is columnist voor de Volkskrant.
In Damascus kun je je nauwelijks voorstellen dat de machtsovername nog maar enkele weken geleden plaatsvond. Zichtbare sporen van een halve eeuw dictatuur zijn uitgewist. Verdwenen zijn de portretten van alleenheerser Bashar al-Assad en wijlen zijn vader Hafez, die het straatbeeld in de Syrische hoofdstad domineerden. Straten en bruggen zijn in recordtempo hernoemd.
Auto’s denderen niet langer over de Assadbrug, maar over de Vrijheidsbrug. Files zijn lang. De stad draait weer. Je kunt pinnen bij geldautomaten, winkels zijn open, het centrum is druk tot ’s avonds. Soms oogt Damascus wonderlijk normaal. Voor even, want niets is hier normaal.
Ministeries zijn heropend. Op de bureaustoelen waarop begin deze maand nog ambtenaren van Assad zaten, kijken mannen uit de provincie Idlib onwennig om zich heen. Ze zijn van Hayat Tahrir al Sham, oftewel HTS, de islamitische strijdersgroep die na een bliksemoffensief de macht greep op 8 december.
Ook ruim drie weken later klinkt op straat uitbundige vreugde over de val van Assad. Die dictatuur is in elk geval voorbij. ‘We wisten dat we door een bende werden geregeerd’, zegt Khaled al Jassem, verkoper van elektriciteitsdraden. ‘Maar we konden dat onder de tiran Assad nooit uitspreken, want de veiligheidsdiensten hielden jou en je telefoon in de gaten.’
Het is ‘prachtig’, zegt een vrouw met een roze diadeem in het haar. Ze rookt waterpijp op het terras van het café dat ze uitbaat. Het is ‘vrijheid’. Als het nou maar allemaal ‘stabiel’ blijft met die jongens van HTS.
Waar tot voor kort overal posters van Assad hingen, is Damascus nu veranderd in een aanplakbord voor vermisten. Hun afbeeldingen zijn overal. Op het Marjehplein is een metershoge Ottomaanse gedenkzuil ermee bepleisterd. Ibrahim, geboren in 1978, vermist sinds 2014; de 33-jarige Ahmed, vermist sinds 2012; Rabieh van 29, vermist sinds 2013. Ze werden gearresteerd onder Assad en zijn nu onvindbaar.
Na hun vergeefse dagelijkse ronde langs ziekenhuizen en mortuaria komen familieleden samen op het Marjehplein. Ze fatsoeneren de verregende aanplakbiljetten. Ze hopen tegen beter weten in. Zoals Mohammed al Athiyeh, die zijn broer zoekt. ‘De gevangene die hem als laatste zag, zegt dat hij zijn geheugen niet is verloren.’
Damascus is een stad waar jongemannen degene in hun midden omarmen, ze laten hem alleen even los om een selfie te maken. Bij Mohammed Hamze staan de kringen nog rond zijn ogen, maar hij heeft het gered. Daags na de machtsovername is hij bevrijd uit een gevangenis van het Assad-regime.
Bij de 8ste eeuwse Ommajjaden-moskee kijken jonge meisjes bewonderend toe als baardige strijders hun wijsvinger opsteken, een gebaar dat niet lang geleden in zwang was bij jihadisten. HTS is streng in de leer. Religie is daarom ineens hip in de Syrische hoofdstad.
Gelukkig ontstaat nu meer ruimte voor de islam, vertelt Wissam ad Dourrah. Ze geeft al jaren koranles aan kinderen. Onder Assad was dat officieel verboden, ze werkte daarom in het geheim vanuit huis. ‘We waren altijd bang om te worden gearresteerd. Nu kunnen we openlijk koranles geven.’
In het machtsspel van het nieuwe Damascus kan het zomaar gebeuren dat je aan de verkeerde kant staat. Zoals Alida Daoud, een vlot geklede vrouw zonder hoofddoek. Tot voor kort was ze receptionist in een hotel. Toen de rebellen van HTS aan hun opmars begonnen, wist ze: ik ga niet meer naar mijn werk. En toen HTS de stad innam, besloot ze: vanaf nu blijf ik thuis.
Alida is alawiet, een religieuze minderheid van de bevolking waartoe ook de familie Assad behoort. Elders in Syrië ontstonden spanningen en gevechten tussen alawieten en HTS-strijders. ‘Ik was bang. Vanwege geruchten over de islamisten, de revolutionaire types. Ze zouden achter vrouwen aangaan zoals ik.’
Dit is de eerste keer sinds de val van Assad dat ze zich weer op straat waagt. Het moet gezegd: de HTS-strijders bij de controlepost vlak bij haar huis keken haar niet eens aan. Ze hoopt dat de nieuwe machthebbers blijven meevallen. ‘Dan zoek ik een nieuwe baan, maar dan wel eentje met een hoger salaris.’
Ana van Es schrijft de komende weken vanuit Damascus, na de val van Assad op 7 december.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant