Wat zijn dit voor vragen? Naar aanleiding van haar nieuwste programma De stem van Colombia, waarin ze voor het eerst vóór de camera staat, krijgt televisiemaker Barbara Smit (41) zes dilemma’s voorgelegd.
is popredacteur van de Volkskrant.
Voor- of achtergrond?
‘Achtergrond. Wat ik het liefst doe is researchen voor televisieprogramma’s: mensen ontmoeten en hun verhalen leren kennen. Dat doe ik al vijftien jaar. In mijn nieuwe programma, De stem van Colombia, sta ik voor het eerst vóór de camera. Maar door de vorm van de serie heb ik nog steeds het gevoel dat ik researcher ben. Je ziet mij mensen ontmoeten, bijna net zoals ik dat als researcher zou hebben gedaan.
‘Omdat ik op deze manier kan presenteren, vind ik het prima om toch een beetje op de voorgrond te staan. Het is natuurlijk wel even wennen om jezelf op beeld te zien. De eerste keer dat ik shots terugkeek, dacht ik alleen maar: waarom doe je dat, waarom beweeg je zo, waarom zeg je niet dit, waarom zeg je wel dat? Maar dat went. Later kon ik er met een professioneel oog naar kijken en zien of de aflevering goed was.
‘Ik heb eerder reisprogramma’s voor de VPRO gemaakt over Latijns-Amerika en Spanje, samen met presentator Stef Biemans. Dan dacht ik van tevoren in Nederland met Stef na over de inhoud van een aflevering, zodat we al een beetje een idee hadden van wat voor soort verhalen we wilden filmen.
‘Ik ging een week voor het filmen al naar de locatie, om daar nog ideeën op te doen. Soms ging ik de deuren langs, of vroeg ik op het dorpsplein naar de oudste man in het dorp of zo, als we die nodig hadden voor een aflevering. Je ontmoet mensen met wie je anders nooit in contact was gekomen, dat is het allerleukste wat er is. Latijns-Amerika is een dankbaar continent om dit te doen, de mensen zijn er open en gastvrij. Er is een wederzijdse nieuwsgierigheid: ik ben nieuwsgierig naar hen, maar zij ook naar mij.’
Latijns-Amerika op je 18de of Latijns-Amerika nu?
‘Toen ik net vier dagen 18 was, zat ik voor het eerst in het vliegtuig naar Latijns-Amerika. Onbegrijpelijk eigenlijk, dat mijn ouders me hebben laten gaan, in een tijd zonder mobiele telefoon. Ik wilde op avontuur, dat is eigenlijk nog steeds de leidraad in mijn leven.
‘Ik kies voor Latijns-Amerika op mijn 18de, want die reis heeft de rest van mijn leven bepaald. Toen werd ik verliefd op het continent. Ik ben na die reis terug naar Nederland gegaan om te studeren, maar na mijn studie ben ik meteen weer naar Nicaragua vertrokken. Ik ging een soort stage lopen bij Stef Biemans; hij woonde in Nicaragua en maakte van daaruit programma’s over Latijns-Amerika voor de Nederlandse televisie.
‘Ik had totaal geen ervaring met televisie maken, ik had rechten gestudeerd. Maar ik mailde hem, toen hebben we gebeld en het klikte. We maakten eerst het kinderprogramma Brieven uit Nicaragua, maar toen ging ik al snel ook een programma presenteren op de Nicaraguaanse televisie. We mochten andere programma’s voor de VPRO maken, en uiteraard werd ik verliefd op een Nicaraguaan. De bedoeling was dat ik twee maanden zou blijven, dat werd vijf jaar.
‘Ik vraag me weleens af wat er was gebeurd als ik naar een ander continent was gegaan op mijn 18de. Was ik daar dan verliefd op geworden? Waarschijnlijk wel, want de wereld kent genoeg mooie plekken. Maar nu ken ik alleen dit continent heel goed. De mensen hebben zoveel levensenergie, kracht en vrolijkheid. Daardoor, en door de prachtige natuur en muziek overal, voel ik me er heel erg thuis.’
Maatschappelijke verhalen of menselijke verhalen?
‘Die zijn erg met elkaar verweven. Ik ga voor menselijke verhalen, omdat ik het mooi vind als een menselijk verhaal het maatschappelijke verhaal in het klein vertelt. Dus dat je met een klein, persoonlijk verhaal ook een misstand aan de kaak kunt stellen of een bepaalde beweging in het land kan portretteren. Wij laten in onze programma’s ook nooit experts of de president aan het woord, maar juist mensen uit een dorp of stad waar iets speelt. Wij kiezen meer voor de menselijke ontmoetingen, dat past ook beter bij mij.
‘Ik heb er weleens mee geworsteld dat wij als Nederlanders in Latijns-Amerika alleen maar iets komen halen: hun verhalen. Maar ik ben talloze keren bedankt door mensen, omdat ze het zo fantastisch vonden dat ze hun verhaal kwijt konden. Het is dus ook wederkerig. In de tweede aflevering zit bijvoorbeeld een scène waarin een vrouw vertelt over de vreselijke massamoord die in haar dorp heeft plaatsgevonden. Toen zij moest huilen bood ik mijn excuses aan, ik voelde me schuldig dat ik oude wonden had opengehaald.
‘Maar zij zei dat ze het juist belangrijk vond om het erover te hebben en dat ze blij was dat ik ernaar vroeg. Die massamoord heeft 24 jaar geleden op een gruwelijke wijze plaatsgevonden, maar in Colombia zelf wordt er niet eens aandacht aan besteed, omdat er daar zo veel van dit soort dingen gebeuren. Daarom waren de inwoners van het dorp blij dat wij naar de herdenking kwamen.
‘We hebben vier afleveringen gemaakt, maar het hadden er ook veel meer kunnen zijn. Colombia is een groot land met een complexe, gewelddadige geschiedenis. Met ministapjes probeert het daaruit te komen. Dat lukt nog niet helemaal, maar een paar jaar geleden is er een historisch vredesakkoord getekend tussen de regering en de FARC. Dat was een heel grote stap, maar de uitwerking ervan verloopt nog niet perfect. Er is nog steeds veel geweld in het land.
‘Ik gun de Colombianen zo ontzettend hun vrede. Ik vind het indrukwekkend dat zij nog steeds veerkracht, hoop, levenslust en energie hebben. Ik weet niet of wij als Nederlanders dat op die manier zouden hebben.’
Stef Biemans of De stem?
‘Dit is echt het makkelijkste dilemma! Ik kies voor Stef. De stem is een houten poppetje dat mij rondleidt in De stem van Colombia. Dat was een idee van regisseur Jorne Baard, die ook bij deze serie betrokken is. Hij is heel creatief en denkt altijd na over hoe je een verhaal het best vertelt.
‘We zochten naar een creatieve manier om het verleden van Colombia in kaart te brengen zonder alleen maar archiefbeeld te gebruiken. Uiteindelijk neemt De stem mij mee in zijn land, Colombia. Ik ben blij met hem. Ten eerste laat het zien dat we hebben nagedacht over wat we willen vertellen en hoe. En ten tweede kan ik door De stem zijn wie ik ben, namelijk de geïnteresseerde bezoeker van Colombia in plaats van degene die even aan de Nederlandse kijker gaat vertellen hoe het allemaal in elkaar zit. Ik vind het prettiger dat hij het aan mij uitlegt, en dat ik het met interesse kan ontvangen.
‘De samenwerking met Stef is natuurlijk gegroeid, we werken inmiddels al vijftien jaar samen. Wij hebben wat we een werkhuwelijk noemen. We hebben aan twee woorden genoeg en weten precies wat we in een verhaal zoeken, dus dat is fijn samenwerken. We hebben nog nooit ruzie gehad over iets, we hebben dezelfde smaak, vinden hetzelfde leuk. Natuurlijk zijn er soms dingen waarover je even je wenkbrauwen fronst, maar we zijn het vaak met elkaar eens.
‘Tot nu toe stond Stef altijd voor de camera, dit keer ben ik het. Stef vindt montage ook leuk, dat heeft hij bij dit programma samen met Pelle Asselbergs gedaan. Door de rollen anders te verdelen, spreken we ook allebei onze creatieve geest weer wat meer aan, na zoveel jaar hetzelfde te hebben gedaan.’
Slachtoffers of oplossers?
‘Je kunt oplossers niet filmen zonder ook slachtoffers te filmen. Het is natuurlijk prachtig dat er mensen zijn die iets proberen op te lossen, maar uiteindelijk is de basis van het verhaal nog steeds het verhaal van de slachtoffers. Het mooiste is om allebei te filmen.
‘Bij de aflevering over de massamoord bijvoorbeeld zitten ze allebei. Tijdens die moord trokken de paramilitairen het dorp in, verzamelden iedereen op het dorpsplein en stalen trommels uit lokale buurthuizen. Op het ritme van die trommels martelden en executeerden de paramilitairen de dorpsbewoners.
‘In deze aflevering spreek ik een vrouw die de muziek van de trommels van die associatie probeert te ontdoen. Zij geeft trommelles aan kinderen, zodat het voor hen weer muziek wordt in plaats van een herinnering aan die gruwelijke gebeurtenis. In die aflevering spreek ik ook nabestaanden en zelfs de dader, de leider van die paramilitairen, die ik spreek in de gevangenis. Ik denk dat het mooi is om die verhalen allemaal met elkaar te verweven.’
Zilveren Nipkowschijf of meer budget?
‘Stef en ik hebben in 2020 de Zilveren Nipkowschijf gewonnen voor het reisprogramma Brieven aan Andalusië. Ik kan me die dag goed herinneren, omdat ik toen beviel van mijn kind. Tijdens de bevalling hoorde ik dat we hadden gewonnen, ik heb zelfs tussen de weeën door nog een stukje van de uitreiking kunnen zien. Dat was natuurlijk fantastisch, maar ik kies toch voor meer budget. Er komen bezuinigingen aan bij de NPO, dus ook bij de VPRO. Er kunnen waarschijnlijk minder series worden gemaakt.
‘Programma’s zoals wij die maken zijn belangrijk, omdat ze je blik kunnen verruimen. Door dit soort series kom je in aanraking met andere culturen zonder dat je zelf helemaal naar Colombia hoeft. Je kunt je pas in iemand verplaatsen als je diens verhaal ziet.’
De stem van Colombia is vanaf zondag 5/1 om 20.20 uur te zien op NPO 2 en NPO Start.
1983 Geboren in Hilversum
2001 Reis naar Peru, Bolivia en Chili
2002-2009 Studie rechten aan de UvA
2009 Brieven uit Nicaragua, begin van de samenwerking met Stef Biemans
2011 Stefpacking
2012 United Stuff of America
2013 Amor met een snor
2016 Americanos
2017 Ersin in wonderland
2018 Over de rug van de Andes
2020 Zilveren Nipkowschijf voor Brieven aan Andalusië
2022-nu Metropolis
2025 De stem van Colombia
Barbara Smit woont in Hilversum met haar vriend Lucas Dols en zoon Ramses (4).
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant