Albert Heijn riep maandag alle diepvrieszakken blauwe bessen van 1 kilo terug vanwege mogelijke besmetting met het hepatitis A-virus. Nu blijkt dat zeker twaalf mensen er erg ziek van zijn geworden. En het RIVM houdt rekening met nog veel meer besmettingen.
"We weten nu van twaalf mensen dat ze het virus hebben en flink ziek zijn. Twee van hen zijn dusdanig ziek, dat ze moesten worden opgenomen in het ziekenhuis", vertelt RIVM-woordvoerder Eelco Franz aan NU.nl. De patiënten zijn tussen de 25 en 77 jaar. Mogelijk zijn er honderden mensen besmet met het virus. "Dat is geen reden tot zorg, want de meest mensen worden slechts mild of niet ziek van hepatitis A."
Na de melding van Albert Heijn over de besmette blauwe bessen vroegen NU.nl-lezers zich onder meer af hoe dit kon gebeuren. Hieronder beantwoorden we de meestgestelde vragen.
Hoe komt het hepatitis A-virus in de blauwe bessen van Albert Heijn terecht?
Het virus wordt door mensen verspreid. "Waarschijnlijk is het tijdens de oogst bij de blauwe bessen gekomen", zegt Franz. "Mogelijk had een besmette bessenplukker zijn of haar handen niet goed gewassen na een toiletbezoek."
Het virus wordt door mensen uitgescheiden via de ontlasting. "Bij slechte hygiëne is er een kans dat een besmette persoon het virus overbrengt aan de bessen."
Het is ook mogelijk dat de bessen zijn bewaterd met besmet water, vertelt Ine van der Fels-Klerx. Zij is buitengewoon hoogleraar Economie van Voedselveiligheid aan de Wageningen University & Research. "Het virus kan via irrigatiewater dat met menselijke ontlasting is besmet bij de vruchten komen."
Het virus trekt niet ín de bessen, maar hecht zich er volgens Franz wel stevig aan vast. "Je kunt het er daarom niet makkelijk vanaf wassen."
Dit gebeurt overigens niet vaak: een voedselgerelateerde uitbraak van hepatitis A komt ongeveer één tot twee keer paar jaar in Nederland voor.
Hoe kwam de hepatitis A-besmetting aan het licht?
Het RIVM ontving meer meldingen van huisartsen die patiënten met hepatitis A hadden gezien. Daarom ging het instituut op onderzoek uit. "We hebben de GGD's van de getroffen regio's ingelicht over de hepatitis A-meldingen en zij doen dan onderzoek", legt Franz uit. De GGD nam een vragenlijst af en daaruit kwam de blauwe bes als boosdoener naar voren.
Het RIVM waarschuwde vervolgens de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) en die vervolgde het onderzoek. De NVWA toonde in samenwerking met Wageningen Food Safety Research aan dat de blauwe bessen zijn besmet met het hepatitis A-virus. "Daarom heeft Albert Heijn nu maatregelen getroffen."
Is de uitbraak van hepatitis A zorgelijk? Worden er mogelijk meer mensen ziek?
Het hepatitis A-virus kan een acute leverinfectie veroorzaken. "Dat is best ernstig", zegt Franz. "Het is een serieuze aandoening en de patiënten van wie we weten dat ze het virus hebben, waren flink ziek."
Het RIVM verwacht dat meer mensen met het virus besmet zullen raken. "Enkele honderden zijn zeker mogelijk", zegt Franz. "De terugroepactie komt nu pas, veel mensen zullen de bessen de afgelopen dagen daardoor nog gegeten hebben", denkt hij. "Natuurlijk is niet iedere vrucht besmet, maar er zullen nog wel meer mensen ziek worden."
De twaalf mensen van wie bekend is dat ze het virus hebben, kunnen ook anderen besmetten. Bovendien is dit aantal "het topje van de ijsberg", stelt Franz. "Niet iedereen meldt zich bij de huisarts. Veel mensen zullen niet veel van het virus merken, maar zij kunnen bij nauw contact wel anderen besmetten."
Franz benadrukt dat dit geen reden voor paniek is. "De meeste mensen die dit virus hebben, zijn niet of mild ziek." Ze zijn niet in beeld bij het RIVM, doordat ze niet naar de huisarts gaan. "Als je wel naar de huisarts gaat en het niet ernstig genoeg is, wordt er niet op hepatitis A getest. Maar als je je ziek voelt, is goede hygiëne erg belangrijk", zegt Franz.
Wanneer hebben deze bessen in het schap gelegen?
Het gaat alleen om de diepvriesbessen in zakken van 1 kilo met de t.h.t.-datum 14 april 2026, laat Albert Heijn weten. Deze zakken komen uit Polen. "De bessen in de papieren doosjes of die in een mixverpakking zitten, komen van een andere leverancier en zijn niet besmet." Uit voorzorg zijn ook de zakken met een datum voor 14 april 2026 teruggeroepen.
Albert Heijn heeft de kilozakken met t.h.t.-datum 14 april 2026 "gisteravond uit het schap gehaald", laat een supermarktmanager weten. De supermarktketen roept mensen op de bessen niet te eten en terug te brengen naar de winkel. "Het aankoopbedrag krijg je terug, ook als de verpakking is geopend", legt een woordvoerder uit. Het is niet bekend hoeveel klanten de zakken al hebben teruggebracht.
De Albert Heijn zegt dat de zakken midden oktober zijn geproduceerd. De woordvoerder geeft geen antwoord op de vraag sinds wanneer deze zakken in het schap hebben gelegen. Volgens Franz en Van der Fels-Klerx zou "dat best een tijd kunnen zijn", aangezien het om een diepgevroren product gaat. Maar hoelang precies is lastig te schatten, aangezien het ook afhangt van de doorloopsnelheid bij Albert Heijn. Het RIVM kreeg de eerste melding van hepatitis A binnen in november.
NU.nl-lezers wisten ons te vertellen dat er inmiddels bessen in het schap liggen die houdbaar zijn tot en met december 2026. Het zou dus goed kunnen dat de besmette bessen al een behoorlijke tijd geleden over de toonbank gingen.
Wie is er verantwoordelijk als iemand heel ziek wordt?
"Volgens de Algemene Levensmiddelenverordening zijn producenten en leveranciers primair verantwoordelijk voor de veiligheid van producten", legt Van der Fels-Klerx uit. Dat is een Europese wet uit 2002 waarin staat dat levensmiddelen die gevaarlijk zijn voor de gezondheid niet mogen worden geëxporteerd.
In dit geval is Albert Heijn dus verantwoordelijk voor de besmette blauwe bessen. Volgens de keten komt het product uit Polen, dus daar zal meer onderzoek naar gedaan moeten worden. "Je moet kunnen aantonen dat iemand ziek is geworden van een bepaald product. Als de bron getraceerd is, zou iemand deze leverancier aansprakelijk kunnen stellen."
Volgens de wet hebben alle partijen in de voedselketen een meldplicht als een levensmiddel onveilig is. Elk bedrijf kan apart een sanctie opgelegd krijgen voor het niet (op tijd) melden.
Van der Fels-Klerx is niet heel verbaasd over de uitbraak. "Er wordt altijd gecontroleerd op hygiëne of schadelijke stoffen, zoals metaaldeeltjes in voedsel. Maar 100 procent controle bestaat niet en 0 procent risico bestaat ook niet."
Source: Nu.nl algemeen