Ook Utrecht ging dit jaar over tot een vuurwerkverbod. De stad probeert in plaats van deze decennia oude traditie een ‘nieuw normaal’ te kweken: zaalvoetbal, lichtkunst of dj’s. ‘Als er wat tijd overheen gaat, kunnen tradities best veranderen.’
is verslaggever van de Volkskrant.
In een sporthal in de Utrechtse wijk Zuilen spelen tien jongens tussen de 10 en 14 jaar fanatiek een potje voetbal tegen elkaar. Over hun voetbalshirts van Mbappé of Messi draagt het ene team gele en het andere team roze hesjes. Een van de jongens in een roze hesje sprint er een met een geel hesje voorbij, haalt uit en schiet op doel. Via de voet van de keeper rolt de bal uit het veld. Team geel juicht.
De jongens in de sporthal zien er aandoenlijk uit, met hun te grote voetbalshirts en te lange puberledematen. Maar volgens jongerenwerkers Khalid el Jebli en Sam Mir van Stichting Jongerenwerk Utrecht (JoU), die langs de lijn staan te kijken, zouden ze, als ze niet in de sporthal waren, zeker vuurwerk afsteken op straat. En dan geen rotjes, maar illegaal vuurwerk zoals Cobra’s.
Dit jaar was het eerste jaar dat er in de gemeente Utrecht een afsteekverbod voor vuurwerk gold, en de gemeente heeft er alles aan gedaan om dat verbod, ondanks een gebrek aan extra handhaving, een succes te laten worden. In andere gemeenten bleek het namelijk behoorlijk lastig om het vuurwerkgebruik aan banden te leggen. Dat is ook niet zo gek, na zo veel jaren mét vuurwerk kun je niet ineens zonder. Dus zet de gemeente Utrecht hoog in, op alle doelgroepen.
De gemeente lanceerde de campagne Oud en vanaf nu, waarmee ze nieuwe tradities wil laten inburgeren om zo de vuurwerktraditie te doen vergeten. Campagneposters hingen door heel Utrecht op abri’s. Onder deze vlag organiseert de gemeente allerlei evenementen, in de hoop deze tot nieuwe gewoonten met Oud en Nieuw te kunnen verheffen.
Dat de gemeente hierop inzet, is kansrijk, zegt Madelijn Strick, sociaal psycholoog aan de Universiteit Utrecht. De belangrijkste voorwaarde voor gedragsverandering is een nieuwe norm. ‘Mensen zijn gevoelig voor wat normaal is. Het is lang normaal geweest om met oud en nieuw vuurwerk af te steken, dus dat moet veranderd worden in de hoofden van mensen.’
De evenementen die de gemeente organiseert, komen voort uit een burgerberaad. Inwoners van Utrecht konden meepraten over wat zij belangrijk vinden rond de jaarwisseling en ideeën opperen voor activiteiten. Ook dat was een goede zet van de gemeente, vindt Strick: ‘Een verandering die van bovenaf wordt opgelegd, roept weerstand op.’ Door bewoners inspraak te geven, kun je iets van die weerstand wegnemen.
Oud en vanaf nu bestaat uit meer dan voetbaltoernooien voor jongeren in de wijk. Er is ook een lichtroute, die in de dagen rondom de jaarwisseling te bekijken is. Op beeldbepalende gebouwen in Utrecht, zoals de Dom en het Spoorwegmuseum, wordt lichtkunst geprojecteerd. Op Oudjaarsdag was dat tussen vijf uur ‘s middags en een uur ‘s nachts, zodat er ook zonder vuurwerk nog mooie kleuren te zien zijn.
Op het Jaarbeursplein konden Utrechters gezamenlijk aftellen naar middernacht, met een een band, dj en een lichtshow. Aan het einde van de middag was er al een aftelshow voor kinderen. Daar vertelde een vrolijke presentator over Oud en Nieuw-tradities van over de hele wereld. ‘In China staken ze vroeger veel vuurwerk af’, zei hij tegen de massa kinderen en ouders die de kou trotseren op het plein. ‘Daar zie je tegenwoordig ook meer lichtshows. Dat is veel fijner, dan hoef je je oortjes niet dicht te doen.’
Wat later op de avond stelde Jongerenwerk Utrecht vier buurthuizen open in verschillende wijken. Rond een uur of acht zaten in de wijk Hoograven groepjes jongens te gamen en een kaartspelletje te spelen. Op een tafel achterin stond lekkers te eten en te drinken, het buurthuis was tot twee uur ‘s nachts open.
Vorig jaar waren er met oud en nieuw zeventig jongeren in het buurtcentrum, vertelt coördinator stedelijke events Faz Mir. ‘Het zat helemaal bomvol.’
In overleg met de gemeente waren de jongerenwerkers met oudjaar ook op straat aan het werk: ze spraken jongeren aan en probeerden ze naar binnen te krijgen. Naar huis, of naar een van de buurthuizen.
De jongerenwerkers kennen de meeste jongeren uit de buurt, en hebben een vertrouwensband met ze. Daardoor luisteren de jongeren naar hen als ze ze waarschuwen voor de gevaren van vuurwerk, en komen ze graag naar activiteiten van de stichting. Dit jaar wezen de jongerenwerkers de jongeren ook op het verbod, en de juridische gevolgen die het afsteken van vuurwerk voor ze kon hebben.
Zij zijn daarom al maanden bezig met de voorbereiding op de jaarwisseling, in overleg met onder andere de politie en de gemeente. Op oudjaarsavond kreeg Mir een appje van de politie, dat er jongeren in de buurt met vuurwerk bezig waren. Dan gaan er eerst jongerenwerkers op af, voordat de politie gaat handhaven. ‘Repressie is pas nodig als het met preventie niet is gelukt’, zegt Mir.
Vuurwerkvrij verliep de avond in Utrecht zeker niet. Het knalde en spatte nog overal in de stad, maar verandering van tradities kost tijd. Bovendien heeft een verbod in de eerste instantie vaak een omgekeerd effect. ‘Als iets niet mag, wordt het vanzelf aantrekkelijker’, zegt sociaal psycholoog Strick. ‘Dat is bijna een wet in de psychologie.’
Toch ziet ze de toekomst knalvrij in. ‘Als er wat tijd overheen gaat, kunnen tradities best veranderen. Kijk maar naar Zwarte Piet.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant