Vrijdag treedt in de VS het nieuwe Congres aan, enkele weken voordat Donald Trump zijn intrek neemt in het Witte Huis. In zowel de Senaat als het Huis van Afgevaardigden zit een Republikeinse meerderheid, maar dat betekent niet dat Trump automatisch vrij spel heeft.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Republikeinen, Donald Trump voorop, hadden er in de dagen na hun verkiezingswinst de mond vol van. ‘Amerika heeft ons een ongekend sterk mandaat gegeven’, stelde de aankomende president in zijn overwinningstoespraak. Want niet alleen het Witte Huis komt binnenkort weer in Republikeinse handen; vanaf vrijdag zijn Trumps partijgenoten ook in het Congres, bestaande uit de Senaat en het Huis van Afgevaardigden, in de meerderheid.
Deze situatie – een zogeheten trifecta – is geen unicum in de Amerikaanse geschiedenis. Sinds Bill Clinton in 1992 zijn alle presidenten hun eerste termijn begonnen met een Congres waarin hun eigen partij in de meerderheid was.
Trump heeft grootse plannen die door het Congres geloodst moeten worden, zoals deportaties van migranten zonder verblijfsvergunning, belastingverlagingen en importtarieven. Bij aanvang van zijn tweede termijn lijkt hem weinig in de weg te staan om zijn verkiezingsbeloftes in te lossen, zeker nu zijn greep op de partij nu groter is dan tijdens zijn eerste regeerperiode. Toch zijn er nog politieke uitdagingen waar hij mee te maken krijgt.
Voor zover er al sprake is van een ‘gigantisch mandaat’ voor Trump en de zijnen, blijft daar in het Huis van Afgevaardigden heel weinig van over. De 220 van de 435 zetels die de Republikeinen in november bemachtigden, geven hun de krapste meerderheid in bijna honderd jaar.
Trump kan zich dus weinig opstandige partijgenoten veroorloven. Bovendien heeft hij meerdere verkozen of zittende Congresleden voorgedragen voor functies in zijn kabinet. Totdat hun plekken via speciale ingelaste verkiezingen gevuld zijn, zal de president het zelfs met 217 zetels moeten doen, tegenover 215 voor de Democraten. Aangezien dat maanden kan duren, is één dissident genoeg om Trumps plannen te dwarsbomen, ervan uitgaande dat de Democratische oppositie eensgezind blijft.
Bij een recent conflict over de begroting, vlak voor de feestdagen, bleek al dat Trump niet zomaar op een carte blanche hoeft te rekenen. De aankomende president had er bij zijn partijgenoten op aangedrongen het schuldenplafond, het wettelijke plafond voor de toegestane hoogte van de staatsschuld, voor de minimaal eerste twee jaar van zijn termijn op te schorten of zelfs helemaal af te schaffen.
Het schuldenplafond, dat regelmatig moet worden opgehoogd omdat de VS structureel meer uitgeven dan ze binnenkrijgen, heeft de laatste jaren steevast tot begrotingscrises geleid. Trump wilde dat op voorhand in de kiem te smoren. Fiscaal conservatieve partijgenoten, die hameren op het terugdringen van het begrotingstekort, weigerden echter mee te gaan in zijn eis, zelfs nadat Trump had gedreigd tegenkandidaten te steunen bij de volgende verkiezingen.
Datzelfde begrotingsconflict toonde ook aan hoe kwetsbaar de positie is van de huidige voorzitter van het Huis, de Republikein Mike Johnson. Nadat Johnson in eerste instantie een akkoord had gesloten met de Democraten over de begroting, spraken eerst Trump-fluisteraar Elon Musk en vervolgens ook de aanstaande president zelf zich daartegen uit. Hoewel Johnson er uiteindelijk in slaagde om een aangepaste financieringswet door het Huis te loodsen, riep dat direct vragen op over zijn kansen om de voorzittershamer in handen te houden.
Bij het aantreden van het nieuwe Congres op vrijdag stemt het Huis over het verlengen van Johnsons voorzitterschap. Ondanks de steun die Trump na enig wikken en wegen voor hem uitsprak, is Johnson niet zeker van zijn zaak. In ieder geval één partijgenoot heeft gezegd tegen hem te zullen stemmen.
Als dit uitloopt op een slepende strijd, kan de officiële bekrachtiging van Trumps verkiezingsoverwinning door een gezamenlijke sessie van het Congres vertraging oplopen. Die staat voor 6 januari op de agenda, maar het Huis kan formeel niet aan de slag zonder voorzitter.
De afgelopen twee jaar werden de Republikeinen ook al geplaagd door leiderschapscrises. Johnsons voorganger, Kevin McCarthy, had maar liefst vijftien rondes nodig om verkozen te worden. Toen hij na een opstand van de radicaal-rechtse flank van zijn partij uit zijn functie werd ontheven, brak onder Republikeinen een wekenlang gevecht uit over zijn opvolging, dat de politiek volledig lamlegde. Johnson bleek uiteindelijk de vierde keuze.
Ook in de Senaat is de Republikeinse meerderheid met 53 van de 100 zetels niet groot. Hoewel Trump-loyalisten de voorbije jaren aan invloed hebben gewonnen ten koste van gematigde stemmen binnen de partij, is van minimaal twee Republikeinse senatoren bekend dat ze kritisch zijn op Trump. Mede dankzij Susan Collins en Lisa Murkowksi sneuvelde tijdens zijn vorige termijn Trumps plan om het door hem gehate zorgstelsel van Obama te ontmantelen.
Ook nu hebben zij te kennen gegeven hem niet zomaar te steunen, hoewel nog moet blijken wat daar in de praktijk van overblijft. In ieder geval spraken zij hun twijfels uit over enkele van Trumps meest controversiële voordrachten voor kabinetsposities.
De door seksschandalen geplaagde Matt Gaetz trok zich terug als kandidaat-minister van Justitie, onder meer nadat Collins hem ‘geen serieuze optie’ had genoemd.
Maar zelfs mét Republikeinse eendracht zal Trump niet zomaar ieder wetsvoorstel door de Senaat geloosd krijgen. Bepaalde begrotingswetten vereisen dankzij een geitenpaadje ‘slechts’ een meerderheid, maar voor reguliere wetten, zoals op het gebied van migratie en abortus, heeft hij de steun nodig van zestig senatoren en is hij dus afhankelijk van Democraten. Die zullen niet snel geneigd zijn Trump aan succes te helpen.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant