Het Amerikaanse vertrek uit de Wereldgezondheidsorganisatie kan de wereld op meerdere vlakken schaden. Er is straks minder budget beschikbaar en de WHO verliest aanzien als kennisinstituut en beleidsadviseur. Toch raken de negatieve gevolgen óók de VS, zeggen deskundigen tegen NU.nl.
Maandag tekende de nieuwe president Donald Trump een fors aantal decreten, maar weinigen deden zo veel stof opwaaien als de terugtrekking uit de WHO. Volgens de president zou het VN-agentschap "falen om dringende hervormingen door te voeren, de coronapandemie verkeerd hebben aangepakt en zich niet onafhankelijk opstellen ten opzichte van zijn leden".
Daarbij wijst Trump ook beschuldigend naar China. Dat land zou te weinig bijdragen, terwijl de Verenigde Staten de grootste geldschieter zijn. In de zomer van 2020 trok Trump zich ook al terug na kritiek op China en de WHO. Maar voor een exit geldt een opzegtermijn van een jaar. Hierdoor kon Joe Biden het besluit in 2021 terugdraaien. Maar nu neemt Trump dit besluit op de eerste dag van zijn presidentschap.
Door het aanstaande vertrek van de VS komt er een gat van ongeveer 15 tot 20 procent in de WHO-begroting. Het gigantische takenpakket van de organisatie komt daarmee in het geding. Deskundigen verwachten dat forse bezuinigingen leiden tot ontslagen en het afschalen of stopzetten van zorgprojecten.
Zo is de organisatie erg belangrijk in ontwikkelingslanden. De WHO voorziet in vaccinatieprogramma's en het bestrijden van bestaande pandemieën zoals aids. Bovendien is de WHO essentieel voor de zorgvoorziening in oorlogsgebieden zoals Oekraïne, stelt hoogleraar gezondheidseconomie Wim Groot. "Dat komt in de knel als de VS uitstapt."
Xander Koolman, ook hoogleraar gezondheidseconomie, vreest voor de gevolgen van bezuinigingen, bijvoorbeeld op ontwikkelingswerk. "Neem een ebola- of mpoxuitbraak. Dat wil je lokaal bestrijden. Maar met minder middelen wordt het voorkomen en bestrijden van besmettelijke ziektes lastiger."
Naast het geld wordt er ook afbreuk gedaan aan het kennisnetwerk. Trump wil alle gedetacheerde Amerikanen terughalen die voor de WHO werken. Volgens viroloog Marion Koopmans haalt de president zo belangrijke kennis weg.
Ook zorgt het voor problemen voor de monitorende functie van de WHO, stelt arts en bedrijfskundige David Ikkersheim. "Er zijn laboratoria over de hele wereld die permanent surveilleren op het gebied van virussen en bacteriën. Zo kan je vroeg risicovolle ziektes detecteren. Door daar uit te stappen wordt dat netwerk fragieler."
Naast geld en kennis is er nog een derde probleem: het wereldwijde zorgbeleid wordt bemoeilijkt. Bij een pandemie is het bijvoorbeeld essentieel dat een wereldwijde organisatie gecoördineerd beleid kan voeren. "Aan die poten wordt nu gezaagd", zegt Koolman.
Groot legt uit hoe de WHO beleid coördineert. Zo organiseert het VN-agentschap conferenties voor alle ministers van Volksgezondheid wereldwijd. Daaruit kwamen afspraken zoals COVAX, een centraal inkooporgaan waardoor coronavaccins sneller naar arme landen gingen.
De hoogleraar stelt dat de VS een belangrijke speler is door haar farmaceutische industrie. "Veel van de geneesmiddelen en vaccins worden daar gemaakt. De slagkracht van de WHO zal minder worden als de VS niet meer meedoet."
De gezondheidseconomen zijn het erover eens dat deze negatieve gevolgen ook de VS zelf raken. De hele wereld heeft namelijk baat bij onderzoeksinstituten die zonder moeilijkheden kunnen samenwerken.
Bovendien verandert met de terugtreding niet het risico op ziekte-uitbraken in de VS. Een virus of bacterie houdt zich niet aan landsgrenzen. Groot: "De VS zou daar dan ook last van hebben. Enerzijds door toeristen in de VS, anderzijds door Amerikanen die elders op de wereld zijn."
Sommige gezondheidseconomen betwijfelen ook hoe serieus het decreet werkelijk is. Sommigen vermoeden dat dit besluit onderdeel is van de strategie-Trump: dreigen met radicale stappen om eisen af te dwingen. Trump heeft alleen geen eisen gesteld bij zijn vertrek. De WHO zegt in een reactie in gesprek te willen gaan om de VS aan boord te houden.
Source: Nu.nl algemeen