Het was de grootste fraude ooit. En zo staat het nog steeds in de boeken. Maar een onbreekbaar record is het niet meer. Nadat zijn twee zonen in 2008 opbiechtten dat hun vader Bernie Madoff jarenlang tienduizenden mensen, banken en pensioenfondsen had opgelicht met een piramidespel (ponzischema) werd gesproken van een schade van zo’n 65 miljard dollar (62 miljard euro). Dat is ongeveer de hele Nederlandse onderwijsbegroting plus die voor infrastructuur en waterstaat.
Zo bont had nog nooit iemand het gemaakt. Hiermee vergeleken waren de beruchte handelaar Nick Leeson, die de bank Barings opblies, en Jordan Belfort, annex de Wolf of Wall Street, kruimeldieven.
Tot de slachtoffers van Madoff behoorden niet alleen naïeve burgers, maar ook gerenommeerde banken, pensioenfondsen, accountants en beroemdheden, zoals de regisseur Steven Spielberg. Ook in Nederland waren er driehonderd slachtoffers, waaronder de bank Fortis, die er 1,1 miljard dollar in had belegd.
Een van de meest opvallende slachtoffers was de hoogleraar Stephen Greenspan, die nota bene vlak daarvoor nog een psychologisch onderzoek had gepubliceerd over hoe mensen zich laten bedriegen.
Madoff betaalde de beleggers hoge rendementen met het geld van nieuw toegestroomde beleggers. Dat ging goed zolang meer geld instroomde dan uitstroomde. Bij de kredietcrisis van 2008 liep dat spaak. Beleggers eisten 7 miljard dollar van hun inleg op dat Madoff niet kon terugbetalen. Hij bekende de fraude aan zijn eigen kinderen, die de politie inlichtten. Madoff werd veroordeeld tot 150 jaar gevangenis. Hij overleed in 2021 in de cel – bijna vier jaar geleden.
Op oudjaarsdag werd de faillissementsprocedure afgerond. De eigenlijke schade komt uit op 19 miljard dollar. Dat is aanzienlijk minder dan de 65 miljard dollar waarover eerder gesproken werd.
En nog opvallender is dat de 44 duizend gedupeerden bij de vereffening bijna al hun geld terugkrijgen: 94 procent van de inleg. Dat is deels te danken aan de verkoop van de bezittingen die Madoff en zijn familieleden hadden. Een ander deel komt terug doordat de winsten zijn teruggevorderd van beleggers die eerder instapten.
Inmiddels is onderzoek gedaan naar de beweegredenen. Waarom zijn zoveel rationele mensen, banken, beleggingsfondsen en liefdadigheidsinstellingen in Madoffs piramidespel gestapt? Dat kwam omdat zij hem blindelings vertrouwden. Hij opereerde al meer dan dertig jaar en keerde elke keer een gegarandeerd rendement van 10 procent uit. Dat gaf zekerheid. Hierdoor werden mensen verblind voor de realiteit. Dat wordt al het Madoff-effect genoemd.
Daarnaast keken ze naar de reputatie van zijn clientèle: banken, pensioenfondsen en beroemdheden. Wie het zo goed doet, moet magische krachten hebben. Toen hij een fraudeur bleek, haakten ze massaal af.
Misschien kunnen de cryptobeleggers er een les uit trekken. Crypto bestaat pas vijftien jaar en daar lijken de bomen ook in de hemel te groeien. Het grote verschil is dat de cryptomarkt inmiddels duizenden miljarden bedraagt. Alleen die van bitcoin is nu al één biljoen. Als het echt gebakken lucht is, zal Madoff ook slechts een kruimeldief zijn.
Alleen weet niemand hoe lang het duurt voordat er echt een onbreekbaar record zal zijn.
Over de auteur
Peter de Waard is journalist en columnist van de Volkskrant, gespecialiseerd in financieel-economische onderwerpen. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant