In de deal tussen Israël en Hamas in de reservetijd van Bidens termijn echoot de hectische apotheose van het presidentschap van Jimmy Carter door. In zijn laatste dagen kwamen 52 gegijzelde medewerkers van de Amerikaanse ambassade in Teheran vrij.
Na de verpletterende verkiezingsnederlaag van de Democraten was de laatste strohalm voor de president de hoop op een gijzelaarsdeal voor de machtsoverdracht op 20 januari.
Op 19 januari 1981, een dag voor de inauguratie van Ronald Reagan, kwam het door bemiddeling van Algerije tot een akkoord tussen de Verenigde Staten en Iran. De 52 medewerkers van de Amerikaanse ambassade in Teheran, die op dat moment al 434 dagen werden gegijzeld door ultrareligieuze studenten, zouden onmiddellijk worden vrijgelaten.
‘Maar in wat een berekenende belediging voor Carter leek te zijn, hielden de Iraniërs de Amerikaanse gevangenen vast tot Reagan was beëdigd’, schreef de Washington Post destijds. ‘Het Algerijnse straalvliegtuig 727 dat hen naar de vrijheid bracht, mocht de luchthaven van Teheran pas verlaten na Reagans inaugurele rede.’
Als de eerste 33 Israëlische gijzelaars straks vrijkomen, zal de kersverse president Trump zeggen dat hij zijn eerste buitenlandse succes heeft geboekt. In de deal tussen Israël en Hamas in de reservetijd van Bidens termijn echoot de hectische apotheose door van het presidentschap van Jimmy Carter, al was er destijds geen oorlog met tienduizenden burgerslachtoffers gaande.
Iran was in Carters tijd het Amerikaanse anker in het Midden-Oosten – strategisch gelegen aan de frontlinie van de Koude Oorlog. Maar de positie van Sjah Mohammad Reza Pahlavi wankelde. In Teheran demonstreerden linkse groeperingen en religieuze aanhangers van Ayatollah Ruhollah Khomeini zij aan zij tegen de monarch die in 1953 al eens was afgezet, maar met Amerikaanse steun terug in het zadel was geholpen.
In januari 1979 ontvluchtte de Sjah zijn land. Naar Egypte, want bij zijn vrienden in de VS was hij niet welkom. Vanwege de oliebelangen sorteerde Carter voor op een goede verstandhouding met de nieuwe machthebbers in Teheran, al was het nog volstrekt onduidelijk wie dat zouden zijn. Een ding was zeker: ze waren geen vrienden van de Sjah.
Vooral Republikeinen oefenden druk uit op de president om de Sjah beter te behandelen. Carter ging overstag toen bleek dat de Sjah aan kanker leed. In oktober 1979 arriveerde hij in Florida met een vliegtuig vol familieleden, hofhouding en ‘vier hyperactieve, stinkende honden’, zo staat in de notities van David Rockefeller, een met de Sjah bevriende bankier.
Kort daarna bestormden studenten in Teheran de ambassade die in hun ogen werd behuisd door ‘bezetters’. De gijzeling markeerde het begin van de nu bijna een halve eeuw durende aartsvijandschap tussen Iran en de VS. De gijzelaars kostten Carter zijn herverkiezing, daarover zijn historici het eens, vooral omdat een reddingspoging door speciale commando’s uitliep op een fiasco in een zandstorm met dodelijke afloop.
Pas later kwam aan het licht dat de Washington Post goed zat met het vermoeden dat er een luchtje zat aan de vrijlating na de inauguratie van Reagan: historici en onderzoeksjournalisten vonden de afgelopen jaren serieuze aanwijzingen dat de Republikeinen het op een akkoordje hebben gegooid met de islamisten rond Khomeini om de vrijlating van de gijzelaars te vertragen en zo Carters herverkiezing te boycotten.
Jimmy Carter viel als ex-president het geluk ten deel waar Joe Biden op hoopt: zijn politieke balans wordt in retrospect steeds positiever beoordeeld – zelfs zijn rol in de gijzelaffaire.
Reagan gaf Carter toestemming om als zijn speciale gezant naar het West-Duitse Wiesbaden te vliegen, waar de bevrijde diplomaten een tussenstop maakten op een Amerikaanse legerbasis. Tijdens de gijzeling hadden ze Carter gehaat, vertelde een van hen onlangs aan The Guardian. Maar dat gevoel ebde weg zodra de ex-president uit het vliegtuig stapte: 'Er was veel moed en menselijkheid voor nodig om rechtstreeks naar ons toe te komen en excuses te maken voor wat er met ons was gebeurd.’
In de rubriek Toen duiken historici en specialisten van de Volkskrant in het verleden om de actualiteit beter te kunnen begrijpen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant