Wekelijks duikt Volkskrant-redacteur Olaf Tempelman in een internationaal fenomeen. Deze week: met absolutisme is volgens ‘de grote drie’ van big tech weinig mis, zolang de absolute heerser een innovatieve nerd is.
Depressiedeskundigen hebben de derde maandag van januari uitgeroepen tot Blue Monday, oftewel de deprimerendste dag van het jaar. In 2025 valt Blue Monday samen met de inauguratie van Donald Trump. Aanstaande maandag is het zover. Zowel Jeff Bezos (Amazon) als Mark Zuckerberg (Meta) heeft fors gedoneerd om er iets spectaculairs van te maken. Elon Musk (X, Tesla, SpaceX, The Boring Company) had de afgelopen maanden al kosten noch moeite voor Trump gespaard.
In de rubriek Op het tweede gezicht schrijft Volkskrant-redacteur Olaf Tempelman wekelijks op scherpe en satirische wijze over een buitenlands nieuwsonderwerp. Lees hier het protocol van de Volkskrant.
Weinig over Trumps tweede presidentschap is zeker, maar wel dat ‘de grote drie’ van big tech – in de volgorde Musk-Bezos-Zuckerberg de top drie van de Forbeslijst van rijkste mensen ter wereld – nog machtiger zullen worden dan ze al waren. De komende jaren zijn politieke initiatieven hun invloed in te perken kansloos.
In een situatie waarin ‘de grote drie’ in de VS voorlopig van elke politieke tegenmacht zijn gevrijwaard, zouden we gebaat zijn bij tegenmacht binnen big tech zelf. Dat die niet bestaat, komt doordat het idee van tegenmacht haaks staat op de essentie van het denken in Silicon Valley. Wat ’s werelds machtigste techcoryfeeën bindt, is de overtuiging dat uitzonderlijk begiftigde individuen de wereld kunnen veranderen. De democratische rechtsstaat is in die optiek een belemmering voor de daadkracht van ‘s werelds briljantste mensen. De onderliggende premisse is dat er mensen bestaan die zo begaafd zijn dat ze nooit correctie behoeven. Absolutisme is goed als de absolute heerser een innovatieve nerd is.
Al sinds de 18de eeuw zijn in de westerse wereld pogingen gaande mensen te beschermen tegen de grillen van machtige individuen. De paradox van de digitale revolutie is dat die de wereld terugwerpt in een situatie waarin de karakters van enkelen weer bepalend worden voor het lot van velen. Uitgerekend in een tijd van vergaande technische innovatie wordt het persoonlijke weer cruciaal. De kruistocht van Elon Musk tegen alles wat ‘woke’ is, bijvoorbeeld, vloeit rechtstreeks voort uit zijn woede over zijn transgender dochter.
Van ‘de grote drie’ is Musk de meest exhibitionistische. Hij verhult niet dat hij een soort rol als ‘mondiaal opperheerser’ ambieert. Hij belt met Poetin over Oekraïne, komt met een eigen plan voor Taiwan en spant zich in overal rechts-radicale partijen aan de macht te brengen. Toch drukte hij het afgelopen decennium een minder groot stempel op de wereld dan Zuckerberg. Er is véél bewijs voor de hypothese dat zonder Facebooks levering van data aan het Brits-Amerikaanse Cambridge Analytica het Verenigd Koninkrijk nog in de EU had gezeten en Hillary Clinton in het Witte Huis was beland. Dat het geweld tegen de Rohingya in Myanmar rechtstreeks voortvloeide uit ophitserij op Facebook, is onbetwist.
Toen Zuckerberg in 2016 voor de voeten werd geworpen dat Trump zijn winst aan Facebook dankte, noemde hij dat helaas ‘een nogal raar idee’. In haar boek De Facebookfaçade maakt klokkenluider Frances Haugen inzichtelijk dat Zuckerbergs denken zowel dogmatisch als utopisch is. Aan de basis ervan ligt de overtuiging dat wat hij doet nooit verkeerd kan uitpakken. Dat leidt tot cognitieve dissonantie: ‘Ik wil niet dat het zo is en dus is het niet zo.’ Na Trumps winst in 2016 ging hij slechts schoorvoetend akkoord met contentmoderatie. Zijn toewijding eraan was halfslachtig. Het vuilste werk werd opgeknapt door de armste mensen (144 Kenianen die aanstootgevende inhoud van Facebook moesten verwijderen liepen een posttraumatische stressstoornis op).
Sinds Zuckerberg op 7 januari bekendmaakte alle ‘uit de hand gelopen politieke censuur’ te gaan opheffen, wordt gesproken van een knieval voor Trump. Veeleer lijkt sprake van het tegenovergestelde: Trump heeft Zuckerberg bevrijd uit een keurslijf dat hij met tegenzin had aangetrokken.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant