Terwijl met de komst van Donald Trump zich donkere wolken boven de Navo samenpakken, is de paradoxale realiteit dat de alliantie op dit moment dynamischer en actiever is dan ooit in de afgelopen kwart eeuw.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
‘Het kostte me minder dan 24 uur om de situatie te beoordelen en te besluiten dat we iets moesten doen. Het duurde drie dagen om de planning te maken en de eerste bijdragen te ontvangen, ongeveer een dag om de middelen ter plaatse te krijgen en in minder dan een week opereerden we in het Baltisch gebied.’ Generaal Christopher Cavoli, de hoogste commandant van Navo-eenheden in Europa (Saceur), heeft het over Baltic Sentry, de missie waarin acht noordelijke Navo-lidstaten zich inzetten om de wateren te monitoren waarin de laatste tijd onderzeese kabels zijn gebroken. ‘Hier zit trouwens geen enkele Amerikaanse bijdrage bij, behalve ikzelf. Dus deze alliantie is geen one trick pony.’
Van een incident met een onderzeese kabel eind december naar een operatie begin januari: die reactiesnelheid typeert de omslag de afgelopen jaren van een organisatie die dobberde op de planning van langdurige stabilisatiemissies ver weg, tot een alliantie die voortdurend bezig is antwoorden te vinden op soms nieuwe Russische dreigingen van het Navo-gebied.
In Baltic Sentry leveren de acht lidstaten de schepen en drones, maar de Navo integreert de binnenkomende informatie tot één beeld, en introduceert spoedig ook onbemande vaartuigen om een completer beeld te krijgen. De Franse admiraal Pierre Vandier, binnen de Navo verantwoordelijk voor transformatie, spreekt over een ‘race’ in de oorlogvoering. ‘We zitten in een race om ons aan te passen, te transformeren, dingen uit te vinden om de vijand te vlug af te zijn.’ Als voorbeeld van hoe snel oorlogvoering verandert, wijst hij op de manier waarop Oekraïne, wiens marine werd gestolen bij de Russische aanval in 2014, er tóch in slaagde de Russische Zwarte Zeevloot tot een terugtocht te dwingen.
Admiraal Vandier vraagt donderdag, na een bijeenkomst in Brussel van het Militair Comité (waarin de hoogste commandanten van de 32 lidstaten bijeenkomen) aandacht voor iets wat ondergesneeuwd dreigt te raken in politieke discussies over welk percentage elke lidstaat zou moeten uitgeven aan zijn defensie. Namelijk, dat met de terugkeer naar de kerntaak van de alliantie, collectieve verdediging, ook het vrijblijvende karakter van de militaire plannen is verdwenen. ‘Voor het eerst in decennia zijn de toezeggingen die lidstaten doen gebaseerd op plannen. De plannen (voor collectieve verdediging, red.) dicteren wat we nodig hebben, en niet een soort van (nationale, red.) toezegging of ambitie.’
De uitwerking van die plannen, die zijn gebaseerd op regionale plannen voor de verdediging van verdragsgebied, leidt ertoe dat alle lidstaten – ook Nederland – extra inspanningen moeten leveren, boven op wat ze eerder al hebben toegezegd. Dat planningsproces is, omdat het om collectieve verdediging gaat, veel verplichtender dan waaraan lidstaten gewend waren geraakt. En dat de uitvoering ervan ‘veel meer’ gaat kosten dan 2 procent van het bruto nationaal product (het niveau waar Nederland nu ook op zit) is in Brussel allang geen nieuw inzicht meer.
De uitspraak van aankomend president Trump dat landen 5 procent van hun bnp aan defensie moeten uitgeven, zet weliswaar extra druk op het politieke debat hierover, maar de onderliggende noodzaak voor hogere uitgaven moet in Moskou worden gezocht, niet in Washington, zeggen militairen.
Secretaris-generaal Mark Rutte schatte begin deze week, op basis van de militaire plannen, dat de kosten voor het herstel van collectieve verdediging kunnen oplopen tot 3,7 procent van het bnp, tenzij landen (veel) meer gaan samenwerken bij de verwerving van nieuw materieel én veel meer gaan doen aan innovatie. Maar ook dan zullen bondgenoten rond 3 procent van hun bnp aan defensie moeten gaan besteden, is de schatting – een harde boodschap voor Europese bondgenoten die al kampen met budgettaire krapte.
De scheidend voorzitter van het Militair Comité, admiraal Rob Bauer, laat weten dat hij geen ‘oorlogshitser’ is maar juist vrede wil. Het label Koude Oorlog vindt hij niet van toepassing op de huidige situatie. ‘Wij richten ons op de moderne dreiging van Rusland en terroristische groeperingen.’ Cavoli en Bauer wijzen er ook op dat een aantal taken die de VS vervulden in de ondersteuning van Oekraïne inmiddels zijn overgebracht naar de Navo en dat Trumps komst dus niet een plotse breuk betekent in die steun.
Vanuit een Amerikaanse basis in Wiesbaden en logistieke ondersteuningspunten in Polen en Roemenië, hebben honderden Navo-functionarissen vanaf december de coördinatie en uitvoering van die steun overgenomen. Cavoli: ‘Dat houdt maandag niet op. Er zijn ook Oekraïense officieren aanwezig, het is een erg nauwe relatie. Wij weten goed wat ze nodig hebben.’ Er zijn signalen uit Washington dat ook de regering-Trump vindt dat Oekraïne voorlopig militaire steun moet blijven krijgen om tot een goed akkoord te komen. In Brussel gaat men er wel van uit dat de rekening daarvan bij de Europeanen komt te liggen. ‘Dit is een lange oorlog en beide kanten hebben het moeilijk’, zegt Bauer. ‘De Oekraïense linies staan niet op instorten.’
De Amerikaanse generaal Cavoli geeft nog een voorbeeld van wat de bescherming van die logistieke ondersteuningspunten voor Oekraïne concreet betekent. Recentelijk leken Russische drones op weg naar Polen, de vroege waarschuwingssystemen pikten het op, Noorse F-35’s stegen op en kwamen in een positie om ermee af te rekenen. ‘Die drones vlogen uiteindelijk niet het Navo-luchtruim binnen, maar hierbij was alles betrokken van waarschuwingssystemen op de grond, luchtverdedigingssystemen en bijtanken in de lucht – erg gecompliceerde operaties. En die zullen we meerdere keren per week moeten uitvoeren, verwacht ik.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant