Hoe kunnen we reizen, eten en winkelen zónder het klimaat te belasten? Daarover breken 175 'gewone' mensen vanaf vandaag het hoofd. Voor het eerst praten burgers mee over nationaal klimaatbeleid in een burgerberaad, dat valt of staat met wat er met de uitkomsten gebeurt.
De Amersfoortse voormalige rijtuigenloods loopt aardig vol op deze ijskoude zaterdag. In een grote kring zitten 175 mensen die je normaal gesproken misschien niet samen in één ruimte zou verwachten. Van zeventienjarigen uit Utrecht tot 85-plussers uit Twente. En van alles daar tussenin.
Zo ook Tom Kellendonk, een 28-jarige videograaf uit Groningen. Dat hij meedoet aan het beraad begon met een advies van zijn vader. Inmiddels voelt hij zelf ook motivatie. "Jonge mensen worden vaak vergeten in de politiek", vertelt hij. "Maar ik vind dat er iets moet gebeuren. Mijn toekomstige kinderen verdienen ook een goede plek in deze wereld."
Snelwegen blokkeren is niet zijn ding, Kellendonk hoopt goede gesprekken te voeren met andersdenkenden en daardoor de complexiteit van het klimaatvraagstuk beter te begrijpen. Dat geldt ook voor de 18-jarige Anniek Smits (tussenjaar) en de 56-jarige Elise Glasbergen (ambtenaar). Alle drie staan ze er anders in - van activistisch tot enigszins pessimistisch over het klimaat. Maar ze delen een nieuwsgierigheid naar elkaar.
Deelnemers van het beraad doen best een investering: ze brengen zes weekenden met elkaar door: aan tafel, op werkbezoek en op de hei. Tijdens de sessies praten ze met elkaar over het klimaat, onder begeleiding van gespreksleiders. Ze kunnen een beroep doen op wetenschappers en experts op het gebied van klimaat en milieu, maar ook gedrag en voeding.
Een van die experts is gedragswetenschapper Reint-Jan Renes. "Je ziet dat we nu de neiging hebben om de oplossing bij anderen te leggen. De burger wijst naar overheid, die naar bedrijven, enzovoorts. Zo houden we elkaar een beetje gevangen", zegt hij. "Ik hoop dat het burgerberaad ervoor zorgt dat iedereen meer eigenaarschap voelt rond dit thema."
Burgers vinden het klimaat belangrijk, maar hun portemonnee, de woningmarkt of de zorg nog meer, laat onderzoek van het SCP zien. Waarom dan een burgerberaad over klimaat? "De politiek heeft het onderwerp bepaald, maar een burgerberaad kan in principe op elk thema worden ingezet", zegt onafhankelijk voorzitter Nienke Meijer. Zij moet het proces de komende maanden in goede banen leiden.
Op het gebied van klimaat, en dan vooral consumptiegedrag, is nog veel ruimte voor beleid, ziet Meijer. "Het is goed om burgers in te schakelen waar zij echt van toegevoegde waarde zijn." Dat heeft minder zin als beleid al vastligt, of als er al een stapel rapporten klaarligt. "De onderwerpen die nu aan bod komen, zijn zaken die we allemaal tegenkomen in het dagelijks leven."
Het beraad bespreekt zaken als het voedselaanbod in de bedrijfskantine, alternatieven voor autorijden en hoe je spullen beter kunt hergebruiken.
Het is al langer bekend dat het niet goed gaat met de aanpak van klimaatverandering in Nederland. De kans om de doelen te halen, blijkt nog geen 5 procent met het huidige kabinetsbeleid. Ook het VN-klimaatpanel IPCC concludeert: beleidsmakers reageren meestal te langzaam op de klimaatcrisis. Burgers kunnen daar mogelijk een rol bij spelen.
Het initiatief van een landelijk klimaatberaad komt uit de koker van de Tweede Kamer en het vorige kabinet. Oud-klimaatminister Rob Jetten wilde de burgerparticipatie op gebied van klimaat uitbreiden met een beraad. Het kabinet-Schoof heeft dat plan doorgezet.
In 2006 werd al een landelijk burgerberaad over het kiesstelsel gehouden. Ook gemeenten en provincies kozen al voor burgerberaden.
Misschien wel het 'beruchtste' klimaatberaad vond plaats in Frankrijk, net na de massale protesten van de 'Gele Hesjes'. Het beraad kwam met 150 zeer concrete adviezen - van het verlagen van belasting op treinkaartjes tot maatregelen om voedselverspilling tegen te gaan - en ideeën over hoe het land een CO2-arme economie uit de grond kan stampen.
Toch belandde 90 procent van die adviezen in de la, terwijl president Emmanuel Macron had beloofd het grootste gedeelte door te voeren. Het zorgde voor ophef in Frankrijk - en daarbuiten.
Een duidelijk voorbeeld van hoe het niet zou moeten, denkt historicus Eva Rovers. Zij deed onderzoek naar burgerberaden en begon een expertisecentrum. Toch zijn er ook lessen getrokken uit "de Franse aanfluiting". Zo werd het parlement er niet bij betrokken. Dat is nu ondenkbaar volgens Rovers. Bij het klimaatberaad zijn nu twee rapporteurs aangewezen: Kamerleden Marieke Koekkoek (Volt) en Silvio Erkens (VVD).
Rovers, die ook de organisatie adviseert, hekelt het argument dat Nederland een democratie is met een gekozen parlement dat een burgerberaad overbodig maakt. "Een burgerberaad is géén vervanging, maar een versterking daarvan", benadrukt ze. "In de besluitvorming die we kennen, zie je dat veel mensen en perspectieven over het hoofd worden gezien. Dit is een manier om dat te voorkomen."
Uit de 4.070 aanmeldingen werden mensen geselecteerd om een afspiegeling van Nederland te vormen. Bijvoorbeeld man, vrouw of anders, jong en oud, uit alle provincies, theoretisch en praktisch opgeleid. Ook werd er geselecteerd op basis van hoe belangrijk deelnemers klimaatbeleid vinden. Rovers: "Een exacte afspiegeling kan niet, maar voor iedereen in Nederland moet er iemand tussen zitten die op je lijkt."
Het burgerberaad valt of staat met wat er met de uitkomsten gedaan wordt. Daar is iedereen het wel over eens. Met kosten van zo'n 6 miljoen euro zou het bovendien vreemd zijn als de adviezen in een la belanden, zoals in Frankrijk.
In september komt het advies uit. Minister Judith Uitermark (Binnenlandse Zaken) zegt dat "heel serieus" te nemen. Klimaatminister Sophie Hermans noemt de opvolging "een morele plicht". Wel zeggen ze er voorzichtig bij dat ieder advies moet worden afgewogen op haalbaarheid.
Source: Nu.nl economisch