Nicole Kidman speelt in Babygirl een rol die haar op het lijf is geschreven: die van de opgesloten vrouw. Toch is ze méér dan alleen elegant, breekbaar en onderkoeld. Om de kwetsbaarheid van Romy weer te geven, geeft ook de actrice zich volledig bloot.
schrijft voor de Volkskrant over film.
Babygirl opent met een gezicht – dat van Nicole Kidman. We zien eerst hoe ze klaarkomt, theatraal kreunend met haar ogen dicht. Vervolgens zien we hoe ze rouge op haar wangen smeert in de spiegel. Ze kijkt in de lens van de camera en vertelt over het bedrijf dat ze heeft opgericht, een dat bezorgroutes optimaliseert en dus draait om orde en efficiëntie. Je moet nooit je zwakte laten zien, zegt ze.
Een werknemer onderbreekt haar. Tegenwoordig, zegt die, is het juist goed om kwetsbaar te zijn.
In Babygirl, de spraakmakende nieuwe film van Halina Reijn, speelt Nicole Kidman de rol van Romy, die niet alleen president-directeur is, maar ook moeder van twee kinderen en de helft van een New Yorks powerkoppel. Ze heeft succes bereikt door sterk te zijn.
Pas wanneer ze een affaire begint met stagiair Samuel, waarin ze eens niet dominant is maar juist onderdanig, ontdekt Romy hoe ze kwetsbaar kan zijn. Wanneer ze bij hem voor het eerst een echt orgasme heeft, vult haar gezicht opnieuw het beeld. Deze keer is er niets theatraals aan de manier waarop ze gromt en rilt.
Voor haar vertolking van Romy won Kidman al de prijs voor beste actrice op het filmfestival van Venetië en werd ze genomineerd voor een Golden Globe. Een Oscarnominatie, haar vijfde, lijkt binnen handbereik. Wie Babygirl kijkt, ziet dat de rol van Romy haar op het lijf geschreven is.
Waar zit ’m dat in? Als er een bepaald soort rol is dat Kidman typeert, wat is dat dan?
Als kind is Kidman (Honolulu, 1967) verlegen. Nadat ze de eerste jaren van haar leven heeft doorgebracht in de Verenigde Staten, in Hawaii en Washington, verhuist het gezin op haar 3de terug naar thuisland Australië.
In Sydney ontdekt ze dat ze een talent heeft voor toneel. Ze treedt op in het theater en gaat van school om te acteren in tv-series en films. Ze is begin twintig als ze met een van de hoofdrollen in Dead Calm (Phillip Noyce, 1989) de aandacht trekt van Hollywood.
Algauw speelt ze grote rollen in Amerikaanse producties, om uiteindelijk een van de grootste actrices van haar tijd te worden, die heeft gewerkt met regisseurs als Stanley Kubrick, Jane Campion, Yorgos Lanthimos en Lars von Trier.
Kidman heeft zich altijd veelzijdig getoond; ze speelde alle soorten vrouwen in alle soorten films. Toch is er één type rol waarnaar ze steeds weer terugkeert: die van de opgesloten vrouw. Deze vrouw zit gevangen in een trauma, in rouw of in maatschappelijke verwachtingen. Ze wordt onderdrukt door krachten van buitenaf of worstelt met zichzelf.
Maar hoe zwaar haar leven ook is, meelijwekkend is ze niet. Kidmans personages zijn nooit slachtoffers, zo schrijft ook A.O. Scott van The New York Times in 2003. Haar ijzige elegantie ontmantelt iedere vorm van medelijden, hoe breekbaar ze ook is. Met die drie woorden – elegantie, breekbaarheid en onderkoeldheid – raakt de filmcriticus aan de kern van wat Kidman ons laat zien op het witte doek, en dat begint allemaal bij haar gezicht.
Hoe kunnen we het gezicht van Nicole Kidman beschrijven? Het is een mooi gezicht. Haar fijne trekken zijn tegelijk zacht en scherp. Het is een gezicht dat verfijning uitstraalt, dat we associëren met intelligentie, rijkdom en klasse. ‘Resting rich face’, noemt popcultuurkenner Anne Helen Petersen Kidmans gezicht dan ook in haar podcast Culture Study.
Inderdaad zijn de onderdrukte vrouwen die ze speelt vaak afkomstig uit een hogere klasse. Zo speelt ze in 1996 de rol van Isabel Archer, een eigenzinnige Amerikaanse die in de late 19de eeuw in Europa verblijft, in Jane Campions verfilming van Henry James’ The Portrait of a Lady. In een palet van vaal violet, roze en paars is Kidman als het mooiste plaatje in een poesiealbum, met haar rode krullen, helblauwe ogen en bleekroze gezicht.
Kidman speelt de jonge, ongebonden Archer koppig en nieuwsgierig. Later, als ze in de valstrik van een huwelijk is gelopen, is haar blik teleurgesteld en hard. Meer dan in welke andere film ook laat Kidmans gezicht zich hier vergelijken met porselein: wit, fijn, licht en sterker dan je denkt.
Meer dan twintig jaar later, in 2017, speelt Kidman opnieuw een rijke Amerikaanse in een giftig huwelijk, in de serie Big Little Lies. Net als Isabel heeft Celeste haar dromen ingeruild voor een man. Deze keer niet tegen de achtergrond van een bedompt 19de-eeuws Europa, maar van een zonnige Californische kust.
Dat haar man haar mishandelt, wil Celeste niet weten. Ze zijn gewoon ‘gepassioneerd’, zegt ze tegen haar vriendinnen; het geweld is ‘wederzijds’, beweert ze in therapie. Dat Celeste wel degelijk klem zit in een spiraal van geweld en ontkenning, zien we alleen al aan hoe ze op de bank zit bij haar therapeut: schijnbaar sereen, maar een en al nerveuze energie onder het oppervlak. Deze vrouw zit niet alleen opgesloten, ze heeft zelf meegetimmerd aan haar kooi.
Dat Celeste zowel tegen zichzelf als tegen haar omgeving liegt, is een vorm van zelfsabotage die je vaker ziet bij Kidmans personages. In The Beguiled (Sofia Coppola, 2017) is ze een schoolhoofd dat beter in staat blijkt tot barbaarse daden dan haar beschaafde voorkomen doet vermoeden. In The Others (Alejandro Amenábar, 2001) vertolkt ze een diep religieuze moeder bij wie gekte broeit achter haar bezorgdheid.
Wat Kidman zo geschikt maakt voor rollen als deze, zit opnieuw besloten in die drie woorden van Scott: elegantie, breekbaarheid en onderkoeldheid. Precies die kwaliteiten werken vaak genoeg ook tégen haar. Ze is te koud, luidt het oordeel als Kidman de lichtzinnige courtisane Satine speelt in musical Moulin Rouge (Baz Luhrmann, 2001). Ze is te glamoureus, klinkt het als ze wordt gecast als Virginia Woolf in The Hours (Stephen Daldry, 2002). Ze is te modern voor de rol van Isabel Archer, te serieus voor die van komiek Lucille Ball in Being the Ricardos (Aaron Sorkin, 2021).
Ze is geen actrice die samenvalt met haar personage; op de een of andere manier blijft ze altijd Nicole Kidman. Wanneer ze een nepneus krijgt aangemeten voor The Hours, schrijft filmcriticus David Thomson in zijn biografie Nicole Kidman uit 2006, is dat niet om haar meer op Woolf te laten lijken, maar om haar minder te later lijken op Nicole Kidman.
Op andere momenten wordt er juist dankbaar gebruikgemaakt van haar bijzondere gezicht, bijvoorbeeld door Jonathan Glazer. In Birth (2004) speelt Kidman Anna, een vrouw die na tien jaar nog steeds gebukt gaat onder de onverwachte dood van haar echtgenoot. Wanneer een jongetje haar vertelt dat hij diens reïncarnatie is, raakt het rouwproces in een stroomversnelling.
Lees ook onze recensie van Babygirl
Slim script en weergaloos acteerwerk: in Babygirl kiepert Halina Reijn haar hele rugzak leeg
Terwijl Anna in een concertzaal naar Wagner luistert, zijn al haar tegenstrijdige emoties af te lezen van haar gezicht – schok, hoop, twijfel en bevrijding. Glazer houdt zijn camera strak op Kidman gericht, alsof haar gezicht zelf het doek is waarop de film zich afspeelt.
Voor Eyes Wide Shut (1999) maakte Stanley Kubrick niet alleen gebruik van haar gezicht, maar benutte hij ook haar sierlijke lichaam met lange ledematen. Wanneer ze als Alice een monoloog houdt over ontrouw, laat hij haar rondlopen in haar ondergoed. Wordt ze betast door haar man, dan werpt ze een blik op zichzelf in de spiegel. Hier is Kidman verleidelijker, maar ook afstandelijker dan ooit. Ten volste benut Kubrick haar porseleinkwaliteit.
Yorgos Lanthimos gaat daarin zelfs nog verder: in zijn The Killing of a Sacred Deer (2017) speelt Kidman een vrouw die in bed doet alsof ze onder narcose is.
Dat er ook heel andere manieren zijn om gebruik te maken van Kidmans ondoorgrondelijkheid, laat Karyn Kusama zien in Destroyer (2018). In deze hedendaagse film noir speelt Kidman de rol van Erin Bell, een politierechercheur die na een tragisch verlopen undercoverzaak zint op wraak.
Als Bell ziet Kidman eruit alsof ze zich een weg heeft gebaand door de woestijn: verweerde huid, piekerig haar, priemende ogen boven diepgrijze wallen. Zelfs haar hoge stem is afgedaald naar een rokersrasp. Deze keer is Kidman geen dame met diepe gronden, maar een getroebleerde, problematische figuur in de traditie van John Wayne of Clint Eastwood. Achter haar geharde uitstraling schuilt een peilloos verdriet.
Is het dan alleen haar porseleinen gezicht dat Nicole Kidman meeneemt naar haar rollen? Is het haar uitstraling van elegantie, breekbaarheid en onderkoeldheid? Op het witte doek is ze niet alleen de rol die ze speelt of de actrice. Ze is ook altijd Nicole Kidman, de superster. Tijdens het eerste decennium van haar Hollywoodcarrière betekende dat vooral dat ze Mrs. Tom Cruise was, echtgenote van de hotste acteur van dat moment.
Gedurende hun huwelijk, dat elf jaar standhield, nam Kidman niet alleen zichzelf mee naar haar personages, maar ook haar echtgenoot. Zelfs toen het stel in 2001 scheidde en er verhalen rondgingen van een buitenbaarmoederlijke zwangerschap, werd Kidmans vermeende verdriet geprojecteerd op de rollen die ze destijds speelde: de stervende Satine in Moulin Rouge en de suïcidale Woolf in The Hours.
Inmiddels is Kidman alweer jaren gelukkig getrouwd met countryzanger Keith Urban, met wie ze na haar kinderen met Cruise nog eens twee dochters kreeg. Wie is deze Nicole Kidman? Wat neemt de superster nu mee naar haar rollen?
In interviews is Kidman glamoureus als altijd, vriendelijk en open. Toch is het moeilijk een vinger te krijgen achter wie ze is. Op het doek zien we een actrice die risico’s neemt, die zich letterlijk en figuurlijk blootgeeft, maar wordt haar naar haar seksscènes gevraagd, dan bloost ze als het verlegen meisje dat ze ooit was.
Dit is de vrouw die verraste door op het hoogtepunt van haar roem te kiezen voor Lars von Triers provocatieve, anti-Amerikaanse Dogville (2003), die eerst een losgeslagen sekspoes speelde in The Paperboy (Lee Daniels, 2012) en vervolgens Grace Kelly in Grace of Monaco (Olivier Dahan, 2014), die grote producties graag afwisselt met onafhankelijk gemaakte films, sentimentele films laat volgen op gewaagde.
Dit is ook de vrouw die ervoor koos om dat beroemde gezicht van haar, haar belangrijkste gereedschap als filmacteur, middels cosmetische ingrepen te laten bevriezen – een keuze die haaks lijkt te staan op haar toewijding als actrice.
Maar is dit niet precies wie Kidman altijd is geweest: elegant, breekbaar, ijzig? Precies zo ondoorgrondelijk als haar porseleinen gezicht doet vermoeden?
Op een bepaald punt in hun leven, zei Kidman recentelijk tegen The Hollywood Reporter, worden vrouwen niet meer gezien als seksueel. En, vervolgde ze, dit was ook de reden dat ze ja zei tegen Babygirl.
Kidman heeft zich nooit laten typecasten. Ze heeft altijd onverwachte keuzen gemaakt en maakte het onmogelijk om haar te definiëren. Dus verbaast het ook niet dat ze ervoor kiest om de vooroordelen rond haar leeftijd te slechten, om te laten zien dat ze met haar 57 jaar zeker niet seksloos is.
Dat betekent niet dat de rol van Romy alléén maar sexy is. De rol die Halina Reijn voor haar schreef, is in de eerste plaats onverbiddelijk.
In Babygirl ondergaat Romy cosmetische ingrepen, waarna ze belachelijk wordt gemaakt door haar dochter (‘je lijkt wel een dode vis!’). Ze laat zich uitkleden door Samuel, met alleen haar handen om zich te bedekken, terwijl ze bekent dat ze zichzelf lelijk vindt. We zien haar twijfel, haar onzekerheid, haar onvermogen, want Babygirl is niet alleen een sardonische aanklacht tegen het soort doorgeschoten efficiëntiedenken, dat behalve bezorgdiensten ook seksualiteit en schoonheid probeert te optimaliseren, het is ook een schrijnend portret van een vrouw die de lat zo hoog heeft gelegd dat ze er zelf aan onderdoor gaat.
Net als Romy maakt Kidman deel uit van een sterrenkoppel, net als Romy is ze sterk en ambitieus. Net als Romy heeft ze de tijd laten stilstaan op haar gezicht en net als Romy legt ze de lat hoog. Hebben we Kidman ooit zo kwetsbaar gezien? Is ze ooit zozeer samengevallen met het personage dat ze speelt?
Kidman kan niet anders: om Romy’s kwetsbaarheid te laten zien, moet ze ook zichzelf blootgeven. Deze keer is het onvermijdelijk dat de superster te zien is in de vrouw die ze speelt. Maar nu is het niet haar ondoorgrondelijkheid die ze meeneemt – haar elegantie, haar breekbaarheid, haar onderkoeldheid. Voor Babygirl nam ze haar zelfspot mee.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant