Albert Heijn riep maandag alle diepvrieszakken blauwe bessen van 1 kilo terug vanwege mogelijke besmetting met het hepatitis A-virus. Nu blijkt dat zeker twaalf mensen die de bessen aten (ernstig) ziek zijn geworden en het RIVM houdt rekening met nog veel meer besmettingen.
Van twaalf mensen is bekend dat ze hepatitis A hebben opgelopen door het eten van de blauwe bessen. Twee van hen zijn opgenomen in het ziekenhuis. Het RIVM denkt dat er mogelijk honderden besmettingen zijn door het virus. Dat is geen reden tot zorg, want de meest mensen worden slechts mild of niet ziek door het virus.
Hoe komt het hepatitis A-virus in de blauwe bessen van Albert Heijn terecht?
Het virus wordt door mensen verspreid. "Waarschijnlijk is het tijdens de oogst bij de blauwe bessen gekomen", zegt RIVM-woordvoerder Eelco Franz tegen NU.nl. "Mogelijk had een besmette bessenplukker zijn of haar handen niet goed gewassen na een toiletbezoek."
Het virus wordt door mensen uitgescheiden via de ontlasting. "Bij slechte hygiëne is er een kans dat een besmette persoon het virus overbrengt aan de bessen."
Het is ook mogelijk dat de bessen zijn bewaterd met besmet water, vertelt Ine van der Fels-Klerx. Zij is buitengewoon hoogleraar Economie van Voedselveiligheid aan de Wageningen Universiteit. "Het virus kan via irrigatiewater dat met menselijke ontlasting is besmet bij de vruchten komen."
Het virus trekt niet ín de bessen, maar hecht zich er volgens Franz wel stevig aan vast. "Je kunt het er daarom niet makkelijk vanaf wassen."
Dit gebeurt overigens niet vaak: een voedselgerelateerde uitbraak van hepatitis A komt ongeveer één tot twee keer paar jaar in Nederland voor.
Hoe kwam de hepatitis A-besmetting aan het licht?
Het RIVM ontving meer meldingen van huisartsen die patiënten met hepatitis A hadden gezien. "We weten nu van twaalf mensen dat ze het virus hebben. Twee van hen zijn ernstig ziek en liggen in het ziekenhuis", vertelt Franz. Mogelijk zijn er honderden mensen besmet met het virus.
Als het aantal meldingen toeneemt, gaat het RIVM op onderzoek uit. "We hebben de GGD's van de getroffen regio's ingelicht over de hepatitis A-meldingen en zij doen dan onderzoek", legt Franz uit. De GGD neemt dan een vragenlijst af en daaruit kwam de blauwe bes als boosdoener naar voren.
Het RIVM waarschuwt vervolgens de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) en die vervolgt het onderzoek. De NVWA heeft in samenwerking met Wageningen Food Safety Research aangetoond dat de blauwe bessen zijn besmet met het hepatitis A-virus. "Daarom heeft Albert Heijn nu maatregelen getroffen."
Is de uitbraak van hepatitis A zorgelijk? Worden er mogelijk meer mensen ziek?
Het hepatitis A-virus kan een acute leverinfectie veroorzaken. "Dat is best ernstig", zegt Franz. "Het is een serieuze aandoening en de patiënten van wie we weten dat ze het virus hebben, waren flink ziek."
Het RIVM verwacht dat meer mensen met het virus besmet zullen raken. "Enkele honderden zijn zeker mogelijk", zegt Franz. "De terugroepactie komt nu pas, veel mensen zullen de bessen de afgelopen dagen daardoor nog gegeten hebben", denkt Franz. "Natuurlijk is niet iedere vrucht besmet, maar er zullen nog wel meer mensen ziek worden."
De twaalf mensen van wie bekend is dat ze het virus hebben, kunnen ook anderen besmetten. Bovendien is dit aantal "het topje van de ijsberg", stelt Franz. "Niet iedereen meldt zich bij de huisarts. Veel mensen zullen niet veel van het virus merken, maar zij kunnen bij nauw contact wel anderen besmetten."
Franz benadrukt dat dit geen reden is voor paniek. "De meeste mensen die dit virus hebben, zijn niet of mild ziek." Ze zijn niet in beeld bij het RIVM, omdat ze niet naar de huisarts gaan. "Als je wel naar de huisarts gaat en het is niet ernstig genoeg, wordt er niet op hepatitis A getest. Maar als je je ziek voelt, is goede hygiëne erg belangrijk", zegt Franz.
Wanneer hebben deze bessen in het schap gelegen?
Het gaat alleen om de diepvriesbessen in zakken van 1 kilo met de t.h.t.-datum 14 april 2026, laat Albert Heijn weten. Deze zakken komen uit Polen. "De bessen in de papieren doosjes of die in een mixverpakking zitten, komen van een andere leverancier en zijn niet besmet."
Albert Heijn heeft de kilozakken "gisteravond uit het schap gehaald", laat een supermarktmanager weten. De supermarktketen roept mensen op de bessen niet te eten en terug te brengen naar de winkel. "Het aankoopbedrag krijg je terug, ook als de verpakking is geopend", legt een woordvoerder uit. Het is niet bekend hoeveel klanten de zakken al hebben teruggebracht.
De woordvoerder geeft geen antwoord op de vraag sinds wanneer deze zakken in het schap hebben gelegen. Volgens Franz en Van der Fels-Klerx zou "dat best een tijd kunnen zijn", aangezien het om een diepgevroren product gaat. Maar hoelang precies is lastig te schatten, aangezien het ook afhangt van de doorloopsnelheid bij Albert Heijn.
NU.nl-lezers wisten ons te vertellen dat er inmiddels bessen in het schap liggen die houdbaar zijn tot en met december 2026. Het zou dus goed kunnen dat de besmette bessen al een behoorlijke tijd geleden over de toonbank gingen.
Wie is er verantwoordelijk als iemand heel ziek wordt?
"Volgens de Algemene Levensmiddelenverordening zijn producenten en leveranciers primair verantwoordelijk voor de veiligheid van producten", legt Van der Fels-Klerx uit. Dat is een Europese wet uit 2002 waarin staat dat levensmiddelen die gevaarlijk zijn voor de gezondheid niet mogen worden geëxporteerd.
In dit geval is Albert Heijn dus verantwoordelijk voor de besmette blauwe bessen. Volgens de keten komt het product uit Polen, dus daar zal meer onderzoek naar gedaan moeten worden. "Je moet kunnen aantonen dat iemand ziek is geworden van een bepaald product. Als de bron getraceerd is, zou iemand mogelijk aanspraak kunnen maken op deze leverancier."
Volgens de wet hebben alle partijen in de voedselketen een meldplicht als een levensmiddel onveilig is. Aan elk bedrijf kan ook zelfstandig een sanctie worden opgelegd voor het niet (op tijd) melden.
Van der Fels-Klerx is niet heel verbaasd over de uitbraak. "Er wordt altijd gecontroleerd op hygiëne of schadelijke stoffen, zoals metaaldeeltjes in voedsel. Maar 100 procent controle bestaat niet en 0 procent risico bestaat ook niet."
Source: Nu.nl algemeen