Als correspondent in Midden-Amerika, dat in de jaren tachtig chaotische tijden beleefde, bleef Jan Schmeitz volhardend, continu op zoek naar nieuwe journalistieke verhalen. Hij overleed op 71-jarige leeftijd in zijn geliefde Mexico aan de gevolgen van een longziekte.
Ook al had ‘de vrijbuiter met een missie’, zoals tientallen vrienden hem in hun rouwadvertentie in de Volkskrant noemden, zich al lang uit de journalistiek teruggetrokken, Jan Schmeitz bleef verbeten jacht maken op de moordenaars van ‘de vier van IKON’. Een hopeloze strijd, verzuchtte hij zelf meermaals, maar vorig jaar kwam uit El Salvador het bevrijdende bericht dat een voormalige defensieminister en twee legerofficieren worden gelinkt aan de liquidatie van de Nederlandse reportageploeg in 1982 en voor de rechter zullen verschijnen.
Leon Willems, tot voor kort directeur van Free Press Unlimited: ‘Het is Jan Schmeitz zo’n beetje in zijn eentje gelukt de schuldigen te vinden en bewijslast tegen hen op te bouwen. Hoewel de frustratie over de tegenwerking van betrokkenen vaak groot was, is hij toch altijd doorgegaan. Gedreven door een boosheid die nooit is gaan liggen.’
Jan Schmeitz was als correspondent van de Vara in El Salvador, dat in een bloedige burgeroorlog verkeerde, toen de IKON-journalisten Koos Koster, Jan Kuiper, Joop Willemsen en Hans ter Laag in een val liepen van het door de VS gesteunde regeringsleger. Hij ontstak in toorn toen de Nederlandse regering hem niet bijstond bij het achterhalen van de daders. De machtige intrigant Amerika mocht niet voor het hoofd worden gestoten, was zijn overtuiging.
Limburger Schmeitz studeerde politicologie in Nijmegen, werd journalist, en bevond zich ineens in de vuile oorlogen van het rumoerige Midden-Amerika. De Vara had de durfal eropuit gestuurd, Managua werd zijn standplaats en toen het Amerikaanse ministerie van buitenlandse zaken journalisten te verstaan gaf dat zij maar beter uit de Nicaraguaanse hoofdstad konden vertrekken, bleef Jan op zijn post. Om verslag te doen van de Sandinistische machtsovername.
De Volkskrant profileert regelmatig bekende en onbekende, kleurrijke Nederlanders die onlangs zijn overleden. Wilt u iemand aanmelden? postuum@volkskrant.nl
Nadat hij chef-buitenland van de Vara-radio was geweest, werd Schmeitz, die ook schreef voor Trouw en De Tijd, eindredacteur bij Kenmerk, de actualiteitenrubriek van de Interkerkelijke Omroep Nederland. Op de IKON-redactie sleep hij de kritische geest van jongere collega’s. Leon Willems was een van hen. ‘Jan hield ons voor dat het weliswaar een menselijke eigenschap was dat je aardig gevonden wilde worden door de geïnterviewde, maar dat het publiek er recht op heeft dat je de moeilijke vragen durf te stellen.’
Als hoofd-tv verruilde Schmeitz plots de IKON voor de hulporganisatie SNV en vertrok naar Kameroen. ‘Een schok’, aldus Willems, ‘maar Jan trok het niet dat de publieke omroepen helder moesten gaan maken uit welke bloedgroep ze kwamen. Jan was van de oecumene en niet van de orthodoxie.’
Van ontwikkelingswerker in Kameroen werd Schmeitz hotelier in Mexico, waar hij zich met partner Carolien van Santvoord vestigde op het schiereiland Yucatan, net over de grens met Belize. Maya Luna, het kleinschalige vakantieoord op zijn eigen stuk Caraïbisch strand, werd Jans schuilplaats in een wereld die hem teleurstelde. Dat het hem als verteller van journalistieke verhalen over de onderkant van de samenleving niet was gelukt om veranderingen teweeg te brengen, maakte hem cynisch en ook tot een stevige innemer.
Willems: ‘Maar als mens was hij niet cynisch. Jan was een ongelooflijk lieve en trouwe vriend. En hij is altijd oog blijven houden voor de arme sloebers in Zuid- en Midden-Amerika, die hij de slachtoffers van Hernán Cortés noemde, de Spaanse veroveraar van de Amerika’s.’
In 2022 herstelde Schmeitz van een openhartoperatie, maar twee jaar later, op 5 december, bezweek hij aan een longziekte, in een ziekenhuis in Merida. Voor zijn vrienden liet hij het bericht achter dat het hem niet zwaar viel om op zijn 71ste afscheid te nemen van de wereld die zijn generatie zou verbeteren. ‘Wat helaas niet is gelukt.’ Maar op de blijde boodschap uit El Salvador had hij toch wel even met een brede grijns getoost.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant