Donald Trump wil dat NAVO-lidstaten 5 procent van hun bruto nationaal product gaan uitgeven aan defensie. Vrijwel onmogelijk, zeggen experts. Trumps eis lijkt het openingsbod in moeilijke onderhandelingen tussen de Verenigde Staten en zijn Europese bondgenoten.
Dat Europese NAVO-landen meer moeten doen voor hun eigen veiligheid wordt breed onderkend in Brussel. De Russische invasie in Oekraïne en het scenario dat de VS onder Trump zijn steun aan dat land zal stoppen, brachten de vraag mee of Europa zichzelf effectief kan verdedigen tegen de Russische dreiging. Dat bleek niet het geval.
Toch is Trumps eis van 5 procent "volstrekt onrealistisch", zegt defensiespecialist Dick Zandee van Instituut Clingendael. "Dat is zo gigantisch hoog, dat het 'm nooit gaat worden."
Daar komt bij dat Europese NAVO-leden te maken hebben met structurele problemen, die niet onmiddellijk op te lossen zijn met extra geld. Veel Europese strijdkrachten zijn uitgekleed tijdens bezuinigingsrondes en de Europese defensie-industrie is niet omvangrijk genoeg en onderling versnipperd. "We krijgen te weinig waar voor onze euro's", aldus Zandee.
Net als veel andere deskundigen, denkt hij dat Trumps blikvangende eis de opening vormt voor onderhandelingen tussen de VS en zijn Europese bondgenoten. "Als je niet hoog inzet, kom je uiteindelijk nog lager uit, dat is de gedachte."
De uitgaven van de VS, wereldwijd militair actief, hebben niet allemaal betrekking op de NAVO, een bondgenootschap voor Europese veiligheid. Een directe vergelijking op basis van percentages van het bruto nationaal product (bnp) gaat daardoor snel mank. Desondanks toont die wel hoe hoog Trump inzet met zijn eis van 5 procent.
Zoals je op de afbeelding hieronder kunt zien, komt de VS daar zelf namelijk ook niet bij in de buurt. Uit NAVO-cijfers blijkt dat het land van Trump vorig jaar 3,38 procent van het bnp besteedde aan defensie. Polen (4,12 procent) en Estland (3,43 procent) gaven meer uit. Nederland (2,05 procent) zit in de onderste regionen van de middenmoot.
De Nederlandse defensiebegroting verdubbelde tussen 2020 en 2024 van 11 miljard naar 22 miljard euro. Als de 5 procent van Trump zou worden doorgevoerd, zou die 55 miljard euro gaan bedragen.
Defensie krijgt het geld dat het nu heeft al niet de deur uit. "Het probleem is niet dat ik het geld niet heb. Het probleem is dat ik het niet kan uitgeven", zei de toenmalige Nederlandse minister van Defensie, Kajsa Ollongren, in 2023 tegen het Duitse DW. "Ik sta in de rij, net als iedereen."
De vraag is dus niet het grootste issue, maar het aanbod. En het opschalen van defensie-industrie is vaak een kwestie van de lange adem, zegt Zandee. "Materieel wordt bijvoorbeeld steeds technisch geavanceerder. Als je dat wil produceren, heb je genoeg goed opgeleide ingenieurs nodig."
Het is bekend dat Trump kritisch is op de NAVO en de onevenredig grote Amerikaanse rol daarin. Hij waarschuwde tijdens zijn eerste termijn dat hij genoeg had van wanbetalende bondgenoten. De VS zou hen niet te hulp schieten als ze werden aangevallen, zei hij.
Samen met de Russische invasie in Oekraïne stak Trumps opstelling destijds een vuurtje aan onder de lidstaten. In 2021 voldeden nog zes van de destijds 30 NAVO-landen aan de 2 procentnorm, in juli 2024 waren dat er 23. De nieuwe lidstaten Finland en Zweden voldeden al aan de norm.
Trump liet tijdens de verkiezingscampagne van vorig jaar zien dat zijn retoriek over de NAVO niet milder is geworden. Hij vulde zijn eerdere waarschuwing aan met een voorbeeld dat oren deed klapperen in Brussel. "Ik zou ze (de Russen, red.) aanmoedigen om jou aan te doen wat ze je ook willen aandoen", zei hij over NAVO-wanbetalers.
Voor Trump als leider draait alles om zo hard mogelijk onderhandelen en deals sluiten die uitvallen in het eigen voordeel. Een onhaalbaar openingsbod past bij de filosofie.
Andere NAVO-landen nemen hem serieus. Uitvoerige onderhandelingen zullen tot een compromis moeten leiden. Daarmee is een van de hoofdonderwerpen van de jaarlijkse NAVO-top, eind juni in Den Haag, al duidelijk. "Het eindresultaat zal waarschijnlijk dichter bij 2 procent dan bij 5 procent liggen", meent Zandee.
Op de weg naar een compromis zullen ook financiële belangen voorbijkomen. De Amerikaanse wapenindustrie ziet Europese klanten met dikke portemonnees liever de oceaan oversteken dan al hun eigen wapentuig produceren.
Waarschijnlijk heeft NAVO-baas Mark Rutte al het een en ander kortgesloten met Trump. Hij bezocht hem in november op zijn resort Mar-a-Lago in Florida. Een paar weken later kwam Rutte met zijn veelbesproken waarschuwing dat NAVO-landen zich moeten voorbereiden op een oorlog.
In die toespraak leek Rutte te hinten op een bijdrage van 3 procent. Zelfs dat wordt door de meeste deskundigen als een flinke opgave gezien.
Source: Nu.nl algemeen