Met het verwachte akkoord tussen Hamas en Israël lijkt het moment voor ontheemde Gazanen nabij om terug te keren naar huis. Daar is mogelijk niks van over. De bevolking vreest confronterende situaties en dat drukt de opluchting over de deal.
Als onderdeel van de verwachte wapenstilstand zullen Gazaanse vluchtelingen terugkeren naar hun woonplaatsen. Dat zorgt vooral voor opluchting, zegt de Palestijnse Rita Baroud vanuit Gaza tegen NU.nl. Maar die opluchting komt niet doordat er iets is bereikt of doordat er een gevoel van overwinning heerst, zegt ze. "Er is opluchting omdat we vooralsnog even niet hoeven te lijden".
Het staakt-het-vuren is voor de 22-jarige Baroud en veel lotgenoten dan ook geen reden tot vreugde. "Mensen hebben op dit moment gewacht, zodat ze op zoek kunnen gaan naar hun geliefden of familieleden. Niet om te vieren."
Marit Sijbrandij, hoogleraar Klinische Psychologie aan de Vrije Universiteit Amsterdam, begrijpt dat gevoel. "Mensen die een familielid vermissen terwijl ze misschien wel weten dat diegene is omgekomen, willen daar toch vaak concreet bewijs van. Dat helpt met de verwerking", zegt ze.
De Verenigde Naties schatten dat zo'n 1,9 miljoen van de ongeveer 2,2 miljoen inwoners van Gaza tijdens de oorlog ontheemd zijn geraakt.
Baroud raakte al op de derde dag van de oorlog dakloos. Sindsdien heeft ze vijftien keer moeten vluchten en onderdak elders moeten zoeken. Al haar bezittingen passen in een klein tasje. Op het moment van schrijven schuilt ze in een woning van een familielid in Deir al-Balah, samen met achttien anderen.
Daarnaast bestaan er grote zorgen over de gezondheids- en veiligheidssituatie in Gaza, met name in het noorden. Dat gebied is wekenlang belegerd geweest door het Israëlische leger.
"Hele buurten bestaan niet meer en het gezondheidsnetwerk is kapot of gesloten", zegt Bastiaan van Blokland, woordvoerder van het Rode Kruis. "Bovendien is er geen water, riolering of elektriciteit. Ten slotte liggen de straten niet alleen vol met puin, maar mogelijk ook met explosieven."
Het is de dagelijkse realiteit van Baroud, die aanvult dat er ook veel spanning heerst onder de bevolking. "Veel mensen zijn getraumatiseerd, gefrustreerd en wanhopig. Die combinatie zorgt voor nog meer instabiliteit in Gaza. Niet alleen woningen moeten herbouwd worden, maar ook het onderlinge vertrouwen en een gevoel van veiligheid."
"Onder normale omstandigheden zet je een stap naar herstel door weer aan je leven te werken, door spullen te verzamelen en je eigen omgeving te creëren", zegt Sijbrandij. "Maar gelet op wat de mensen in Gaza hebben meegemaakt en nog altijd moeten ondergaan, is het de vraag of die stap überhaupt mogelijk is."
Zodra Gazanen terug kunnen naar hun woningen, wacht de volgende confrontatie. Want die huizen liggen hoogstwaarschijnlijk in puin. Toch pakken Baroud en andere inwoners dadelijk hun schaarse bezittingen weer op voor de zoveelste verplaatsing.
"Mensen willen naar huis, al was het alleen maar om hun tentjes juist daar op te zetten. De woning staat er misschien niet meer, maar de herinneringen zijn er nog wel", zegt Barboud.
"Mensen hebben vaak een emotionele verbondenheid met een gebied, een wijk of een buurt en willen terug. Dat zie je ook na natuurrampen", vult Thea Hilhorst aan. Zij is hoogleraar Humanitaire Studies aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.
Maar de herinneringen zijn ook pijnlijk en confronterend, legt Barboud uit. "Tussen de brokstukken van huizen liggen ook de brokstukken van onze ziel. Zelfs als alles ooit weer overeind staat, zullen we ons dan weer veilig voelen?", vraagt ze zich af. De onderstaande video laat zien hoe groot de verwoesting in Gaza is.
Als onderdeel van de wapenstilstand zal de toevoer van hulpgoederen worden opgevoerd. Het moet gaan om zeshonderd vrachtwagens per dag, waarvan vijftig met brandstof. "Als dat lukt, dan kan de hulp relatief snel veel plekken bereiken", zegt Hilhorst.
Dat is geen seconde te laat, zegt Baroud. "Er is een tekort aan alles. Het is van vitaal belang dat er voedselhulp komt. Hele families hebben al maanden geen fatsoenlijke maaltijd gehad en kinderen zijn ondervoed geraakt. Ook is er geen schoon drinkwater", vertelt ze. "Daarnaast moet de gezondheidszorg snel weer opgezet worden, want er zijn nog talloze gewonden onder de bevolking."
De uitdagingen voor Gaza blijven dan ook talrijk. Een organisatie als het Rode Kruis is er weliswaar actief, maar biedt vooral noodhulp. "En dat bovendien met minimale middelen en met medewerkers die zelf ook uitgeput zijn", zegt Van Blokland.
Het Rode Kruis staat klaar om humanitaire hulp snel op te schalen, maar dat is afhankelijk van hoeveel hulpverleners het gebied in mogen. Ook moet in kaart worden gebracht wie waar zit of waarnaartoe gaat, en wat er nodig is. "Die operatie moet nog helemaal opgetuigd worden", zegt de woordvoerder.
Dat kan problematisch worden doordat later deze maand het Israëlische verbod op humanitaire hulp van de VN-organisatie UNRWA in Gaza ingaat. "Andere organisaties zijn helemaal niet klaar om die rol over te nemen", waarschuwt Hilhorst. Op die manier valt de "ruggengraat van de hulpverlening in Gaza weg", zeiden hulporganisaties eerder al tegen NU.nl.
Rode Kruis-woordvoerder Van Blokland beaamt dat. "We kunnen het wegvallen van UNRWA niet opvangen. Het gevolg daarvan is dat er minder hulpverlening en coördinatie mogelijk is dan wanneer de organisatie wél door had gekund."
Eerder trokken Oxfam Novib en Save the Children hierover al aan de bel. "Het zou Israël sieren om het ingaan van het verbod op UNRWA uit te stellen", zegt Hilhorst. "Maar dat lijkt niet te gaan gebeuren."