Nog geen zes weken na de val van Assad is in Syrië de opluchting voelbaar. Tegelijkertijd lijkt de nieuwe regering van rebellengroep HTS niet alles onder controle te hebben, ziet Midden-Oostencorrespondent Jenne Jan Holtland. ‘HTS heeft een failliet land geërfd.’
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Dag Jenne Jan, nog geen zes weken geleden viel het regime-Assad en kwam er een einde aan 54 jaar dictatuur in Syrië. Merk je dat er een nieuw tijdperk is aangebroken?
‘Het allergrootste verschil: mensen durven hardop te praten. Ik was in de stad Hama om een verhaal te maken over een bloedbad dat daar meer dan veertig jaar geleden heeft plaatsgevonden. De vader van Bashar al-Assad heeft daar gruwelijk huisgehouden, met tienduizenden doden tot gevolg.
‘Oudere Syriërs kunnen nu voor het eerst in hun leven in het openbaar vertellen wat hen is overkomen, wat ze hebben gezien, hoe hun familieleden zijn geëxecuteerd. Dat is heel indrukwekkend en ontroerend.
‘De opluchting is enorm. Mensen kunnen lachen en in het openbaar over politiek praten, wat ze nooit durfden. Vandaag zei een man tegen mij: ‘Wat ik je nu vertel, had me een maand geleden de kop gekost.’
Dat klinkt als een positieve recensie voor Hayat Tahrir al-Sham (HTS), de islamistische rebellengroep die nu een paar weken aan de macht is. Hebben ze het onder controle?
‘Ten dele. Aan de kust komen verhalen naar buiten over wraakmoorden op alawieten, de groepering die van oudsher achter het regime van Assad stond. Jongemannen verdwijnen en worden een dag later dood teruggevonden.’
Laat duidelijk zijn: veel Syriërs hadden de angst dat het nog veel erger zou zijn en dat er chaos zou uitbreken na de val van Assad, dat groeperingen die aan HTS verwant zijn, plunderend en moordend door het land zouden trekken. Dat is niet gebeurd.’
‘Hoeveel wraakmoorden er aan de kust plaatsvinden, is heel moeilijk te bepalen. Het blijft Syrië: er zijn geen onafhankelijke media, geen mensenrechtenorganisaties die dit in de gaten houden. Maar ik heb meerdere families gesproken en gruwelijke verhalen gehoord, het lijkt veel voor te komen.’
Wie zitten er achter die moorden op alawieten?
‘Dat is niet helemaal duidelijk. In Tartus sprak ik een familie van wie de vader is gedood. Puur omdat hij een alawiet was, denken zij. De dagen voorafgaand aan zijn dood was hij benaderd door strijders die zeiden namens de nieuwe machthebbers te opereren. Ze vroegen hem of hij een alawiet was. Daar begint het al mee, dat strijders dat op straat aan je vragen. Als je ‘ja’ zegt op die vraag, dan krijg je te horen dat je een varken bent.
‘Het is een van de grote erfenissen van vijftig jaar dictatuur in Syrië. De haatdragende, sektarische denkbeelden en taal over andere groepen is jarenlang opgekropt. Dat komt er nu allemaal uit. Soennitische strijders beschouwen alawieten als ketters, als afvalligen.
‘Het is ook niet vreemd dat na 54 jaar dictatuur er wordt afgerekend met de gemeenschap die voor een aanzienlijk deel achter Assad stond. Maar ‘gewone’ alawieten worden nu het slachtoffer.’
Terwijl HTS steeds zegt een inclusief beleid te willen voeren, waar met alle minderheden in Syrië rekening gehouden wordt.
‘HTS blijft tot nu toe volhouden dat deze moorden incidenten zijn, excessen. Politieagenten die namens het regime de moorden onderzoeken, zeggen dat ze gepleegd zijn door groepen waar HTS niets mee te maken heeft. Zo proberen ze zich ervan te distantiëren.
‘HTS lijkt de andere kant op te kijken, waarschijnlijk omdat ze bang zijn dat deze ontwikkeling internationaal aandacht krijgt, en dat is slecht voor hun imago. Ze doen hard hun best om alles onder controle te houden. In de rit die ik net maakte van de kust naar Damascus, zo’n drie uur rijden, ben ik wel negen controleposten van HTS gepasseerd, waar mensen checken wat je komt doen. Toch lijkt het erop dat ze het in sommige dorpen niet in de hand hebben, daar zijn fundamentalistische groeperingen actief.’
Is er al iets meer duidelijk over hoe een officiële regering onder HTS eruit komt te zien?
‘Nee. HTS doet het voor het eerst, een heel land besturen. Het lijkt erop dat ze zich een beetje hebben verkeken op hoe ingewikkeld dat is. De Syrische economie ligt nog steeds op zijn gat. Ambtenaren worden niet betaald, daar is geen geld voor. De inflatie onder Assad is nog niet rechtgetrokken. Als ik straks uit eten ga, heb ik een pak bankbiljetten van een centimeter dik nodig. HTS heeft een failliet land geërfd.
‘Ahmed al-Sharaa, de nieuwe leider, moet zien te balanceren tussen het tevreden houden van zijn strijders aan de ene kant, en aan de andere kant proberen de internationale gemeenschap het hof te maken, in de hoop dat de sancties worden verlicht.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant