400 jaar Nederland-Taiwan De Taiwanese miljoenenstad Tainan ontstond vierhonderd jaar geleden als handelspost van de VOC. De stad geeft nu een eigen draai aan die koloniale geschiedenis. „Geschiedenis is altijd politiek.”
In Nederland is het niet breed bekend, maar in Tainan, een grote kuststad in het zuiden van Taiwan, weet iedereen dat het dit jaar vierhonderd jaar geleden is dat Nederlanders het eiland overvielen. De stad, die nu een bevolking van 1,8 miljoen inwoners heeft, begon namelijk in 1624 als handelspost van de VOC, die in de daaropvolgende decennia eerst het zuiden van Taiwan en later het hele eiland koloniaal overheerste. De stad pakt groot uit om het jubileum onder de aandacht te brengen, met posters in bushokjes, vernieuwde musea en veel ‘400 jaar Tainan’-souvenirs.
„Het begon met jullie invasie”, legt cultureel ambtenaar Ma Chen-Han uit. „Maar de 38 jaar Nederlands kolonialisme hebben Tainan en Taiwan ook veranderd. We reflecteren op wat die geschiedenis betekent voor onze identiteit.” Nederlanders zouden dat ook moeten doen, zegt hij. „Jullie zaten in Azië niet alleen in Indonesië!”
Het meest zichtbare overblijfsel van het Nederlandse kolonialisme is Fort Zeelandia, een vierkant kasteel gebouwd met Nederlandse bakstenen waarvan nog een paar originele muren overeind staan. Het kasteel en het historische gebied eromheen trokken dit jaar meer dan tien miljoen bezoekers. „Allemaal vanwege jullie voorouders”, verzucht museummedewerker Wu Dong-jun, die een druk jaar achter de rug heeft.
In het museum van het kasteel leer je dat de Nederlanders gewelddadig opstanden neersloegen van de Siraya, de oorspronkelijke bevolking in het gebied, en van Chinese migranten in de regio; dat de VOC zich vanuit Taiwan wist in te werken in de winstgevende handel tussen China en Japan, met daarin een belangrijke bijrol voor Taiwanese hertenhuiden; en dat de naam ‘Taiwan’ waarschijnlijk komt van ‘Tayouan’, de Nederlandse benaming voor dit gebied afkomstig van het Taiwanese ‘tuā uan’ (grote baai).
Maar liever plaatst Taiwan het Nederlandse hoofdstuk in een breder verhaal over de eigen identiteit. Taiwans president William Lai, die eerder burgemeester van Tainan was en een huis heeft in de buurt van Fort Zeelandia, zei in een toespraak kort na zijn aantreden in mei dat „in 1624, toen Taiwan in Tainan begon, Taiwans globalisering van start ging”.
Het kwam hem op felle kritiek te staan van Chinese historici, die Lais uitspraak zagen als een ontkenning van de beperkte Chinese contacten met het eiland die verder terug gaan dan vierhonderd jaar, en als bewijs van zijn steun voor een onafhankelijk Taiwan, dat zichzelf democratisch bestuurt maar door China wordt geclaimd. Binnen Taiwan benadrukten sociale groeperingen dat de internationale contacten van de oorspronkelijke bevolking, sprekers van Austronesische talen met een geschiedenis die duizenden jaren teruggaat, ook niet pas in de zeventiende eeuw begonnen.
„Geschiedenis is altijd politiek”, aldus ambtenaar Ma. Hij ziet hoe in de twintigste eeuw, toen Taiwan onder de nationalisten tot in de jaren tachtig een dictatuur was, vooral het imperialisme van de Nederlandse periode werd benadrukt, met een heldenrol voor Koxinga, de Chinese piratenleider die de Nederlanders in 1662 na een belegering van negen maanden bij het fort versloeg. Inmiddels is Taiwan democratisch, en de huidige regeringspartij DPP benadrukt Taiwans geschiedenis als een uniek nationaal verhaal. „Onze geschiedenis is heel ingewikkeld. Er was ook nog de Japanse koloniale periode, die duurde zestig jaar en had ook grote impact. Het punt is dat we niet door één tijdperk, één groep mensen of één historisch regime worden gedefinieerd.”
De decennia dat Nederland Taiwan bestuurde waren wel relevant voor hoe de relatie tussen het eiland en het grote, nabijgelegen China zich ontwikkelde. Door de economische mogelijkheden nam de migratie naar Taiwan uit zuidelijk China in deze periode snel toe. Chinese migranten waren vooral actief in de handel en bij het ontginnen van land voor intensieve landbouw in rijst en suikerriet. Ook werkte de VOC samen met Chinese migranten in het bestuur over de oorspronkelijke bevolking, vergelijkbaar met hoe dat in Indonesië gebeurde.
Bij het fort, waar het op deze kille decemberdag vooral druk is met schoolklassen, leren kinderen en tieners over de „roodharigen”, zoals de Nederlanders werden genoemd. Museummedewerker Wu: „Vrijwel elk Taiwanees basisschoolkind komt hier naar toe – om te leren over jullie.”
Ambtenaar Ma ziet ‘400 jaar Tainan’ ook als een kans om te kijken naar de hedendaagse relaties tussen Nederland en Taiwan, zowel economisch als politiek. „Nederland en Taiwan werken nu veel samen in de techsector, ook hier in het zuiden, en dat het Nederlandse parlement recent een motie aannam voor meer Taiwanese participatie in de Verenigde Naties stak ons ook een hart onder de riem.” Sinds 1971, toen China de plek van Taiwan in de Verenigde Naties overnam, wordt Taiwan sterk beperkt in zijn deelname in internationale organisaties.
In Nederland stelde een groep wetenschappers naar aanleiding van het jubileum een bundel samen. Naast het koloniale verleden gaat het daarin veel over de twintigste eeuw, toen Philips als eerste Europese bedrijf een belangrijke buitenlandse investeerder werd in Taiwan en onder andere nauw betrokken was bij de oprichting van TSMC, nu de grootste maker van chips ter wereld. „Door het tekort aan chips tijdens de pandemie is dat bedrijf veel meer op ons netvlies gekomen”, vertelt Mila Davids, historicus aan de Technische Universiteit Eindhoven en een van de redacteuren van het boek. „Het is goed als mensen zich realiseren hoe wederkerig de opbouw van kennis is. Dat is ook wat opvalt in die relatie tussen TSMC, ASML en Philips. Wij hebben hier veel geleerd van wat daar is gebeurd.”
Source: NRC