulde, zoals de verkoop van nepkunstmest door het ministerie van Landbouw aan Keniaanse boeren. „De boodschap rondom het Gen Z-protest is een vraag over de ziel van Kenia. Bouwen we een land op waarin de burgers het gevoel hebben dat ze in waardigheid kunnen leven? Als je ziet dat jongeren zo bezorgd zijn dat ze als groep politiek actiever worden, moet je hun vragen serieus nemen. Daarom zijn de protesten van Generatie Z belangrijk. Het is urgent en het gebeurt op het hele continent.”
Het afzeggen van een staatsbezoek van koning Willem-Alexander zou kunnen worden opgevat als een diplomatiek affront. De gastheer kan dit zien als inmenging in binnenlandse aangelegenheden. De koning is immers uitgenodigd – in dit geval door Kenia – en een staatsbezoek is het hoogste middel dat landen hebben om bilaterale betrekkingen te bestendigen. De meeste bezoeken zijn jaren in de maak voor ze plaatsvinden.
Afzeggen door de gastheer kan wel, al is uitstel gebruikelijker. Vorig jaar ging een staatsbezoek aan Vietnam op het laatste moment niet door, terwijl een deel van de Nederlandse delegatie al op weg was. Dat was op verzoek van de Vietnamezen zelf. De koning zei „echt niet” te weten wat er aan de hand was. Enkele dagen later bleek dat president Vo Van Thuong aftrad, volgens de Vietnamese regering vanwege „tekortkomingen”.
Ook een staatsbezoek van toenmalig koningin Beatrix aan Oman in 2011 werd uitgesteld, wegens politieke onrust in de Golfstaat waarbij doden waren gevallen. De Tweede Kamer vond dat een bezoek kon worden uitgelegd als steunbetuiging aan de sultan. „In goed overleg” met Oman werd het staatsbezoek uitgesteld. Al zou Beatrix, tot onvrede van sommige Kamerleden, wel privé gaan dineren bij de sultan. Dat werd gezien al douceurtje, en volgens toenmalig premier Mark Rutte was „gezien de context” „vastgesteld dat het verstandig is erop in te gaan.” Een jaar later vond het staatsbezoek alsnog plaats.
Staatsbezoeken volgen een vast protocollair patroon, met een kranslegging (in Nederland bij het Nationaal monument op de Dam), een staatsbanket (in het paleis op de Dam), een ontmoeting met ministers of parlementsleden, en bezoeken aan lokale initiatieven. Als Nederland op reis gaat, vindt meestal parallel aan het staatsbezoek een economische handelsmissie plaats. Koning Willem-Alexander legt naast minder officiële buitenlandse bezoeken twee of drie staatsbezoeken per jaar af, en ontvangt als staatshoofd van Nederland twee of drie staatshoofden per jaar. Dit jaar gaat het eerste staatsbezoek naar Cyprus.
Source: NRC