Wat de laatste dagen van 2024 al onafwendbaar leek, gebeurde woensdagochtend om 6 uur inderdaad: Gazprom staakte de gaslevering aan Europa via Oekraïne. Met een koude periode in aantocht is de geopolitieke strijd om Russisch gas zo terug.
is economieredacteur. Hij schrijft over de energietransitie.
Waarom ging er überhaupt nog Russisch gas door Oekraïne?
Gazprom had tot dit jaar nog een vijfjarig transportcontract met de beheerder van het Oekraïense gasnetwerk. Dat contract heeft Oekraïne met tegenzin uitgediend. Het liet op die manier gas door dat de Russische oorlogskas spekte.
Afgelopen maand liep de spanning rond het gascontract geleidelijk op. De Slowaakse premier Robert Fico oefende grote druk uit op Oekraïne om het te verlengen. De Slowaken konden via die route zelf relatief goedkoop Russisch gas importeren en doorvoeren naar onder meer Oostenrijk. Maar die deal is er niet gekomen. Zo wordt een belangrijke ader, die Europa al sinds 1991 van gas voorzag, afgesneden.
Wie is er nu winnaar in deze situatie?
Moeilijk te zeggen. Rusland loopt miljarden mis die het goed kan gebruiken. Onder meer Polen presenteerde dat afgelopen weken als een gevoelige tik voor de toch al worstelende Russische economie.
Poetin stelde op zijn beurt dat Europa meer pijn zal lijden. Die pijn zit in elk geval bij Slowakije, dat vanaf nu een hoge prijs gaat betalen voor gas en de inkomsten voor het doorvoeren verliest. Ook Oostenrijk verliest een relatief goedkope bron van energie.
Helemaal bedreigend is de situatie voor Moldavië. Ook dat land (geen EU-lid) krijgt gas via Oekraïne en Gazprom heeft laten weten dat het de leveringen aan het land wil staken omdat het de betalingsverplichtingen niet zou nakomen. Iets wat de Moldavische regering met klem ontkent. ‘Rusland zet energie in als politiek wapen’, zei premier Dorin Recean afgelopen week.
In het midden van de winter dreigt vooral de regio Transnistrië zonder warmte en heet water te zitten. Burgers worden daar door hun energiebedrijjf aangemoedigd zuinig te doen met energie door dikke kleren te dragen en met veel mensen kamers te delen.
Voor landen die lid zijn van de EU is de situatie minder urgent. Nadat tweeënhalf jaar geleden al de toevoer van Russisch gas via Polen en later via de Nord Stream-pijplijn wegviel, heeft de EU nieuwe contracten gesloten voor vloeibaar aardgas met onder meer de VS en Qatar.
Maar voelen EU-landen het dan niet via de gasprijs?
Dat wel. Hoewel Europa dus lang niet meer zo afhankelijk is van Russisch gas, levert Gazprom nog altijd zo’n 10 procent van de totale consumptie. Daarvan is nu nog 5 procent over (dat voornamelijk via Turkije naar Hongarije en Servië gaat). Minder aanbod betekent hogere prijzen en daarop heeft de markt ook al geanticipeerd. Afgelopen maanden klom de gasprijs van rond de 30 euro per megwattuur naar 50 euro.
Toch is de Oekraïense afsluiting slechts één reden waarom die prijs zo is opgelopen. Zo kampten grote delen van Europa afgelopen maanden met grijs weer en weinig wind, waardoor er erg weinig duurzame energie werd opgewekt. Dat werd opgevangen door het aanzetten van meer gascentrales. De gasopslagen in Europa zijn veel verder geslonken dan vorig jaar.
Prijzen staan nu nog verder onder druk doordat er een koude periode voor de deur staat. Huishoudens in grote delen van Europa zullen er naar verwachting flink wat gas doorheen jagen.
En wat betekent dit voor Oekraïne?
De Oekraïners kunnen blij zijn dat Rusland geen gasmiljarden meer ontvangt voor toevoer via de Broederschap-leiding. Voor de eigen energievoorziening is de schade ook nog wel te overzien, zeggen analisten. Het land heeft voor een deel eigen fossiele brandstoffen om de winter door te komen. En het importeert ook elektriciteit uit Europa.
Maar hoe dat zal uitpakken als er een zeer koude periode aankomt, moet blijken. Bovendien leidt de gestopte gasleverantie tot politieke spanningen. Zo dreigde de Slowaakse premier Fico al dat hij mogelijk minder elektriciteit vanuit Slowakije naar Oekraïne zal sturen. En de situatie in Moldavië, waar dit jaar parlementsverkiezingen worden gehouden, wordt er niet stabieler op.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant