Joe Biden als Donald Trump wedijveren over wie met de eer mag strijken van het akkoord voor een staakt-het-vuren in Gaza. Maar terwijl de presidenten ruzieden, sloegen hun ambtenaren en diplomaten op de achtergrond de handen ineen.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over Noord-Amerika, het Caribisch gebied en Suriname.
‘Is dit een grap?’ De laatste vraag tijdens de persconferentie van de Amerikaanse president Biden over de deal tussen Israël en Hamas is voor een verslaggever van Fox News. Hij wil weten welke Amerikaanse president straks in de geschiedenisboeken mag strijken met de eer van dit zwaarbevochten akkoord: Biden of Trump? Als de journalist zegt dat de vraag serieus is bedoeld, lacht Biden schaapachtig, zegt kort ‘thank you’ en keert het spreekgestoelte de rug toe. Zijn laatste rede over buitenlandse politiek is voorbij.
Op wiens presidentieel conto deze deal komt, hangt in de eerste plaats af van of het Israëlische kabinet het akkoord goedkeurt. Zo ja, dan is het de vraag of het voor zes weken afgekondigde staakt-het-vuren met medewerking van Trumps regering kan worden omgezet in een duurzaam bestand.
De vertelling waarmee Biden de deal inlijft bij zijn erfenis, is die van de aanhouder die wint. De 82-jarige president sprak woensdag van ‘een van de zwaarste onderhandelingen’ die hij in zijn vijf decennia omspannende politieke carrière heeft meegemaakt. De overeenkomst die er nu ligt, benadrukte hij, is in grote lijnen dezelfde die hij in mei aan de strijdende partijen voorstelde.
Het volharden van de Amerikaanse regering in de steun aan Israël heeft de druk op Hamas opgevoerd, aldus Biden. Daarmee reageert hij impliciet op zijn progressieve critici die hem ‘Genocide Joe’ noemen vanwege de tienduizenden burgerdoden in Gaza. Ook bracht Biden naar voren dat de moeizame gespreksrondes tussen Israël, Hamas, de VS en Egypte al lang voor Trumps herverkiezing waren begonnen. ‘Mijn diplomatie bleef zich inspannen om deze deal voor elkaar te krijgen.’
Trump vertelt een ander verhaal. Op zijn eigen socialemediaplatform Truth Social sprak hij nog voor de officiële aankondiging van de deal – en dus voor Bidens rede – van een ‘epische overeenkomst, die alleen tot stand kon komen door onze historische overwinning in november’.
Daar heeft Trump een punt, zeggen verschillende betrokkenen bij de onderhandelingen tegen Amerikaanse media. Vorige week waarschuwde Trump in zijn persconferentie in Mar-a-Lago dat ‘de hel zou losbarsten’ als alle resterende gijzelaars niet voor zijn inauguratie op 20 januari terug in Israël zouden zijn. Trump zei er bij dat zijn boodschap niet exclusief aan Hamas was gericht. ‘Dat zou, eerlijk gezegd, voor alle partijen heel slecht zijn.’
Een anoniem geciteerde diplomaat zei tegen The Washington Post dat Trumps rol inderdaad belangrijk was voor de doorbraak in de vastgelopen onderhandelingen. Het was ‘de eerste keer dat er echt druk ontstond op de Israëlische kant om een deal te accepteren’.
In de luwte van het kampioenschap geopolitiek verplassen tussen twee Amerikaanse presidenten vond wel degelijk een uitzonderlijk nauwe samenwerking tussen een oude en een nieuwe regering plaats. Terwijl Biden en Trump elkaar de afgelopen weken naar verluidt nauwelijks spraken, sloegen hun diplomaten en ambtenaren de handen ineen.
Vooral de speciale gezanten voor het Midden-Oosten van Biden en Trump werkten zij aan zij. Letterlijk, want Steve Witkoff, een vastgoedmagnaat uit de Bronx die bekendstaat om zijn onbehouwen stijl van communiceren, werd door Bidens team al eind november bij de onderhandelingen betrokken en reisde heen en weer tussen de VS en Qatar. Daar trof hij geregeld Brett McGurk, Bidens topman in de regio.
Als Witkoff met de staf van Netanyahu belde, luisterde McGurk mee, vertellen bronnen rond het onderhandelingsteam aan The New York Times. Daarbij richtte McGurk zich op de inhoudelijke details en hamerde Witkoff erop dat Trump liever vandaag dan morgen een wapenstilstand wilde.
Onderhandelaars uit Bidens team zeiden tegen The Washington Post dat de ontmoeting tussen Witkoff en Netanyahu afgelopen zaterdag – tijdens de sabbat – van doorslaggevend belang was.
Volgens Bidens diplomaten werd de deal ook bespoedigd door de nederlaag van Hezbollah in Libanon en de grotere isolatie van Hamas als gevolg daarvan. Van iets speculatievere aard zijn vermoedens van analisten dat Hamas de afgelopen weken vreesde dat Trump Israël nog meer de vrije hand zou geven dan onder Biden het geval was.
Andersom zouden de extreemrechtse ministers in Netanyahu’s kabinet, die eigenlijk door willen vechten tot Hamas van de aardbodem is verdwenen, wellicht eerder geneigd zijn te tekenen nu Trump aan de macht komt. Daarmee de gok nemend dat Trump hen uit dank later zal steunen, bijvoorbeeld bij de annexatie van de Westelijke Jordaanoever.
Maar zover is het nog niet. Mocht de Israëlische regering de deal ratificeren, dan is het de komende zes weken aan Trumps ministers en diplomaten om fase twee uit te onderhandelen: een verklaring waarin ‘een permanente stopzetting van de vijandelijkheden’ is vastgelegd, net als de uitwisseling van de resterende gegijzelden.
Volgens Hamas komt dat neer op een permanent bestand. Maar Netanyahu wil, onder druk van zijn extreemrechtse ministers, de mogelijkheid openhouden om de gevechten te hervatten.
Biden waarschuwde Trump woensdag voorzichtig om te gaan met het onderhandelingsresultaat en de volgende stappen. ‘We overhandigen het volgende team een echte mogelijkheid tot een betere toekomst in het Midden-Oosten. We hopen dat ze de kans grijpen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant