„Alleen het kannibalisme verenigt ons. Maatschappelijk. Economisch. Filosofisch. Het is de enige wet van de wereld”, schreef de Braziliaanse Oswaldo de Andrade in 1928 in zijn ‘Kannibalistisch Manifest’. Zijn manifest verwoordde het modernisme in Brazilië: de Brazilianen moesten als kannibalen de Europese cultuur verteren om een eigen culturele identiteit te vormen. Tussendoor staan afbeeldingen van de kunstwerken van Tarsila do Amaral. Zij is een van de tien geselecteerde kunstenaars die straks te zien zijn in de expositie Brasil! Brasil! (TJ)
Brasil! Brasil! The Birth of Modernism van 28 januari t/m 21 april in Royal Academy, Londen.
Een foto van een houten huis met twee mensen ervoor ergens rond 1870. De katoenplukster Elizabeth in Arizona in 1940 – een foto die Dorothea Lange maakte. Joel Meyerwitz’ stel dat naar de lancering van de Apollo 11 kijkt op Cape Canaveral in 1969. Het zijn slechts enkele voorbeelden van de foto’s die straks te zien zijn in de expositie American Photography waarin de VS vanaf 1839 tot nu zijn vastgelegd door Amerikaanse fotografen. (TJ)
American Photography van 1 februari t/m 9 juni in het Rijksmuseum, Amsterdam.
Niemand kan zo democratisch beweging omzetten in kunst als Jean Tinguely. Met zijn MétaMatics kan een machine zelf kunst maken (waarom zou je AI nog aan het werk zetten als je al MétaMatic no 10 hebt?) en aan zelfvernietiging doen (helaas ook een belangrijk onderdeel van democratie). Ondertussen balanceert hij met wrange humor (nutteloze machines) en tragiek (le Cyclope). Terwijl het Centre Pompidou – waar de beelden van hem en zijn vrouw in de vijver staan – sluit voor een verbouwing, zijn er andere plekken in Parijs waar Tinguely te zien blijft, en natuurlijk in zijn eigen museum in Basel wordt zijn 100ste verjaardag uitgebreid gevierd. (TJ)
Tinguely100, Tinguely Museum Basel + ‘Niki de Saint Phalle, Jean Tinguely, Pontus Hultén’ in Galeries Champs-Élysées du Grand Palais, van 6/6 t/m 4/1/26
De strijd tussen individu en staat, macht en nationalisme, trauma’s en de verwerking, de omgang met geschiedenis door Japanners: Meiro Koizumi behandelt niet de lichtste thema’s in zijn werk. De Pont toont met de expositie Theaters of Life de confronterende en emotionele video-installaties en performances van Koizumi, waaronder de video-installatie The Angels of Testimony over een bejaarde oorlogsveteraan en diens ervaringen tijdens de Chinees-Japanse oorlog. (TJ)
Theaters of Life van Meiro Koizumi vanaf 29 maart in De Pont in Tilburg.
De kans dat de Gaza Biënnale in 2025 daadwerkelijk in Gaza zal plaatsvinden, lijkt verwaarloosbaar klein. Maar sinds april 2024 is The Forbidden Museum bezig om mogelijkheden te zoeken voor vijftig Palestijnse kunstenaars, in en buiten Gaza, om tentoongesteld te worden, inclusief op enkele plekken in Israël zelf. De initiatiefnemers zelf duiden het plan als volgt: „De grootste kunstevenementen ter wereld met ’s werelds belangrijkste kunstenaars die dé mondiale thema’s van nu in kunst omzetten, worden biënnales genoemd. Voor ons zijn de belangrijkste kunstenaars van de wereld nu de kunstenaars van Gaza.” (TJ)
Voor de Gaza Biënnale wordt momenteel een crowdfundingsactie gehouden. Info: gazabiennale.org
Zesde programma van de 43-jarige cabaretier, die de afgelopen jaren een ster in België werd en in 2021 de veelgeprezen romkom Meskina maakte. Soundos heeft besloten zich te bevrijden van alle ruis, zegt ze, en de vrijheid die ze daarbij ervaart zorgt ervoor „dat ze nóg meer schijt heeft aan de wereld en nóg zelfverzekerder wordt”. In een interview met NRC zei Soundos: „Ik zit vol met woede en rancune. Maar dat is goed voor mijn comedy.” (RR)
Soundos: Witte Ruis, première 18 januari. Info: soundos.nl
Nieuw sketchprogramma van Plien van Bennekom en Bianca Krijgsman dat ongetwijfeld weer gevuld gaat worden met een bonte stoet typetjes. Nadat ze in 1996 het festival Cameretten hadden gewonnen, werden de twee bekend als de boerenmeiden Irma en Ingrid in de populaire VPRO-jeugdserie Zaai. Die personages waren ook de basis voor het programma Biks! (1999). Voor Gaat het nog door? (2014) werden ze genomineerd voor de Poelifinario 2015. In 2017 ontving het duo de Johan Kaartprijs voor hun bijdrage aan het Nederlandse theateramusement. (RR)
Plien & Bianca: Harrekidee, première 20 januari. Info: bostheaterproducties.nl
Tweede programma van cabaretier Kim Schuddeboom, sinds 2020 lid van Comedytrain. Haar debuutvoorstelling Ongeschreven werd genomineerd voor Neerlands Hoop 2023, een prijs die wordt gegeven aan de meest veelbelovende theatermakers. Doe maar rustig omschrijft ze als „stand-up comedy zoals eigenlijk alleen mannen dat kunnen”. (RR)
Kim Schuddeboom: Doe maar rustig, première 13 februari. Info: dekeetbv.nl
Comeback van Sara Kroos, die vier jaar niet speelde na het succesvolle Verte, waar ze de Poelifinario voor kreeg. In 2000 won ze op haar achttiende de publieksprijs van het Leids Cabaret Festival. Daarna volgden meer dan tien avondvullende programma’s. Over haar nieuwe show zei ze in een interview met NRC: „Mijn imago is natuurlijk nog steeds druk en schreeuwerig, maar mijn ware energie is veel langzamer en zachter. Ik val nu eindelijk op het podium samen met wie ik ben.” (RR)
Sara Kroos: Prikkelarme kermis, Première 11 maart. Info: sarakroos.nl
Achtste programma van de Twentse cabaretier, die absurdistische verhalen vertelt en zichzelf begeleidt op accordeon bij mooie, intieme liedjes, die de hang naar een kleinere wereld bezingen. „Ik sta haaks op de Zuidas”, zegt ze. In Deer gaat Baartman haar deernis voor het dier uitdragen, kondigt ze aan: „Een cabaretvoorstelling over alles wat me dierbaar is.” (RR)
Nathalie Baartman, Deer, première 6 april. Info: kikproductions.nl
Introdans eert twee grande dames van de minimal dance. In februari binden de dansers in Typhoon (1986) van Krisztina de Châtel de strijd aan met een onstoffelijke, maar daarom niet minder krachtige tegenspeler: de stormkracht die uit zes windmachines raast. Het maartprogramma Icoon is geheel gewijd aan De Châtels collega-minimaliste en generatiegenoot Lucinda Childs. Naast een wereldpremière van deze koningin van de minimal dance – in 2025 wordt zij 85! – zijn onder andere ook het radicale Interior Drama uit 1977 te zien en Concerto uit 1993. Interessante opeenvolging: Childs bevrijdde lichtvoetigheid na het existentiële gevecht van De Châtel. (FvdW)
Typhoon, tournee 18 februari t/m 18 mei. Icoon, tournee 14 maart t/m 9 mei. Info: introdans.nl
„LOVETRAIN2020 is marvelous. It’s loud, joyous, physical, close. A celebration of the body, of performance, of life.” Dixit The New York Times. Ook de Franse critici liepen weg met Emanuel Gats groepschoreografie LOVETRAIN2020, die door de jaren-80-synthpop van Tears for Fears (‘Shout’, ‘Everybody Wants to Rule the World’) onmiddellijk de sfeer van de eighties oproept. Gat weet wel vaker muziek en dans op een verrassende manier te koppelen, met als memorabel voorbeeld zijn ‘salsa’ Sacre (2004). Ontmoeting, verwijdering, aantrekken en afstoten, veerkracht – de ‘moderne musical’ is abstract en barst van de referenties aan de condition humaine. (FvdW)
LOVETRAIN2020 door Emanuel Gat Dance. 10 en 11 maart, Internationaal Theater Amsterdam. Info: ita.nl
De nachten zijn paars in het prachtig artificieel in pseudo-Technicolor gefilmde Queer. Een portret van schrijver William S. Burroughs, die als junkie en homoseksueel dubbel crimineel is in de VS dus er begin jaren vijftig maar op los drinkt en spuit in Mexico-Stad. Hij valt hopeloos voor de jonge expat Eugene Allerton; een ‘vis’, want koud, glibberig en lastig te vangen. Eugene lijkt op de geile avances in te gaan uit berekening, of camoufleert dat zijn zelfhaat en angst voor intimiteit? Queer zakt ondanks magnifieke, ontroerend schutterende Daniel Craig even in, maar herpakt zich in een fenomenale ayahuasca-sessie die de waarheid aan het licht brengt. (SS, TT, CvZ)
Queer, Luca Guadagnino, vanaf 23 januari.
Dat kan dus: voor minder dan 10 miljoen dollar een meesterlijk epos met filmsterren van ruim drieënhalf uur (met plaspauze) maken op ouderwets 70mm-celluloid en antiek Vista Vision-formaat. Modernistisch architect László Toth begint na de Holocaust een nieuw leven in de VS. Als oudgeld-wolf Harrison van Buren hem de kans biedt een megalomaan brutalistisch familiemonument te bouwen, valt die ijdelheid fraai samen met Toths bezetenheid. Beeldschoon retro-drama stipt van alles aan: jodendom, immigratie, de ziel van Amerika, maar bovenal de tango van mecenas en kunstenaar. Zie ook La Bionda’s eindsong: One For You, One For Me. (SS, TT, CvZ)
The Brutalist, Brady Corbet, vanaf 6 februari.
Prachtig, poëtisch portret van hedendaagse, worstelende vrouwen in miljoenenstad Mumbai dat hoge ogen gooide op het filmfestival van Cannes. De film volgt Prabha en Anu, twee verpleegsters die samenwonen. De hardwerkende Prabha is vervreemd van haar echtgenoot die naar Duitsland vertrok, de rebelse Anu heeft een clandestiene relatie met een moslimman. En dan is er nog weduwe Parvaty die uit haar huis dreigt te worden gezet. Als de drie vrouwen een trip maken naar Parvaty’s geboortedorp, weg uit de lawaaierige stad, geeft hun dat lucht en nieuwe perspectieven op hun levens. (SS, TT, CvZ)
All We Imagine As Light, Payal Kapadia, vanaf 27 februari.
Bong Joon Ho’s eerste film na zijn grensverleggende, Oscar-winnende Parasite (2019) is een satire over oneindig leven in een Star Wars-achtige ruimte. Mickey (Robert Pattinson) is een ‘expendable’: een lichaamloze stumper die eindeloos sterft en opnieuw geprint wordt tijdens zijn missie om een ijsplaneet te koloniseren. Bij lichaam 17 gaat het mis, en weigert hij te sterven. De trailer belooft gekke stemmetjes, astronauten in spandex achter kleurrijke knopjes, en ruimtemonsters met oneindige tandenrijen. Verwacht jolijt in een retrofuturistisch heelal, maar ook wat existentialisme: wat betekent ‘zijn’ als je hele wezen uit een inktjet-printer komt? Het is „het meest menselijke verhaal” dat Bong ooit vertelde, zegt hij zelf. (SS, TT, CvZ)
Mickey 17, Bong Joon Ho, vanaf 29 maart.
Veel is er nog niet bekend over Maggie Gyllenhaals remake van Bride of Frankenstein uit 1935, behalve dat hij waarschijnlijk zal afwijken van de gemiddelde monsterfilm en het origineel. Gyllenhaal debuteerde in 2021 als regisseur met het geweldige The Lost Daughter; ze bracht genuanceerd en op thrillerachtige wijze een moeder in beeld die haar eigen intellectuele ontwikkeling boven haar kroost stelde. Voor The Bride verzamelde ze een cast om je vingers bij af te likken met Jessie Buckley, Christian Bale, Penélope Cruz en Annette Bening. In The Bride, dat zich zal afspelen in 1930, zet een vrouw (Buckley) die tot leven gewekt wordt als gezelschap voor het eenzame monster Frankenstein (Bale) een maatschappelijke beweging in gang. (SS, TT, CvZ)
The Bride, Maggie Gyllenhaal, Amerikaanse release gepland in september.
Hij wordt vaak de pionier van de kleurenfotografie genoemd, maar daarmee doe je de Amerikaanse fotograaf Saul Leiter (1923-2013) tekort. Zijn werk in zwart-wit is net zo fantastisch, zie het intieme portret dat hij maakte van Ana, waarbij een gedeelte van haar gezicht zo mooi in het volle zonlicht valt. Leiter fotografeerde vooral op straat, in New York, en toverde uit die jachtige stad een pallet van zachte kleuren en warm licht, van schaduwen en reflecties, en van voorbijgangers die niet gehinderd lijken door alle hectiek. In de expositie hangen ook Leiters modefoto’s, beschilderde foto’s en schilderijen. (RvD)
Saul Leiter, An Unfinished World. 24 januari t/m 23 April in Foam Amsterdam. Info: foam.org
Hij fotografeert vlinders maar vertelt eigenlijk het verhaal van de gevolgen van klimaatverandering. De Amerikaanse fotograaf Lucas Foglia (1983) volgt de distelvlinder, die al sinds mensenheugenis elk jaar tussen Afrika, het Midden-Oosten en Europa vliegt, op zoek naar wilde bloemen. Maar waar die groeien, is door het veranderende klimaat in rap tempo aan het veranderen. Foglia volgt de vlinder door gebergten, over zee en uitgestrekte vlaktes, en ontmoet ook migranten, die net als de vlinders naar Europa trekken. Foglia, die opgroeide op een kleine boerderij vlak bij New York, kiest vaker de relatie tussen mens en natuur als thema; met series als ‘Human Nature’ en ‘A natural order’. (RvD)
Lucas Foglia. 17 mei t/m 28 september in Fotomuseum Den Haag. Info: fotomuseumdenhaag.nl
Ze haalt haar inspiratie uit de kunstgeschiedenis en uit de populaire cultuur, en is bekend om haar enorme schilderijen van zwarte vrouwen tegen een kleurrijke achtergrond van exotische stoffen en glitters. Daarnaast maakt Mickalene Thomas (1971, VS) foto’s en collages waarin de identiteit van zwarte vrouwen centraal staat. „Ik zou mijn kunst omschrijven als het radicaal veranderen van ideeën over schoonheid, door ruimte op te eisen voor zwarte vrouwen”, zegt ze daarover. De Londense Haywarth Gallery presenteert haar eerste solo in Engeland, en wordt voor de gelegenheid met schilderijen, foto’s, collages, installaties, behang, textiel en meubels omgetoverd tot een bonte jarenzeventigwereld, een verwijzing naar de jeugd van de kunstenaar. (RvD)
Mickalene Thomas: All About Love. 11 februari t/m 5 mei in de Haywarth Gallery in Londen. Info: southbankcentre.co.uk
Bruut realisme in een middeleeuwse fantasygame, die zag men in 2018 niet aankomen. Als schildknaap moest je echt álles leren, meteen als stoere ridder tekeergaan zat er niet in. De eerste Kingdom Come: Deliverance was een onverwacht succes. Nu volgt de opvolger, vroeg in 2025. Volgens vooruitblikken van gamesites brengt de nieuwe game meer ambitie en een betere afwerking naar de formule. Maar je speelt nog steeds schildknaap Henry, die een secuur nagemaakt Europa in moet op zoek naar wraak en een betere toekomst. Liefhebbers van realisme die de machtsfantasie schuwen, uw tijd is wederom hier. (LM)
Kingdom Come: Deliverance 2. 4 februari 2025. Warhorse Studios. Voor pc, Xbox Series en PlayStation 5.
Werk van rollenspelstudio Obsidian is vrijwel altijd interessant tegendraads te noemen – zie alleen al hun recente succes Pentiment, een verkenning van 16de-eeuws Beieren in bijbelillustratiestijl. Eerder maakte het bedrijf met Pillars of Eternity een compleet eigen fantasywereld, waarin de morele en gemeenschappelijke wortels van religie op de korrel worden genomen. Avowed vindt plaats in datzelfde universum, maar via een ander perspectief – we hangen niet meer boven de actie, we nemen zelf het zwaard ter hand. Als afgezant van een groot keizerrijk moeten we een plaag onderzoeken. Verwacht een sterke plot met verrassende kwinkslagen. (LM)
Avowed. 18 februari 2025. Obsidian Entertainment. Voor pc, Xbox Series.
Wanneer komt het nieuwste deel in de beroemde en beruchte misdaadreeks Grand Theft Auto uit? Het is letterlijk al jaren onderwerp van gesprek onder gamers. In 2024 kondigde maker Rockstar dan toch eindelijk deel 6 aan, waarin Lucia en haar mannelijke partner als een soort Bonnie en Clyde een fictief Florida (‘Leonida’) onveilig maken. Zo’n enorme technische revolutie als deel 5 lijkt niet meer mogelijk, maar Rockstar heeft niet stilgezeten. Voorproefjes van deze game zitten vol TikTok-grappen en steken naar hedendaagse popcultuur. Dat GTA 6 een hit wordt, staat vast. Maar geloof niemand die zegt zeker te weten wanneer deze game komt – ‘in 2025’ is alles wat we hebben. (LM)
Grand Theft Auto 6. 2025. Rockstar Games. Voor Xbox Series, PlayStation 5.
Jemig, wat moest Nederland wennen aan de excentrieke, zelfverzekerde, naaktfoto’s-op-Instagram-plaatsende jonge nieuwe chefdirigent van het Nederlands Philharmonisch Orkest. Maar toen Lorenzo Viotti in 2021 aantrad, kwamen er meteen meer jongeren naar klassieke muziek luisteren. Het ‘Viotti-effect’ heette dat in de volksmond. En zelfs menig criticus moest toegeven: dirigeren doet Viotti prima, in een eigen spierballenstijl. Dus het is best jammer dat hij nu zijn laatste halfjaar in gaat. Je kunt hem nog in een paar concerten horen, waaronder in het Requiem van Verdi. Ik vraag me af of het dak van De Doelen en het Concertgebouw het houden als Viotti het ‘Dies Irae’ dirigeert. (RG)
Verdi’s Requiem, 6-9 maart, Rotterdam en Amsterdam. Info: orkest.nl
„Ook wij hier, nu, beleven dit gesprek vanuit totaal andere perspectieven. Dat besef is beangstigend: niemand ervaart ooit precies wat jíj op een moment doormaakt. In onze waarnemingen zijn we eenzaam.” Dat zei componiste Kaija Saariaho vlak voor ze overleed tegen NRC. Gelukkig kunnen we in ieder geval samen eenzaam zijn op het Saariaho Festival. (RG)
Saariaho Festival, 13-16 maart, Muziekgebouw Amsterdam. Info: muziekgebouw.nl
In 2023 was het vrije ‘The Faggots and Their Friends’ van componist Philip Venables en regisseur Ted Huffman een grote verrassing op het operafestival Aix-en-Provence. Het is dus veelbelovend om Venables en Huffman nu met een nieuwe voorstelling op het Nederlandse Opera Forward Festival te zien staan. Ze werken met schrijver Nina Segal en dirigent Bassem Akiki aan ‘We Are The Lucky Ones’: gebaseerd op de verhalen van zeventig West-Europeanen geboren tussen 1940 en 1949. De generatie die het steeds beter kreeg. (RG)
We Are The Lucky Ones, 14-30 maart, Nationale Opera & Ballet Amsterdam. Info: operaballet.nl
Alweer een Mahlerfestival? Ja en nee. Ja, want het eerste Mahlerfeest was in 1920, de tweede in 1995 en de derde eigenlijk in 2020. Maar corona. In mei wordt 2020 ingehaald: alle symfonieën van Mahler, met een rijke randprogrammering. In 2020 zouden, naast het Concertgebouworkest, de New York Philharmonic, de Wiener Philharmoniker en de Berliner Philharmoniker delen van het programma komen doen. Absolute toporkesten die Mahler zelf nog heeft gedirigeerd. Nu is de programmering met het Budapest Festival Orchestra, het NHK Symphony Orchestra en de Chicago Symphony Orchestra iets minder spannend, al blijft de muziek natuurlijk onverminderd geweldig. Voor de Negende en Tiende symfonie, en Das Lied von der Erde komt de Berliner Philharmoniker gelukkig wel.
In 2020 zouden de concerten gratis op een groot scherm op het Museumplein te zien zijn. Of dat dit jaar ook gebeurt, kan het Concertgebouw nog niet zeggen. (RG)
Mahlerfestival, 9-18 mei, Concertgebouw Amsterdam. Info: mahlerfestival.concertgebouw.nl
‘Hoera, de wereld is mooi en daar gaan we in de zomervakantie heerlijk van genieten. Om dat te vieren gaan we met een vrolijke knal het seizoen uit!’ Dat is zo ongeveer de strekking van elk ensemble en elke zaal bij hun laatste concert in juni. Maar wie gelooft dat nog? Ga weg joh, de wereld anno 2025 is helemaal niet mooi. Het Rotterdams Philharmonisch Orkest is daar eerlijk over. Zij sluiten af met ‘Het einde’: Sjostakovitsj Veertiende symfonie over de dood en de duistere Vierde symfonie van Sibelius. Alstublieft, sterkte en tot in september. (RG)
‘Het einde’ van het Rotterdams Philharmonisch, 5-6 juni. Info: rpho.nl
‘Het Grote Gebeuren’ is de titel van een kort verhaal van schrijver Belcampo, maar inmiddels is het ook de naam van een Gronings literair festival dat op 15 februari weer cultuurcentrum Forum zal overnemen. Op het programma staan een panelgesprek over Belcampo – over zijn literaire fantasy en absurdisme met onder meer Rob van Essen en Maartje Wortel – maar ook een gesprek over de literaire invloed van het leven in een ratrace. Thomas Heerma van Voss en Vincent Kortmann worden geïnterviewd over hun vaderboeken en er wordt een nieuwe toneelbewerking opgevoerd van een klassieke roman van de Oostenrijker Thomas Bernhard. (TvV)
Het Grote Gebeuren is op zaterdag 15 februari in Forum Groningen. Info: noordwoord.nl
Voor de dertigste editie van het jaarlijkse literatuurfestival Writers Unlimited in Den Haag komen 140 schrijvers uit binnen- en buitenland naar Den Haag: de openingsavond heeft bijvoorbeeld een lezing van Andrej Koerkov, de meest vooraanstaande Oekraïense schrijver van dit moment. Vrijdag- en zaterdagavond is er op vijf podia tegelijk een programma, zoals een optreden van de Brits-Turkse schrijfster Elif Shafak (met een muzikale bijdrage van Naaz), nieuwe samenwerkingen van vooraanstaande spokenwordartiesten (Benzokarim, Rosabelle Illes), maar ook debatten over schrijven in oorlogstijd en herdenkingstradities. De jubileumshow op zondagmiddag brengt een verrassende combinatie aan optredens van Babs Gons, Spinvis en 45 jonge dansers van het Koninklijk Conservatorium. (TvV)
Writers Unlimited Internationaal Literatuurfestival is van 23 t/m 26 januari in Den Haag. Info: writersunlimited.nl
Lijfelijkheid is het thema voor de Poëzieweek, die eind deze maand in heel Nederland en Vlaanderen georganiseerd wordt, met vele activiteiten op verschillende locaties. Dichteres Charlotte Van den Broeck schreef de bijbehorende geschenkbundel Plakboel en draagt die voor op zaterdagmiddag 1 februari in de Bibliotheek Neude in Utrecht (16:00-17:00) met een soundtrack van muzikant Roel D’Hont. Maar nog lijfelijker zal het eerder op die middag worden in dezelfde bibliotheek, als Van den Broeck haar gedichten voorleest tijdens een yogales (13:30-14:15 en 14:45-15:30), tussen de houdingen door. (TvV)
Poëzieweek is van 30 januari t/m 5 februari in heel Nederland en Vlaanderen. Info: poezieweek.com
Het Nederlandse theaterpubliek moet nog kennismaken met de ontwapenende Evan Hansen, maar wereldwijd heeft de musical die zijn naam draagt al een indrukwekkende fanschare opgebouwd. De filmbewerking uit 2021 flopte; toch is Dear Evan Hansen iets om naar uit te kijken. Het team achter de Nederlandse bewerking, waaronder regisseur Antoine Uitdehaag en choreograaf Daan Wijnands, bracht een paar jaar geleden nog het prachtige Come from away op de planken. Hoe zou hit ‘Waving through a window’ in het Nederlands klinken? (EO)
Medialane Theater en Theateralliantie: Dear Evan Hansen. Première 16 juni. Info: dearevanhansenmusical.nl
Zo’n vijfentwintig jaar geleden speelde Pia Douwes de titelrol in Elisabeth, de musical over keizerin Sissi. Het werd een rode draad in haar carrière. Inmiddels heeft Douwes niet meer de leeftijd om een 20-jarige keizerin te spelen, maar ze heeft geluk: in een vernieuwde versie van de musical is er een jonge én een oudere Elisabeth. Kan Douwes toch weer het bekende ‘Mijn leven is van mij’ zingen. Ook de verdere cast maakt enthousiast, met Milan van Waardenburg en William Spaaij. (EO)
Albert Verlinde Theater: Elisabeth. Première 23 maart. Info: elisabethdemusical.nl
In Nederland begon Joop van den Ende ooit zijn Stage Entertainment-imperium, maar de Vlaamse invloed op het Nederlandse musicallandschap is niet te onderschatten. Neem de producties van Judas, die met regelmaat in de Nederlandse theaters te zien zijn, zoals recent Je Anne en Goodbye, Norma Jeane. Ook de musical over revuester Josephine Baker komt uit de koker van dit Vlaamse productiehuis. De versie uit 2013 werd vernieuwd, Channah Hewitt krijgt de hoofdrol. (EO)
De Graaf & Cornelissen: Josephine B. Première 16 februari. Info: degraafencornelissen.nl
Er zou eigenlijk een album komen in 2024, was het idee. Maar Deftones zijn ongrijpbaar en onvoorspelbaar, en dus is er nog niets. Maar wel een tour in 2025, met goede hoop dat er nieuw materiaal meekomt. Ze zijn een van de verrassende headliners op Best Kept Secret, een festival dat heavy muziek nooit heeft geschuwd, maar na acts als Nick Cave, Oscar and the Wolf en Paolo Nutini zijn Deftones toch wel een knalharde vreemde eend in de bijt. Volgens gitarist Stephen Carpenter zal het nieuwe album gaan klinken in de lijn van de zeer sterke recente albums Koi No Yokan en Ohms (en dus niet het suffe Gore, dat daartussen zat). Goed nieuws, want Deftones behoren tot de weinige acts uit het nu-metaltijdperk die de tand des tijds kunnen doorstaan, met sterk recent werk, maar óók hun platen uit die tijd blijken nog even heavy als verleidelijk. (PvdP)
Deftones, 13-15/6, festival Best Kept Secret in Hilvarenbeek
Suikerzoet en vrolijk, maar toch hebben de hits van Sabrina Carpenter iets stoers. De jongste van vier zussen is klein van stuk, maar heeft de uitstraling van een jonge vrouw die je niets kunt wijsmaken. Ondanks haar in de Amerikaanse media opgeblazen vete met Olivia Rodrigo (die over haar schreef in ‘Driver’s License’) loopt Carpenter met haar relaxte zangstem, verleidelijke teksten en veel humor vooraan in de stroom vrouwelijke artiesten die het poplandschap domineren. Dankzij monsterhits ‘Espresso’ en ‘Please Please Please’ maakt ze dit jaar in één keer de sprong van de Melkweg (waar ze in 2023 stond) naar de Ziggo Dome. (PvdP)
Sabrina Carpenter, 23/3, Ziggo Dome in Amsterdam
Billie Eilish stond er in 2022 al eens, en in 2023 nog als headliner voor 60.000 mensen op festival Lowlands. En tóch is er reden om extra uit te kijken naar haar terugkeer naar de Ziggo Dome in mei, want vorig jaar bracht ze haar sterkste album tot nu toe uit en werd de belofte die haar grootse doorbraak aankondigde eindelijk ingevuld. Hit Me Hard and Soft is een rijk, gelaagd, dynamisch en eigenzinnig album waarop ze zich niet inhoudt in hits ‘Lunch’ en ‘Birds of a Feather’. Dat materiaal, drie avonden in een nu al uitverkochte Ziggo Dome, dat wordt smullen. (PvdP)
Billie Eilish, 4, 5 & 7/5 in Ziggo Dome, Amsterdam
Voor het eerst in zes jaar gaat de Britse formatie Jamiroquai weer op tournee. En dat is een leuk agendapunt binnen de steeds hoger klotsende nostalgiegolf van artiesten die hun hits van toen weer brengen voor uitgelaten Xennials. Jamiroquai’s zanger Jason (Jay) Kay mag dan inmiddels een middelbare baardige ruimtecowboy zijn (oké, wel nog met die hoofdtooi) die niet meer als beweeglijk branieschoppertje met snelle pirouettes en maffe pasjes rondstuitert, zijn soulvolle stem staat nog als een huis. En die zomerfunk vol dikke discoritmes, van ‘Space Cowboy’, ‘Cosmic Girl’ tot ‘Too Young To Die’ en ‘Canned Heat’, overspoelt je als een zoete herinnering. (AK)
Jamiroquai, 25/11 Ziggo Dome, Amsterdam
Ze is een talent met gebalde vuisten die in een indringend nummer als ‘Tristesse’ haar depressie beeldend beschrijft. Maar uitzinnig dansend tussen het publiek zie en hoor je ook hoe Zaho de Sagazan haar donkerste gedachten en angsten verdrijft. De zangeres is met haar emotioneel geladen elektropop én chansons een van de interessantste artiesten van Frankrijk. Haar debuutalbum La symphonie des éclairs maakte in 2024 indruk. Ze werd een live-sensatie op vele podia, maar ook bij de openingsceremonie van het filmfestival van Cannes en het slot van de Spelen in Parijs, om haar ongelofelijke energie, broeierige uitstraling, maar ook laag-hese zang waarmee ze haar hoge gevoeligheid een stem geeft. Een mooie boeking voor het komende Down The Rabbit Hole-festival dat verder ook Massive Attack, FKA twigs, Iggy Pop en Patti Smith en Tems brengt. (AK)
Zaho de Sagazan, op Down The Rabbit Hole, 4-6/7, Beuningen
Wederom toont seriemaker Mike White wat er kan gebeuren als rijke mensen hun zin niet krijgen. In het derde seizoen van The White Lotus zet hij zijn verwende toeristen neer in Thailand waar ze weer zullen botsen met de lokale bevolking en met elkaar. White legt dit seizoen de nadruk op oosterse spiritualiteit: „Het wordt langer, groter en gekker.” Sauna-beheerder Belinda (Natasha Rothwell) uit seizoen 1 keert terug. Verder in de cast: Aimee Lou Wood (Sex Education), Jason Isaacs (Lucius Malfoy in Harry Potter) en K-popster Lisa (van Blackpink). (WT)
The White Lotus, HBO Max, vanaf 17 februari.
Zero Day is een politieke thriller met Robert De Niro, hier voor het eerst in een serie. Hij speelt een voormalige Amerikaanse president die uit zijn pensioenrust wordt gehaald na een vernietigende cyberaanval. Samenzweringen, familie in gevaar, oude demonen worden wakker gekust. Hij krijgt hulp van een ritselaar (Jesse Plemons, Breaking Bad, Fargo) een parlementariër (Lizzy Caplan, Mean Girls) en de nieuwe president (Angela Bassett, Black Panther: Wakanda Forever). (WT)
Zero Day, Netflix, vanaf 20 februari.
Een acht voor de nacht? In de Nederlandse advocatenthriller De F*ckulteit wordt de flamboyante hoogleraar Hartman (Fedja van Huêt, Nieuwe buren) beschuldigd van seksueel grensoverschrijdend gedrag. De ambitieuze advocaat Anouk (Julia Akkermans, Papadag) had als studente een affaire met hem. Die komt nu in een ander daglicht te staan. (WT)
De F*ckulteit, Videoland, voorjaar.
The Handmaid’s Tale 6 is het slotseizoen van de Amerikaanse dystopische serie die steeds actueler wordt, zeker nu Donald Trump weer aan de macht komt. De tot slaaf gemaakte June (Elisabeth Moss) is ontsnapt aan een Amerikaanse christelijk-rechtse dictatuur gericht op vrouwenonderdrukking, maar nu moet ze ook haar gastland Canada ontvluchten. Seizoen 5 eindigde met de ontmoeting in de trein tussen June en haar vroegere tegenstrever Selena. Een korte teaser van twee zinnen lijkt erop te wijzen dat ze weer gaan samenwerken. June moet in ieder geval haar achtergebleven dochter nog redden. (WT)
The Handmaid’s Tale 6, Disney+, vanaf het voorjaar.
Amsterdam Empire is de nieuwe Nederlandse misdaadserie van de makers van Undercover en Ferry. De Amsterdamse koffieshopbaas Jack (Jacob Derwig, Klem) is gewend om zich te weren tegen criminelen, concurrenten en de overheid, maar nu zijn affaire met een bekende journaliste (Elise Schaap, Undercover) op straat ligt, krijgt hij te maken met zijn grootste tegenstander, zijn eigen echtgenote Betty (Famke Janssen, Golden Eye, X-Men), een voormalige popdiva die vastbesloten is om hem helemaal kaal te plukken. (WT)
Amsterdam Empire, Netflix, vanaf het najaar.
Toneelbewerking van de roman van de Amerikaanse schrijver James Baldwin. Regisseur Eline Arbo noemt het een van haar lievelingsboeken, omdat het overloopt „van de poëtische, rake beelden over wat het is om zoekend te zijn naar wie je echt wilt zijn. Het is een boek tegen het hokjesdenken.” Baldwin laat de geïnternaliseerde homofobie van het hoofdpersonage David zien, die een verhouding krijgt met barman Giovanni. Het is een gedoemde verhouding die blootlegt hoe verlangen, conventionele moraal en seksuele identiteit kunnen botsen. (RR)
Giovanni’s Room, door Internationaal Theater Amsterdam. Regie Eline Arbo, première 19 januari. Info: ita.nl
Klassiek toneelstuk uit de jaren tachtig van David Mamet over de duistere kanten van het kapitalisme. De verfilming uit 1992 (in de originele titel: Glengarry Glen Ross), met onder meer Al Pacino, Alec Baldwin, Ed Harris en Jack Lemmon maakte de tekst beroemd. Toneelgroep Amsterdam maakte in dezelfde tijd een brisante versie, met spetterende rollen van onder meer Hajo Bruins, Jack Wouterse, Pierre Bokma en Joop Admiraal. Van die cast doet Mark Rietman opnieuw mee bij Toneelgroep Maastricht. (RR)
BV Vastgoed, door Toneelgroep Maastricht. Regie Michel Sluysmans, première 9 maart. Info: toneelgroepmaastricht.nl
Nieuwe komedie van het nooit tegenvallende satirische trio, bestaande uit Jan-Paul Buijs, Ellen Parren en Peter van Rooijen. Ook de makers van TreurTeeVee. Ze voeren deze keer de 40-jarige Wendy op die gebukt gaat onder een verpletterend schuldgevoel. De vraag is: „Bestaat er verlossing voor Wendy?” Verwacht knisperende oneliners, ongemakkelijke dubbele bodems en grotesk acteren. (RR)
Wendy Pan, door Circus Treurdier, première 19 maart. Info: circustreurdier.nl
Vorig jaar hernamen theaterveteranen Lineke Rijxman en Willem de Wolf hun prachtige Hannah & Martin (uit 2009) en nu werken ze weer samen voor hun vijfde voorstelling als duo. Wat ze willen is „het hele arsenaal van absurd verlies en verlangen roekeloos en stevig in de verf zetten”. Dat klinkt veelbelovend bij twee acteurs die nooit vervelen. (RR)
Alledaags verlies, door Lineke Rijxman en Willem de Wolf, première 29 maart. Info: viarudolphi.nl
Regisseur Erik Whien brengt de Shakespeare-klassieker over macht, identiteit, liefde, verraad en vriendschap terug tot een stuk voor drie personen. Naast Hannah Hoekstra staan Jacob en Roman Derwig, vader en zoon, een bijzondere combinatie. Whien belooft een „theatraal spiegelpaleis: een stuk in een stuk, dat via het verhaal van de Deense prins complexe thema’s als opvoeding en onderling vertrouwen onderzoekt”. (RR)
Hamlet, door Theater Rotterdam. Regie Erik Whien, première 29 maart. Info: theaterrotterdam.nl
Source: NRC