Als de laatste plooien zijn gladgestreken, moet zondag het staakt-het-vuren tussen Hamas en Israël ingaan. Vanaf dat moment begint voor hulporganisaties een race tegen de klok. Tijdens de eerste fase van het bestand mogen elke dag zeshonderd vrachtwagens met hulpgoederen de grens met Gaza over. De vraag is of dat lukt.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft over Afrika en het Mondiale Zuiden.
Gaza lijdt onder wijdverspreide honger en de gezondheidszorg staat op instorten. Hulpgoederen in Gaza krijgen is bij ingang van het staakt-het-vuren daarom de grootste prioriteit. Maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan, zeggen hulporganisaties. Na maanden waarin minimale hoeveelheden hulp binnen werden gelaten, is er tekort aan alles. De omvang van de schade aan huizen en medische faciliteiten is immens.
Ook is er nog veel onduidelijk over wat hulporganisaties tijdens deze eerste fase van het staakt-het-vuren wel of niet de grens over mogen brengen. Dit zijn de vier grootste uitdagingen voor hulporganisaties.
Zeshonderd vrachtwagens per dag klinkt veel. Maar dat is het niet, zegt Karel Hendriks, directeur van de Nederlandse afdeling van hulporganisatie Artsen zonder Grenzen (AzG). ‘Zeshonderd is het aantal vrachtwagens dat Gaza inging voor de oorlog, dus wat nodig was voor een gezonde bevolking met een dak boven zijn hoofd’, zegt hij. Maar na vijftien maanden oorlog is de nood alleen maar groter geworden.
Daarom moet een afweging worden gemaakt: wat stop je in die vrachtwagens die Gaza in mogen? Voedsel, medicijnen, tenten, diesel om bakkerijen of ziekenhuizen te laten werken, ontziltingsinstallaties om water te kunnen zuiveren, graafmachines om de wegen vrij te maken of bouwmateriaal om gebombardeerde ziekenhuizen te herstellen?
Hoe die afweging zal worden gemaakt, hangt af van wat hulporganisaties aantreffen als het bestand eenmaal ingaat. Zelfs hulporganisaties die in Gaza actief zijn, hebben nu geen totaaloverzicht, omdat hulpverleners alleen tot ‘veilige zones’ werden toegelaten – in Noord-Gaza zijn bijvoorbeeld de afgelopen maanden nauwelijks hulpverleners geweest. ‘We moeten nog gaan zien of we nu wel volledige toegang tot alle gebieden krijgen’, zegt Hendriks. ‘Maar pas als we daar zijn, kunnen we inschatten welk type hulp het hardst nodig is.’
Het hangt ook af van wat de Israëlische autoriteiten toestaan. De afgelopen maanden werden goederen als diesel, chirurgische instrumenten, zonnepanelen, ontziltingsinstallaties of tentstokken niet toegestaan, omdat ze als zogenoemde ‘dual use’-goederen werden bestempeld. De angst was dat Hamas de spullen voor militaire doeleinden zou gebruiken. Het is nog onduidelijk of deze restricties tijdens het bestand worden opgeheven.
De zeshonderd vrachtwagens die Gaza dagelijks in mogen, kunnen niet zomaar doorrijden. Na het oversteken van de grens worden de goederen in Gaza overgeladen op andere vrachtauto’s. ‘Er zijn op dit moment nog maar tweehonderd van dat soort vrachtwagens’, zegt Bastiaan van Blokland, woordvoerder van het Nederlandse Rode Kruis. ‘Dat vertraagt de distributie van hulp.’
Om de distributie te versnellen, moeten de vrachtwagens in ieder geval snel van A naar B kunnen rijden. Veel wegen zijn nu nog onbegaanbaar, vanwege de schade van de vele bombardementen. Met shovels zouden ze vrij kunnen worden gemaakt.
Maar of vrachtwagens en graafmachines mogen worden ingevoerd, hangt wederom af van wat de Israëlische autoriteiten toestaan. Voor het bestand hielden de Israëlische autoriteiten dat soort voertuigen tegen aan de grens.
Omdat Israël de afgelopen maanden strenge visa-eisen stelde aan hulpverleners, draaiden ngo’s voor het grootste deel op lokale medewerkers, die niet werden afgelost. Veel van deze Palestijnse medewerkers leven inmiddels zelf ook in tenten en zijn afhankelijk van hulp. ‘Je zou ze het liefst vervangen door nieuwe medewerkers, zodat ze op adem kunnen komen’, zegt Van Blokland. Maar ook hierbij geldt: het zal moeten blijken of Israël gedurende het bestand de visumregels voor hulpverleners versoepelt.
Daarnaast is er nog een heet hangijzer: wat gebeurt er met UNRWA, de VN-organisatie voor Palestijnse vluchtelingen die Israël vanaf eind januari wil verbieden? ‘UNRWA werkt als een semi-overheidsinstelling’, zegt Hendriks van AzG. ‘Als zij wegvallen, dan is het heel leuk dat we meer hulpgoederen krijgen, maar dan valt er zo’n groot gat in de distributie dat we alsnog niet kunnen doen wat nodig is.’
Het bestand geeft de Gazanen de mogelijkheid om, soms voor het eerst sinds het uitbreken van de oorlog, terug te keren naar hun huizen, te zien wat er van over is en zich daar eventueel weer te vestigen. Maar dit neemt risico’s met zich mee.
‘Het gaat om gebieden die grotendeels zijn verwoest, waar geen stromend water is en die zwaar vervuild zijn’, zegt Van Blokland van het Rode Kruis. Als mensen teruggaan, vergroot dat de kans dat ziektes zich onder de toch al zwakke bevolking verspreiden. ‘Zodra we zien waar mensen naartoe terugkeren, moeten we daar snel de nodige basisvoorzieningen opzetten.’
Ook bestaat de kans dat er nog onontplofte explosieven tussen de brokstukken liggen. Unicef, de kinderrechtenorganisatie van de VN, zegt zich daarom tijdens het bestand ook te willen focussen op het geven van voorlichting over waar kinderen wel en niet kunnen spelen.
Hulporganisaties staan ten slotte voor de vraag hoe ze hun eigen personeel veilig houden, tijdens het verspreiden van de hulp. Criminele bendes plunderden al meerdere hulpkonvooien, klonk het de afgelopen maanden. ‘Hoe kan de orde en veiligheid worden hersteld, zodat wij ons werk kunnen doen?’, vraagt Karel Hendriks van AzG zich daarom af. ‘Het toelaten van humanitaire hulp is één ding, maar uiteindelijk gaat het om hoe de autoriteiten alles eromheen organiseren.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant