Een alcohol-detox betekent allang niet meer dat je tot water of cola bent veroordeeld. Er zijn verrassend lekkere – en veel – alternatieven voor alcoholhoudende dranken. Maar is alcoholvrij echt zonder alcohol, hoe houd je het vol ná de droge januarimaand en waarom zou je eigenlijk? NRC zet dertien vragen en antwoorden over alcoholvrije drank op een rij.
Alcoholvrij is niet hetzelfde als zónder alcohol. In alcoholvrij bier van Nederlandse makelij zit maximaal 0,1 procent alcohol, in alcoholvrije wijn tot 0,5 procent. Alcoholarm bier bevat een alcoholpercentage tussen 0,1 en 1,2 procent. Wil je helemaal geen druppel drinken, kijk dan of het etiket 0.0 procent vermeldt.
In 2022 dronk ongeveer een op de zes volwassenen in Nederland maandelijks alcoholvrij bier, schrijft het Trimbos-instituut op basis van cijfers uit de Leefstijlmonitor. Alcoholvrije wijn of cider werd in dat jaar door 1,4 procent van de volwassenen gedronken.
Alcoholvrij bier is bezig aan een opmars. Het aantal bierdrinkers dat maandelijks ten minste één alcoholvrij biertje opentrekt, steeg in 2022 ten opzichte van de twee jaren daarvoor, blijkt uit onderzoek van Nederlandse Brouwers, de belangenorganisatie van bierbrouwerijen in Nederland. De vereniging publiceert ook jaarlijks cijfers over het aandeel van alcoholvrij op de biermarkt. In 2022 besloeg dat 6,7 procent van het totaal. Van de honderd biertjes die werden gedronken waren er dus bijna zeven alcoholvrij. Zeven jaar eerder (in 2015) was dat nog 2,9 procent.
Dat er meer alcoholvrije drank wordt verkocht, wil niet per definitie zeggen dat er minder alcohol wordt gedronken. Onderzoeker Carmen Voogt van het Expertisecentrum Alcohol van het Trimbos-instituut wijst erop dat de cijfers voor alcoholgebruik in Nederland de laatste jaren nagenoeg stabiel blijven. „Er is nog geen onderzoek naar gedaan, maar het lijkt aannemelijk dat alcoholvrije drank geen vervanging is voor alcoholhoudende drank, maar dat er drinkmomenten bijkomen. Alcoholvrije drank concurreert dan eerder met frisdrank dan met drank mét alcohol.”
0.0 wordt steeds beter en lekkerder. De keuze en kwaliteit van bijvoorbeeld alcoholvrij bier hebben een vlucht genomen. Door een verbeterde brouwtechnologie zitten er minder bijsmaakjes aan en er wordt meegesurfd op de populariteit van craft beer, schreef NRC eerder. Naast de grote brouwers proberen nu ook de kleinere brouwers zich te onderscheiden met nieuwe en qua smaak avontuurlijkere varianten, met een veel groter aanbod in de winkels en een enorme variëteit aan nieuwe stijlen tot gevolg. Daar komt bij dat we meer op onze gezondheid zijn gaan letten, zei hospitality-trendforecaster Vincent van Dijk eerder in NRC.
Drink geen alcohol en als je drinkt, dan maximaal een glas per dag, is het advies van de Gezondheidsraad. Meer drinken dan het advies is ongunstig, vanwege de verhoogde risico’s op beroerte, borstkanker, darmkanker en longkanker (dit is bij veel mensen niet bekend). Maar hoe zit het dan met dat glas rode wijn per dag? Dat zou goed zijn voor hart- en bloedvaten. Die misvatting is in 2019 al onderuitgehaald door wetenschappelijk onderzoek. Zelfs matig drinken vergroot het risico op beroertes, bleek uit de resultaten.
„Er is geen gezonde dosis, alcohol is de schadelijkste drug die er is.” Dat is hoe David Nutt, een psychiater en drugsonderzoeker die de leerstoel neuropsychofarmacologie bekleedt aan het Imperial College in Londen, de gezondheidseffecten van alcohol samenvatte in een interview in NRC. Niet per se voor individuen, maar wel als je kijkt naar de gevolgen op bevolkingsniveau. Hart- en vaatziekten, allerlei soorten kanker, verkeersongelukken, zelfdoding en elk weekend overvolle afdelingen spoedeisende hulp.
Nutt ziet reden genoeg om te minderen. Hij schreef het boek Drankje? over de gevolgen van alcoholgebruik – de negatieve én positieve –, de sterke lobby van de alcoholindustrie en wat overheden zouden moeten doen tegen problematisch drinken. Is het alleen maar kommer en kwel? Niet als het je om de sociale voordelen te doen is, volgens Nutt. Mensen zijn sociale dieren en alcohol is de sociale drug bij uitstek, betoogt hij.
Les eerst je dorst voordat je een glas inschenkt en zeg vaker nee. Het is ook helemaal niet gek om in een restaurant halve glazen te bestellen van een wijnarrangement. In dit artikel lees je nog acht andere tips waarmee iedere drinker zijn voordeel kan doen. Uiteindelijk is geheelonthouding het beste. Om de kans op kanker niet te vergroten, en je fris en fit te voelen. Maar je alcoholgebruik verminderen met bijvoorbeeld de helft zou al winst zijn.
Mensen die meedoen aan Dry January spreken met zichzelf af dat ze 31 dagen lang van de drank afblijven. Even bijkomen na een bourgondische decembermaand. In Nederland staat de nuchtere maand ook wel bekend als ‘IkPas’, een campagne van verschillende organisaties in de vorm van een uitdaging waarvoor deelnemers zich kunnen inschrijven. In 2022 deden 28.446 Nederlanders dat in 2023 in totaal 41.797. Ondertussen zijn zelfs een tweede en derde ‘droge’ maand komen overwaaien uit onder andere Australië: Dry July en Sober October. Waar komt het idee vandaan en heeft het nut, een maand niet drinken?
De term Dry January komt uit het Verenigd Koninkrijk. Andere landen volgden. Alleen in wijnminnend Frankrijk leek Janvier Sec maar niet van de grond te komen, maar ondertussen bestaat ook daar een officieel initiatief.
Wat doet een maand niet drinken? Elk jaar ondervraagt Kenniscentrum Tranzo van Tilburg University de deelnemers aan de IkPas-challenge. In 2022 gaf 70 procent aan beter te slapen en zich lichamelijk fitter te voelen. 73 procent voelde zich mentaal fitter. 56 procent voelde zich gezonder. En meer dan een derde van de deelnemers raakte gewicht kwijt. Ook op de wat langere termijn lijken de effecten positief: zes maanden na de challenge dronken de deelnemers gemiddeld 4,9 glazen minder per week, 27,3 procent minder dan ervoor. Er zijn echter ook wetenschappers die aangeven dat zo’n campagne haast meer kwaad dan goed doet. Zij zijn van mening dat mensen kunnen denken dat één maand onthouding een vrijbrief biedt om de rest van het jaar los te gaan.
Er zijn ontzettend veel verrassende alternatieven om je glas mee te vullen. Drankjes die net zo gezellig zijn als hun katerige tegenhangers. Net als bij alcoholrijke drank begint het vinden van iets ‘lekkers’ bij het kennen van je eigen smaakvoorkeuren. Van alcoholvrijbier tot ander spannends, NRC-medewerker Esmee Langereis testte erop los en tipt het beste van alcoholvrij.
Voor volwassenen die al drinken en een glas alcoholvrije wijn inschenken bij het diner in plaats van de alcoholhoudende variant, is dat alcoholloze wijntje een goede vervanger, zegt onderzoeker Carmen Voogt van het Expertisecentrum Alcohol van het Trimbos-instituut. Alcoholvrije dranken missen dan wel de nadelige gezondheidseffecten van alcohol, ze bevatten nog altijd veel suiker. Als dorstlesser zijn suikerloze drankjes als thee en water een stuk gezonder.
Een waardig alternatief voor wijn bij het diner: dat is er best, zeggen experts. Wat dacht je van thee, sappen of mocktails (alcoholvrije cocktails). Of bier met ‘botanicals’? NRC vroeg een thee-, een bier- en een wijnsommelier naar hun werkwijze en favorieten als het op alcoholvrij aankomt.
