Geen verjaardag of visite ging in mijn familie voorbij zonder handje te drukken. Het was een liefhebberij van mijn opa, een halve Est met een Jerommeke-borstkas en handen die volwassen mannen nog het gevoel gaven dat zij een peuter met pianovingers waren. Glimmend van pret wist hij tot op hoge leeftijd zijn kleinkinderen nog te vernederen.
Over de auteur
Kustaw Bessems is columnist van de Volkskrant. Hij was twaalf jaar journalist voor de Volkskrant en werkt nu als adviseur voor overheden en maatschappelijke organisaties. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Natuurlijk is kracht belangrijk in het armworstelen, zoals serieuze beoefenaars het noemen. Maar alles begint bij tactiek. Kunst is om je pols vast te zetten als een haak en de hand van de ander naar je toe te trekken. Of gemener: klap snel de hand van je opponent naar achter. Minder ervaren handjedrukkers kermen op weg naar hun nederlaag vaak dat ze het maar oneerlijk vinden. In die laatste rol vinden we vandaag de dag veel vrijheidslievende en democratisch gezinde Europeanen terug.
En het ís ook niet eerlijk, om van alle kanten te worden belaagd door autocraten (Xi, Poetin) en een autocraat in wording (Trump). Het zoeken is naar reacties die verder gaan dan psychologische verwerking. Want het draait nu om winnen of verliezen. En iedereen die hecht aan burgerrechten, de democratische rechtsstaat, vrije handel en een op regels gebaseerde wereldorde, is nu aan het verliezen.
Maar wacht, zegt dan een slimmerik: die dingen hebben we toch allemaal nooit echt gehad? Moet je eens in Afrika gaan vragen wat ze van die vrije handel met het noorden denken. Of in een van de vele door de VS platgestampte oorlogsgebieden informeren hoe, tussen het creperen door, de wereldorde is bevallen.
Nee, klopt, de idealen van liberale democratieën zijn nooit meer dan een beetje verwezenlijkt. Het verschil met nu is dat het najagen van die waarden voorheen nog weleens de richting meebepaalde. Het tekortschieten van liberale democratieën aangrijpen om het hele systeem failliet te verklaren zet precies de deur open voor het hypocrisie-denken dat trumpisme aanwakkert: Trump doet tenminste niet alsof. Trump zegt tenminste eerlijk dat hij Canada, Groenland en het Panamakanaal als geopolitieke aanwinsten wil verwerven, desnoods met militaire middelen.
Het is zo aantrekkelijk om hypocrisie het ernstigste vergrijp te vinden, omdat het jezelf van alle verplichtingen ontslaat. Je mag dan een asociaal stuk vreten zijn, je bent ten minste niet hypocriet! Maar hypocrisie is lang niet altijd een diskwalificatie. Ze is ook een onvermijdelijk bijeffect van streven naar iets beters. Zodra je dat streven benoemt, leg je automatisch het gapende gat bloot met je feitelijk handelen. En toch zit er waarde in dat streven, in daarop aanspreekbaar zijn. Laat het varen en alleen het recht van de sterkste geldt nog.
Dus wees zelfbewust. De geschiedenis van de mens mag van wreedheid en ellende aan elkaar hangen, daarbinnen hebben liberale democratieën het er met afstand het minst slecht vanaf gebracht.
Dat is iets anders dan nuffig en neerbuigend doen over je tegenstanders. Dat er nog intellectuelen zijn die Trump afschilderen als onnozel, losgeslagen of als een marionet, straalt vooral op henzelf af. Hij heeft de intelligentie en discipline om het voor de tweede keer tot president van de Verenigde Staten te schoppen en met een steviger greep op zijn land dan elke voorganger. Iedereen die dacht hem te kunnen controleren is verdwenen.
Zelfbewust zijn over je idealen is óók iets anders dan je waanvoorstellingen maken over je vorderingen. In Trouw las ik een interview met de Belgische Europa-expert Marc De Vos die ons – vanuit zijn ‘prachtige, onder architectuur ontworpen villa’, noteerde de interviewer – voorhoudt dat ‘Europa stilletjes op weg is naar de status van federale grootmacht’. Helaas, als Macron tegen Trump zegt dat ‘de EU andere naties geen grenzen van soevereine landen zal laten aanvallen’, is de eerste gedachte toch: en wie wilde je daarvoor meebrengen, Emmanuel?
Veel Europeanen blijven praten alsof ze het voor het zeggen hebben. Sinds Trumps metgezel Musk X gebruikt om Europese democratieën te destabiliseren, klinkt de oproep: verbied desnoods techplatforms. Maar de aankomend vicepresident Vance heeft al gedreigd dat de VS dan stoppen met steun voor de Navo. En hoe komen voorstanders erbij dat ze in Europa de handen voor zo’n confrontatie op elkaar krijgen? Kijk naar Nederland, Italië, Hongarije, Oostenrijk. De loyaliteit van steeds meer Europeanen ligt eerder bij kamp-Trump.
De mensen met de beste ideeën zijn het onderspit aan het delven. En hiervan terugkomen is een onwaarschijnlijke opgave. Militair moet Europa veel sterker worden, maar dat gaat tijd kosten. Intussen moeten we ons staande houden in een handelsoorlog. Én grote groepen Europeanen moeten er opnieuw van worden overtuigd, doordat ze dat in hun dagelijks leven voelen, dat de liberale democratie de minst slechte optie voor ze is. Een te weinig aangehaald getal is dat een op de vijf Nederlanders voor ‘omverwerping van het systeem’ is.
De tijd van jammerend het noodlot tegemoet gaan is, kortom, voor iedereen in een geprivilegieerde positie nu wel voorbij. Een makkelijke test om te bepalen of je geprivilegieerd bent? Als je grootste probleem is dat je ‘af en toe even moet ontsnappen aan al dat rotnieuws’, is het antwoord ja. En is het moment gekomen om ergens je vechtlust vandaag te halen. Welk werk kun je doen, waar kun je lid van worden, waar kun je aan doneren, met wie kun je de persoonlijke banden aanhalen om de democratie te redden?
Sommige héél goede armworstelaars kunnen een comeback maken uit een verliezende positie.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant