De Amerikaanse Capitool-bestorming is vandaag vier jaar geleden. Voor de aanval zijn tot nu toe ruim duizend mensen veroordeeld, van wie meer dan zevenhonderd tot een gevangenisstraf. Maar met de aanstaande inauguratie van Donald Trump hebben zij mogelijk zicht op vrijheid.
De 'man met de hoorns', talloze mensen op de Capitool-trappen en dranghekken: waarschijnlijk kunnen velen de beelden van de bestorming van het Capitool nog voor zich zien. Het is maandag precies vier jaar geleden dat zo'n 2.500 mensen het congresgebouw binnenstormden nadat Trump de verkiezingen had verloren van Joe Biden.
"We will fight. We will fight like hell", zei Trump tegen zijn aanhangers toen hij de verkiezingen had verloren, maar de uitslag ontkende. Hij is nooit veroordeeld voor zijn rol bij de bestorming.
"Er is geen bewijs dat hij direct opdracht gaf tot de bestorming, maar hij heeft wel het klimaat geschapen waarin de aanval mogelijk werd", zegt Jelte Olthof tegen NU.nl. Hij is universitair docent American Studies aan de Rijksuniversiteit Groningen.
Zo'n elfhonderd anderen zijn wel veroordeeld, onder wie leden van de extreemrechtse organisaties Oath Keepers en Proud Boys. Dat zijn voornamelijk (oud-)veteranen en (oud-)politieagenten. De leiders van die militante groeperingen kregen 18 en 22 jaar celstraf voor het aansturen van de bestorming. Ook de sjamaan van complotgroep Quanon, Jacob Chansley (de man met de hoorns op bovenstaande foto), werd veroordeeld tot ruim drie jaar gevangenisstraf.
Maar dankzij de winst van Trump gaan de celdeuren binnenkort mogelijk weer open. De aankomende president beloofde onlangs om "alle veroordeelden gratie te verlenen" zodra hij op 20 januari is geïnaugureerd. "Een nieuw dieptepunt voor de Amerikaanse democratie", vindt Olthof.
Trump heeft gezegd dat hij elke zaak apart zal beoordelen. Het is volgens experts niet aannemelijk dat iedere veroordeelde op vrije voeten komt. De mensen die daadwerkelijk geweld hebben gebruikt tegen de politie komen dat waarschijnlijk niet, denkt Hanne Nijtmans. Ook zij is docent American Studies aan de Rijksuniversiteit Groningen.
Olthof noemt de kans dat Trump gratie gaat verlenen aan vele anderen wel "heel groot". "Hij wil zijn loyalisten blijven steunen. Dit is onderdeel daarvan", zegt Nijtmans.
Dat denkt ook amerikanist Bianca Pander. "Deze mensen - die hij helden heeft genoemd - zijn voor hem door het vuur gegaan. Dat is een van de belangrijkste waardes in Trumps leven en presidentschap: ben je loyaal aan hem of niet." Bovendien heeft Trump niets te verliezen. "Hij kan niet opnieuw verkozen worden, dus eventueel gedoe nadat hij gratie heeft verleend, zal hem weinig doen."
Maar wie wel en niet gratie krijgt, is moeilijk te zeggen. "Als hij is geïnaugureerd, komt er misschien wat symboliek: enkelen zullen gratie krijgen. Maar als hij alle zaken door wil spitten, ben je wel even bezig", stelt Olthof. "Het gros zal moeten wachten, waardoor de kans groot is dat het in de wachtrij wordt gezet. Je hebt dan iemand nodig die het op de agenda van Trump blijft zetten."
Het gratieplan past in het zogenoemde 'historisch revisionisme'. Dat is het herschrijven van de geschiedenis, wat Trump doet met het verhaal waarmee hij de gebeurtenis op 6 januari 2021 omschrijft. Trump heeft het beeld van wat er die dag is gebeurd vertroebeld. Zo noemde hij de bestormers "patriotten".
"Hij doet zijn best om zijn - soms geradicaliseerde - achterban bij zich te houden. Hij weigert bijvoorbeeld om de Proud Boys te veroordelen", zegt Nijtmans over zijn speeches.
Mochten de veroordeelden vrijkomen, dan betekent dat ook weinig goeds voor de VS. Allereerst zijn mensen die geholpen hebben bij de veroordelingen, zoals rechters en agenten, angstig voor de eventuele vrijlatingen, denkt Olthof.
"Daarbij wordt de samenleving er in ieder geval niet veiliger op. Het pardon vormt eerder een impuls voor geweld dan dat het een rem is." Als de bestormers gratie krijgen, ontlopen zij (een deel van) hun straf. "Er is dan geen enkele prikkel meer om een volgende keer niet ook zo te handelen", stelt Olthof. "Geweld lijkt daarmee en legitieme optie."
Tijdens de bestorming kwamen zes mensen om het leven en raakten 140 anderen gewond. "Je kunt in de VS wegkomen met het gebruik van dodelijk geweld", is de boodschap die Trump met de gratieverlening zou uitstralen, stelt Pander.
Volgens de CIA zijn organisaties als de Oath Keepers en de Proud Boys "de gevaarlijkste groepen in de samenleving". Zij plegen volgens Olthof "binnenlands terrorisme met heel veel aanslagen". "Daarvan kun je er meer verwachten als de aanhangers op vrije voeten komen."
Volgens Nijtmans zou gratieverlening ook afbreuk doen aan het vertrouwen in de Amerikaanse democratie. Als Trump gratie verleent aan veroordeelden, wordt het vertrouwen in de rechtsstaat ondermijnd. Het werk van justitie wordt opzij geschoven: iemand blijft wel schuldig, maar hoeft er niet voor te boeten.
"Amerika wil een voorbeeld zijn voor de rest van de wereld", vertelt Nijtmans. Maar dat lukt op deze manier niet. "Je moet je afvragen hoe goed de rechtsstaat nog functioneert", stelt ook Pander. "Meer mensen zullen het geloof in de democratie verliezen."
Het verbaast de experts dat zo veel Amerikanen de Capitool-bestorming en Trumps rol daarbij niet belangrijk genoeg vonden bij de afgelopen verkiezingen. Ruim 77 miljoen mensen stemden op Trump. "Ze hebben het hem niet aangerekend."
Source: Nu.nl algemeen