Waar een 0.0-biertje de smaak van een echt glas pils heel aardig benadert, is dat bij alcoholvrije wijn doorgaans minder het geval. „Niet alleen de alcohol, maar ook de structuur en verfijnde aroma’s die wijn zo bijzonder maken, zijn vaak verdwenen”, schreef NRC-medewerker Esmee Langereis eerder. „Om dat gemis te compenseren, worden suiker en andere middeltjes toegevoegd. In het ergste geval levert dat een schraal chemisch druivennat op.” Hoe dat komt? Het is ingewikkelder om alcoholvrije wijn te maken. Wijn bevat meer alcohol dan bier. Haal je dat eruit dan gaat ook meer structuur en smaak verloren. En in bier zitten nog belletjes om je af te leiden.
Het eerste alcoholvrije biertje dat echt aansloeg werd in de markt gezet met een list. Brouwers prezen het aan als ‘light’. Het alcoholpercentage lieten ze in het midden. Het Paard van Troje werd binnengehaald en drinkers tuinden er met open ogen in, schrijft biersommelier Frits Dunnink in zijn boek 0.0, alcoholvrij bier in de Lage Landen. NRC recenseerde het en geeft tips hoe je je 0.0’etje zo goed mogelijk laat smaken. We geven er alvast een weg: ook voor alcoholvrij geldt, lauwe pils is niet te drinken.
„Alcoholvrij bier geeft het signaal dat bier normaal is, en leuker dan fris”, waarschuwde Ninette van Hasselt van het Trimbos-instituut eerder in NRC. Een kind went aan de smaak en het kan de stap naar alcoholische drank kleiner maken. Niet doen dus.
Niet helemaal. Hoe hoog het alcoholpercentage is dat daadwerkelijk op het bord belandt, is afhankelijk van het gerecht dat je maakt. Hoe langer het eten staat te sudderen, hoe meer van de alcohol verdwijnt. Het is niet makkelijk om alles eruit te koken. Wetenschapsredacteur Wim Köhler sloeg de wetenschappelijke literatuur erop na en legde eerder in NRC uit of je nog achter het stuur kunt gaan zitten na het eten van een stoofpot, geflambeerde ijscoupe of een met drank besprenkeld baksel.
Drink geen alcohol en als je drinkt dan maximaal een glas per dag, is het advies van de Gezondheidsraad. Minder dan de helft van de Nederlanders houdt zich daaraan, blijkt uit cijfers van het Trimbos-instituut. In 2021 dronk 44 procent van de volwassenen een glas of minder per dag. Tegelijkertijd drinkt ruim 1 op de 14 Nederlanders (7,3 procent) overmatig. Voor vrouwen ligt die grens bij meer dan 14 glazen per week, voor mannen bij meer dan 21. 8,3 procent van de Nederlanders is een zware drinker. Zware drinkers consumeren tenminste een keer per week minimaal 4 – voor vrouwen – of 6 – voor mannen – glazen alcohol per dag.
Volgens verslavingsinstelling Jellinek is 0,7 procent van de Nederlanders tussen de 18 en 64 jaar alcoholist. De vraag wanneer je een probleemdrinker of alcoholist bent, beantwoordde NRC eerder in een vragenproductie over alcohol.
Om antwoord te geven op de vragen in deze gids heeft redactie Slim Leven onder andere gebruikgemaakt van bestaande NRC-artikelen:
Daarnaast is gesproken met een inhoudelijk expert van het Expertisecentrum Alcohol van het Trimbos-instituut en is informatie opgehaald bij Jellinek, het Voedingscentrum, Kenniscentrum Tranzo en Nederlandse Brouwers.De vragen in deze gids zijn een combinatie van vragen die NRC eerder beantwoordde in artikelen en vragen die de redactie relevant vindt maar waar NRC nog niet eerder aandacht aan besteedde.Mist of ontbreekt er iets aan deze gids? Laat het ons weten via slimleven@nrc.nl
Source: NRC