Noord-Koreaanse dissidenten in ballingschap zien met lede ogen aan hoe Noord-Koreaanse soldaten aan Russische zijde moeten meevechten in Oekraïne. Zij roepen leiders in het Westen op om hun een vluchtelingenstatus te bieden. Ook in hun eigen belang: ‘Elke overloper is een slag voor Kims regime.’
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Vlaskamp was 18 jaar correspondent in Beijing.
De eerste berichten dat er Noord-Koreaanse soldaten naar Rusland werden gestuurd, maakten Jihyun Park (56) aan het huilen. Vooral toen ze op sociale media beelden zag van jonge mannen met een Aziatisch uiterlijk, die op een Russische legerbasis hun uniformen ophalen. Dat zouden Noord-Koreaanse soldaten zijn, van wie volgens Oekraïense inlichtingendiensten zo’n twaalfduizend man in de Russische grensregio Koersk vechten. ‘Dat mijn landgenoten ver van huis sneuvelen is een verschrikkelijk idee. Ik heb zo’n medelijden met die jongens’, zegt de mensenrechtenactivist Park.
Het maakt haar emotioneel, vertelt ze. ‘Mijn zoon Chul is 25, ongeveer van dezelfde leeftijd. Daar had hij ook terecht kunnen komen als mijn leven anders was gelopen.’
Dat Chul niet als kanonnenvoer in een Russische loopgraaf ligt, maar bij een Londense accountantsfirma werkt, dankt hij aan zijn moeder, een wiskundedocent die zeventien jaar geleden het Verenigd Koninkrijk wist te bereiken. Over haar ijzingwekkende vlucht is een boek geschreven, dat in februari onder de titel Van Utopie naar Nachtmerrie in het Nederlands verschijnt. In de Europese gemeenschap van Noord-Koreaanse ballingen geldt Park als een uitgesproken stem. ‘Zo’n leven in vrijheid gun ik de Noord-Koreaanse soldaten in Rusland ook. Ik zou ze allemaal willen redden. Loop over, vlucht naar het Westen nu je er zo dichtbij bent!’ zegt ze in Londen, voorafgaand aan een toespraak in de Canadese ambassade. Daar wijst ze haar gehoor op het lot van haar landgenoten.
Jarenlang heeft Park zich het vuur uit haar sloffen gelopen. Om aandacht te vragen voor de systematische mensenrechtenschendingen in het land, waaronder marteling, slavernij en willekeurige opsluiting. En om democratische landen te bewegen zoveel mogelijk Noord-Koreanen als vluchteling op te nemen. Dat gebeurt al jaren slechts mondjesmaat, omdat Europese regeringen Noord-Koreanen beschouwen als staatsburgers van Zuid-Korea. Daar moeten ze dus heen, ook als ze zich onveilig voelen in de buurt van de dictatuur die ze zijn ontvlucht.
Van de 1.300 Noord-Koreanen die van 2003 tot 2018 in het VK asiel aanvroegen, kregen er 544 een vluchtelingenstatus, aldus ngo Connect to North Korea. Ook Noord-Koreaanse soldaten die op nog geen vier uur vliegen van Parks nieuwe thuisland aan het vechten zijn, hebben daar recht op, vindt ze. ‘Die jongens zijn niet vrijwillig naar Rusland gegaan, maar als slachtoffers van moderne slavernij. Hun soldij gaat immers voor het grootste gedeelte naar het regime’, aldus Park.
Rusland en Noord-Korea zwijgen over de troepen die de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un aan Rusland heeft geleverd. Over hun lot is weinig bekend. De schaarse gegevens komen van derden: van Oekraïne, de Verenigde Staten en Zuid-Korea, landen die elk (hun eigen) belang hebben bij het verspreiden van specifieke informatie of beeldvorming over het Noord-Koreaanse en Russische regime. Veel daarvan is niet onafhankelijk te verifiëren. Zo zijn volgens de Verenigde Staten alleen al in de laatste week van december duizend Noord-Koreaanse soldaten in Rusland gesneuveld, volgens Oekraïne zou het in totaal om drieduizend gesneuvelden gaan.
Met ruim 1,3 miljoen dienstplichtigen onder de wapenen heeft Noord-Korea een van de grootste legers ter wereld, dat zich slechts incidenteel over de grens waagt. In de vorige eeuw stuurde Pyongyang kleine groepjes militairen naar conflicten in bevriende naties als Vietnam en Egypte, maar dat is niets vergeleken bij Kims monumentale beslissing grote aantallen manschappen naar een conflict te sturen dat voor de veiligheid van Noord-Korea zelf niet bijster relevant is. De gevaren van Kims deelname aan de oorlog beperken zich niet tot Oekraïne: Pyongyang, een kernmacht die vijandig tegenover Zuid-Korea, Japan en de Verenigde Staten staat, versterkt zijn kracht aanzienlijk door de Russen te helpen.
Volgens onbevestigde Oekraïense bronnen zou Kim maandelijks 2.000 dollar vergoeding per soldaat opstrijken. Vermoedelijk wordt hij ook beloond met Russische militaire technologie, bijvoorbeeld voor satellieten. Al langer handelt Noord-Korea in wapens, onder meer met Libië en Syrië, om aan olie en harde valuta te komen, en kortgeleden nog zou het land ballistische raketten aan Rusland hebben geleverd. Maar dat de eigen manschappen nu naar andermans oorlog worden gestuurd, is voor Park een nieuw dieptepunt. ‘Ik ben opgevoed met intense haat jegens de Amerikanen, die naar ons land kwamen om te vechten. Nu doet Noord-Korea hetzelfde, dat is net zo slecht’, zegt ze.
De Koreaanse Oorlog, een van de bloederigste conflicten van de vorige eeuw (er kwamen ruim vier miljoen mensen om, onder wie een miljoen Noord-Koreanen), vond plaats tijdens de Koude Oorlog. Toen stonden de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie in Azië tegenover elkaar. In Korea leidde dat tot oorlog tussen het zuiden, waar de Amerikanen een militaire dictatuur overeind hielden, en het noorden, een geestverwant van communistisch China en de Sovjet-Unie. In 1953 werd het Koreaans schiereiland na een wapenstilstand opgesplitst. De vrede werd nooit formeel getekend.
Tot de val van de Sovjet-Unie in de jaren negentig van de vorige eeuw was Moskou de weldoener die Noord-Korea olie, machines en voedsel leverde, en de weg wees naar socialistische markten in het Oostblok. Park heeft warme jeugdherinneringen aan Russisch als schoolvak en de kleurpotloden die families met Russische contacten in huis hadden. ‘Nadat de Sovjet-Unie het socialisme liet vallen, werd er niet meer over Rusland gepraat. Dat vonden we een mislukt land’, zegt ze.
Tot in 2000 Vladimir Poetin, toen net president, als allereerste Russische leider ooit zijn gezicht in Pyongyang liet zien om de betrekkingen met een van de meest noodlijdende landen ter wereld aan te halen. Bijna een kwart eeuw later heeft Kim hem echt iets te bieden: raketten, munitie en manschappen voor de oorlog tegen Oekraïne. Gespeculeerd wordt dat Kim het aantal soldaten in Rusland wil opvoeren tot honderdduizend man.
Op lichamen van in Rusland gesneuvelde soldaten vinden Oekraïense militairen aanwijzingen dat het gaat om manschappen van het Storm Korps, de commandotroepen van Noord-Korea. Dat is een elite-eenheid van in totaal veertig- tot tachtigduizend man. Reguliere dienstplichtigen zijn het in elk geval niet, maken Zuid-Koreaanse militair analisten volgens de Zuid-Koreaanse publieke omroep KBS op uit negen lijstjes die werden gevonden in de zakken van een dode soldaat. Daarop staan namen, leeftijden, bloedgroep en andere persoonlijke informatie van Noord-Koreaanse militairen. Die zijn met een gemiddelde leeftijd van 21 jaar relatief jong en de meesten komen uit doorsnee gezinnen van boeren en arbeiders.
Deze ‘gewone jongens’ zouden Noord-Koreaanse mensenrechtenactivisten dolgraag op de een of andere manier bereiken, om hen aan te moedigen voor vrijheid in het Westen te kiezen. ‘Kim is gevoelig voor massale desertie van zijn soldaten. Dat elitetroepen die hem loyaliteit hebben gezworen overlopen, vindt hij een bedreiging voor zijn heerschappij. Elke overloper is een slag voor zijn regime. Als veel in Rusland gelegerde militairen deserteren, denkt Kim wel twee keer na voordat hij nieuwe troepen stuurt’, zegt Lee Hyunseung, een 39-jarige Noord-Koreaanse militair die in 2016 overliep naar de VS, in een telefonisch interview.
Uit voorzorg staan de Noord-Koreanen in Rusland onder strikt toezicht: volgens de Britse omroep BBC moeten Russische manschappen zelfs hun mobieltjes inleveren voordat ze contact maken met Noord-Koreaanse eenheden. Dit om te verhinderen dat Noord-Koreaanse soldaten bijvoorbeeld op de telefoons van Russische militairen een kijkje op internet nemen en daar negatieve informatie over het regime-Kim zien.
Lee, een Noord-Koreaanse veteraan die rond 2000 enkele maanden het Storm Corps heeft getraind, scheef Zelensky op X een open brief met tips voor de omgang met deze Noord-Koreaanse soldaten troepen. ‘Ik wil graag als adviseur naar het front, want dit is het moment dat Noord-Koreaanse ballingen een grotere rol kunnen spelen’, zegt hij.
Volgens Lee moeten Oekraïne en zijn westerse bondgenoten nu alles op alles zetten om Noord-Koreaanse soldaten te bewegen de Russische troepen in de steek te laten. Dat is niet eenvoudig, zegt hij er direct bij.
‘De manschappen mogen er fysiek schriel uitzien, schijn bedriegt. Ze zijn opgeleid om onder de moeilijkste omstandigheden te overleven en leren snel. Dagelijkse indoctrinatiesessies houden hen ook in Rusland mentaal geketend aan het regime. Vandaar de noodzaak van grootschalige psychologische oorlogsvoering. Zet luidsprekers met op Noord-Koreanen gerichte uitzendingen aan het front, laat drones radiootjes met uitzendingen in het Noord-Koreaans droppen in Koersk, en strooi folders met informatie over een veilige uitweg uit boven het slagveld’, oppert Lee.
De moeilijke omstandigheden aan het front vergroten de kans dat Noord-Koreaanse soldaten weg durven te lopen, denkt Park. ‘De eerste weken waren ze opgewonden en nieuwsgierig naar het buitenland, maar nu ze ver van huis in de kou liggen en hun kameraden zien sterven, slaat de verwarring toe. Daarvan kunnen westerse regeringen en de Navo profiteren.’
Dat Kim door de Russische tegenprestaties voor zijn hulp nog beter wordt toegerust voor een conflict op of rond het Koreaans schiereiland, zou voor de internationale gemeenschap al genoeg aanleiding moeten zijn om tegen Pyongyang op te treden. Net als bekende Korea-deskundigen zoals Ifang Bremer en Remco Breuker is Park verbaasd over het gebrek aan respons, ondanks de beloften van westerse regeringen en de Navo ferm te reageren op de inzet van Noord-Koreaanse troepen.
‘Het Westen staat met lege handen en dat komt door een gebrek aan kennis over het totalitaire systeem in Noord-Korea. Daarom wordt het gevaar van het Noord-Koreaanse regime al decennialang stelselmatig onderschat. Zo kon Noord-Korea straffeloos doorgaan met het kernwapenprogramma, en kwam het voor het Westen als een verrassing dat Noord-Korea met Rusland tegen jullie democratieën ging vechten’, aldus Park.
Wel heeft het Oekraïense leger Koreaanse versies gemaakt van propagandavideos om vijandelijke militairen tot overgave of desertie te bewegen. Volgens het Witte Huis zouden de in loyaliteit gedrilde Noord-Koreanen, wanneer zij in Oekraïense handen dreigen te vallen, liever de hand aan zichzelf slaan dan in een in Noord-Koreaanse ogen eerloos krijgsgevangenschap te belanden. ‘Die keuze ziet er echter totaal anders uit als Noord-Koreaanse soldaten wèl kunnen rekenen op een vluchtelingenstatus’, zegt Lee.
Ondanks deze pleidooien van Lee en Park staan democratische landen niet met open armen klaar voor Noord-Koreaanse vluchtelingen, laat staan voor Noord-Koreaanse militairen die aan de kant van de Russen vechten. ‘Het lijkt alsof westerse regeringen geen interesse hebben in de situatie in Noord-Korea, zelfs niet nu Noord-Koreaanse troepen in Rusland in het nieuws zijn’, zegt activist Jinyuk Li (30) in een restaurant in Koreatown. Dat ligt in New Malden, een buitenwijk van Londen waar de restaurants en supermarkten als een magneet werken op de 800 hier levende Noord-Koreanen die opgaan in de veel grotere gemeenschap van 12.000 mensen met Zuid-Koreaanse wortels.
‘Luister maar: aan elk tafeltje wordt over Zuid-Korea gebabbeld, behalve aan onze tafel’, zegt Li. ‘Ook in Koreatown zit niemand op onze boodschap te wachten, ook niet nu beetje bij beetje duidelijk wordt hoe het Noord-Koreaanse regime zijn eigen mensen in andermans oorlog laat creperen.’ Li krijgt bijval van twee activistische Noord-Koreaanse vriendinnen met wie hij bibimbap, een rijstgerecht eet.
‘Even dacht ik: dit wordt een omslagpunt, de wereld ziet eindelijk de tragiek van Noord-Koreanen in volle omvang en steekt de helpende hand toe.’ Dat was een naïeve gedachte, snapt Li nu. ‘De Noord-Koreanen kwamen als onschuldige slachtoffers naar deze oorlog, maar door te vechten zijn ze vanzelf vijanden geworden.’
Park probeert haar ontsteltenis over het gebrek aan tegenmaatregelen van het Westen zo diplomatiek mogelijk te verwoorden wanneer ze 10 december op Mensenrechtendag te gast is op de Canadese ambassade in Londen. In een verfijnd gedecoreerde zaal vertelt ze over de verschrikkingen van een doorsnee leven in een totalitaire staat. Nadat Parks vader door hongersnood om het leven kwam, werd ze naar China gesmokkeld en daar aan een boer verkocht. Met dat geld hield de rest van haar familie zich in leven.
‘Wat kunnen we doen om te helpen,’ is de belangrijkste vraag van haar gehoor: een twintigtal diplomaten, academici en werknemers van op Noord-Korea gerichte ngo’s. Park pleit nog maar eens voor een ruimer toelatingsbeleid voor Noord-Koreaanse vluchtelingen. Tegen beter weten in, zegt ze na het evenement. ‘Zelfs het tiental Noord-Koreaanse ambassades in Europese landen blijft gewoon open, terwijl dat Kims lijntjes naar Europa zijn. Die ambassades sluiten is het minste wat westerse regeringen kunnen doen om Pyongyang niet overal ongestraft mee weg te laten komen. En zelfs dat gebeurt niet.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant