Stikstof Binnen het kabinet en de overheid waren vooraf al grote zorgen over de uitspraak. De Staat staat nu voor forse ingrepen om stikstof te reduceren, met aanzienlijke gevolgen voor de veehouderij, bouw en industrie.
Greenpeace heeft een belangrijke stikstofrechtszaak tegen de Staat der Nederlanden grotendeels gewonnen. Met het huidige stikstofbeleid handelt de Staat „onrechtmatig” jegens Greenpeace, wegens de voortgaande natuurverslechtering. Het kabinet-Schoof moet de komende vijf jaar grote ingrepen doen om het wettelijke stikstofdoel alsnog te behalen: de helft van de stikstofgevoelige natuur (Natura 2000-gebieden) moet uiterlijk in 2030 voldoende hersteld zijn.
Dat blijkt uit de zeer kritische uitspraak die woensdagochtend is voorgelezen in de rechtbank Den Haag. De rechter legt de Staat een dwangsom van 10 miljoen euro op, als de Staat in gebreke blijft.
De uitspraak is een grote klap voor het rechtse kabinet van PVV, NSC, VVD en BBB, dat de lopende stikstofaanpak juist wilde omgooien. De rechtbank hekelde het afschaffen van het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) van het vorige kabinet-Rutte IV, wat juist was gericht op grootschalig natuurherstel tot 2035. De rechtbank heeft de „stellige indruk” dat dit kabinet juist een stap terug wilde doen, mede door het schrappen van het ‘Transitiefonds’ voor het landelijk gebied van ongeveer 24,3 miljard euro.
De Rechtbank Den Haag zei vooraf dat het niet aan rechters is om politieke keuzes voor te schrijven, maar dat zij verschillende maatschappelijke belangen moeten afwegen. Enerzijds gaat het om de staat van de natuur, anderzijds om bijvoorbeeld agrarische belangen, de energietransitie en woningbouw. Daarbij moeten rechters wel afwegen of de overheid binnen de grenzen van het recht blijft.
Greenpeace heeft volgens de rechtbank voldoende wetenschappelijk bewijs aangeleverd dat de natuur is verslechterd door stikstof, ondanks wettelijke natuurnormen. De rechtbank beseft dat het kabinet nu voor „stevige, onvermijdelijke reducties” van stikstof staat, zei de voorzitter.
Greenpeace had de bodemprocedure al onder het vorige kabinet in juli 2023 aangespannen. De milieu-organisatie eiste dat de Staat de Europese Vogel- (1979) en Habitatrichtlijn (1992) zou naleven, voor bescherming van vogels, dieren en planten. Concreet ging het om ‘rode en oranje lijsten’ met kwetsbare natuurgebieden die respectievelijk voor 2025 en 2030, in twee stappen, in goede staat zouden moeten zijn teruggebracht.
De rechtbank wees de eis van Greenpeace voor gedeeltelijk natuurherstel in 2025 af, omdat deze eis onhaalbaar wordt geacht.
Binnen het kabinet en de Rijksoverheid waren vooraf al grote zorgen over de uitspraak. De vrees was al dat de overheid op korte termijn fors zou moeten ingrijpen om de stikstofuitstoot terug te brengen, met ingrijpende gevolgen voor veehouderijen, bouwprojecten, industrie en andere bedrijven. De zaak werd vergeleken met de Urgenda-klimaatzaak uit 2015, waarin de rechter de Staat opdroeg de uitstoot van broeikasgassen in 2020 fors terug te dringen.
De eisen van Greenpeace waren strenger dan de huidige, Nederlandse stikstofverplichtingen. Volgens de Wet stikstofreductie en natuurverbetering moet zeker 74 procent van de kwetsbare natuur in 2035 voldoende zijn hersteld. De rechtbank Den Haag houdt de Staat nu aan de wettelijke doelen voor 2030.
Om verdere natuurschade te voorkomen, had Greenpeace vorig jaar al een vergelijkbaar kort geding aangespannen. Deze zaak had Greenpeace verloren: de voorzieningenrechter had toen wel begrip voor de zorgen van Greenpeace, maar kon niet goed vaststellen rond welk natuurgebied de Staat onmiddellijk tot actie zou moeten overgaan.
Het verweer van de Staat tijdens de bodemprocedure was onder meer dat de stikstofuitstoot de afgelopen decennia al zou zijn teruggebracht tot het niveau van 1960. De landsadvocaat bracht in dat er momenteel al zo’n 7 miljard aan beleid tegen stikstof en voor natuurverbetering wordt uitgegeven – al wilde het vorige kabinet Rutte IV hier aanzienlijk meer geld voor uittrekken. Ook noemde de Staat de eis van Greenpace vrijwel onhaalbaar, wat in feite ook geldt voor het op tijd behalen van de huidige, wettelijke stikstofdoelen.
De Staat heeft de mogelijkheid om in beroep en in cassatie te gaan.
Dit artikel wordt aangevuld
Begin iedere werkdag met een overzicht van al het politieke nieuws
Source: NRC