De kans is reëel dat Donald Trump kort na zijn inauguratie op 20 januari zijn belofte om een einde te maken aan de oorlog in Oekraïne zal nakomen. Oekraïne wordt voor Europa de grote testcase. Willen en kunnen we als Europa echt een geopolitieke speler zijn?
‘Het is het ergste bloedbad dat deze wereld sinds de Tweede Wereldoorlog heeft gezien. Het moet stoppen’, zei Donald Trump op 16 december tijdens de eerste persconferentie na zijn winst bij de presidentsverkiezingen van 5 november. Daarmee volgde hij de lijn van zijn beroemde uitspraak bij CNN op 10 mei 2023: ‘Als ik president ben, zal ik deze oorlog binnen 24 uur oplossen.’
Na ruim duizend dagen lijkt er in 2025 inderdaad een einde te kunnen komen aan de Russische agressieoorlog in Oekraïne die heeft geleid tot honderdduizenden doden en gewonden, en een land in puin. De kans is groot dat de 47ste president van de VS zijn verkiezingsbelofte gaat nakomen. Bij de Europese regeringsleiders en de Oekraïense president Volodymyr Zelensky bestaat echter de vrees dat Oekraïne wellicht naar de onderhandelingstafel wordt geduwd. De uitkomst zou in dat geval een ‘slechte deal’ kunnen zijn; een tijdelijk bestand waarbij Oekraïne de bezette gebieden moet opgeven zonder harde veiligheidsgaranties voor het vrije deel van het land.
In plaats van aan te geven wat Europa niet wil, is het essentieel dat Europa nu zo snel mogelijk een eensgezinde strategie bepaalt voor wat het wel wil als de onderhandelingen gaan beginnen. Daarbij zullen stevige keuzes moeten worden gemaakt. Gezien de Europese belangen zou het wenselijk zijn dat de Verenigde Naties het mandaat geven voor een robuuste missie met een voortrekkersrol voor de Europeanen, die gaat toezien op het bestand. Een missie die vertrouwenwekkend is voor de VS én acceptabel voor Rusland.
Met een mandaat van de VN garandeer je grote internationale betrokkenheid en dus ook de steun van Amerika, China en Rusland. Vervolgens moeten de Verenigde Naties of een te vormen gelegenheidscoalitie de missie gaan voorbereiden en uitvoeren.
Over de auteurs
Kees Matthijssen is luitenant-generaal buiten dienst. Hij vervulde commandantenfuncties in Bosnië, Irak, Afghanistan en Mali. Alex Krijger is oprichter van geopolitiek adviesbureau Krijger & Partners.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
De Europese Unie kan en moet dit niet willen. De EU heeft geen ervaring met grote militaire operaties, en er moet ruimte zijn voor Europese niet-EU-lidstaten als Groot-Brittannië, lid van de Veiligheidsraad, en Noorwegen, gelet op diens jarenlange gebalanceerde politieke relatie met Rusland. Wel moeten wij als Europeanen bereid zijn de meeste verantwoordelijkheid te nemen voor de uitvoering van de missie. Een Navo-geleide operatie is overigens uitgesloten, aangezien de Russen dat niet gaan accepteren en ook de Amerikanen daar geen behoefte aan hebben.
Verder is het gewenst dat invloedrijke landen uit het mondiale Zuiden worden uitgenodigd een bijdrage te leveren, denk aan Brazilië, India, Zuid-Afrika en Indonesië. Daarmee wordt het internationale draagvlak aanzienlijk vergroot, laten we landen in het mondiale Zuiden zien dat we ons realiseren dat de wereldorde kantelt en zullen de Russen minder geneigd zijn de bestandstroepen uit te dagen.
Welke lessen van eerdere grote missies moeten straks goed worden meegenomen?
Ten eerste moet er dus een stevig mandaat komen van de VN, bij voorkeur gebaseerd op Hoofdstuk VII van het VN-Handvest (‘Optreden met betrekking tot bedreiging van de vrede, inbreuken op de vrede en daden van agressie’). De missie moet adequaat toegerust zijn om te kunnen handelen en in elk geval het recht hebben om de burgerbevolking te beschermen.
Ten tweede is de geloofwaardigheid van de troepenmacht cruciaal. Naast de overwegingen voor de leiding en samenstelling moet de missie laten zien het mandaat te kunnen waarmaken en onpartijdig te zijn. Elke schijn van partijdigheid zal Rusland kunnen uitbuiten. Een juiste collectieve mindset is daarom cruciaal: het gaat om het handhaven van het bestand van een rechtvaardige vrede.
Ten derde moet er een sterk logistiek systeem worden ingericht om in een enorm uitgestrekt operatiegebied – met een bestandslijn zo lang als de afstand tussen Amsterdam en Milaan – de instandhouding te kunnen waarborgen. Mali en Afghanistan hebben voldoende lessen opgeleverd. Voldoende luchttransportmiddelen zijn bijvoorbeeld essentieel.
Ten vierde moet de aansturing in de missie adequaat worden georganiseerd, een les uit elke grote internationale missie. In de multinationale organisatie moet snelle en accurate informatieuitwisseling gewaarborgd zijn om slagvaardige besluitvorming en dito handelen te kunnen verzekeren. Goede informatiesystemen zijn een randvoorwaarde. Daar hoort bovendien een liaisonorganisatie bij naar beide kanten, Oekraïne en Rusland.
Tot slot moet de internationale troepenmacht slagvaardig operationeel worden. Zodra er een mandaat ligt, zijn de verwachtingen gecreëerd en moet de missie snel zichtbaar zijn langs de confrontatielijn. Dit vereist voortgang in nationale besluitvorming van troepenleverende landen. Traagheid in de eerste fase schaadt de geloofwaardigheid en zet de missie op achterstand. Een zorgvuldige besluitvorming dus ook in het Nederlandse parlement, maar wel tempo maken.
De Amerikanen gaan nadrukkelijk kijken hoe Europa deze rol pakt. Want het gaat om veel meer dan de best mogelijke samenstelling van een troepenmacht. De VS gaan de verantwoordelijkheid voor de veiligheid in en aan de randen van Europa in toenemende mate overdragen aan de Europanen, zodat zij zich zelf kunnen richten op China.
Oekraïne wordt voor Europa de grote testcase. Willen en kunnen we echt als Europa – en dat is meer dan de EU - een geopolitieke speler zijn? Het moment van de waarheid komt dichtbij.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant