De zondag overleden Jimmy Carter (100) was al 44 jaar geen president van de Verenigde Staten meer, maar zette zich tot zijn dood in voor een betere wereld. Hoe een pindaboer uitgroeide tot een van de machtigste mensen ter wereld, zonder te willen afwijken van zijn idealen. Een profiel.
In oktober 2016 komt op de redactie van het magazine National Geographic een brief van een 92-jarige man binnen. Hij wil redacteur David Dobbs complimenten maken wegens het "fascinerende artikel" over de mogelijkheden om een einde te maken aan blindheid. Maar hij heeft ook nog wat toe te voegen.
De oude man wijst op de miljoenen mensen in de armste delen van de wereld die blind worden door infecties, zogeheten rivierblindheid. Daar moet iets aan gedaan worden, vindt hij. Wie die oude man is? "Vriendelijke groet, Jimmy Carter", staat onderaan de brief.
De brief van Carter staat niet op zich. Met het in 1982 opgerichte The Carter Center starten hij en zijn vrouw Rosalynn - met wie hij in 1946 trouwde - tot op hoge leeftijd projecten in arme landen in de hoop op een beter leven voor iedereen. "Breng vrede, bestrijd ziektes en vestig hoop", is het motto van de organisatie.
De in 1924 op het platteland van Georgia geboren Carter lijkt altijd al een groot verantwoordelijkheidsbesef te hebben. Hij dient in de jaren veertig en vijftig als officier en luitenant bij de Amerikaanse marine en draait mee in een nucleair programma voor onderzeeërs.
En als het in 1952 in een Canadees nucleair laboratorium bijna misgaat, riskeert hij zijn leven. Carter laat zich in de radioactieve reactorkern zakken om die te kunnen ontmantelen. Met succes. Een ramp is voorkomen en de fysieke schade voor Carter blijkt overkomelijk. Zijn urine is een paar maanden radioactief.
Carter heeft destijds voor ogen dat hij nog jaren in de marine zal dienen, maar dat verandert als zijn vader in 1953 wordt getroffen door alvleesklierkanker en overlijdt. Hij neemt het agrarische familiebedrijf in zijn geboortedorp Plains over en wordt pindaboer, al is de term agrarisch zakenman misschien beter op zijn plaats.
Onder leiding van Carter en zijn vrouw, die inmiddels drie zonen en een dochter hebben, en zijn broer Billy wordt het boerenbedrijf groter en groter. Ondertussen wordt Carter ook politiek actief.
De moord op president John F. Kennedy in 1963 noemt hij de grootste klap sinds het overlijden van zijn vader. Carter is op dat moment al verkozen tot senator voor de staat Georgia. Hij zet zich vooral in voor het milieu en het onderwijs en strijdt voor gelijke rechten voor zwarte Amerikanen.
Carter blijkt met zijn betrouwbare en progressieve imago een talent, dat snel klimt op de politieke ladder. In 1971 wordt hij verkozen tot gouverneur van Georgia en vijf jaar later is Carter bij de presidentsverkiezing de Democratische tegenstander van de Republikeinse president Gerald Ford. Hij wint, al komt dat volgens criticasters vooral door de zwakte van Ford, die tijdens de verkiezingsdebatten geen beste indruk maakt.
Carter is ambitieus als president, zeker als het om zijn buitenlandplannen gaat. Op 17 september 1978 maakt hij zijn veelbelovende woorden wel meer dan waar. Met een brede glimlach staat hij die dag in zijn buitenverblijf Camp David tussen de Israëlische premier Menachem Begin en de Egyptische president Anwar Sadat.
De twee leiders lachen ook en schudden elkaar de hand. Mede door de bemiddeling van Carter, die eerst dagen afzonderlijk met Begin en Sadat praat, is er na dertig jaar conflict een akkoord tussen de landen. Het zijn de zogeheten Camp David-akkoorden, een raamwerk voor vrede in het Midden-Oosten.
Carter wil internationaal meer bereiken. Hij zet de economische en militaire hulp aan landen als Chili en El Salvador tijdelijk stop om regimes te dwingen de mensenrechtensituatie te verbeteren. Maar veel ingrijpender - in negatieve zin - is de gijzeling op de Amerikaanse ambassade in de Iraanse hoofdstad Teheran. Vanaf november 1979 worden daar tientallen Amerikanen 444 dagen vastgehouden, terwijl Carters pogingen om ze vrij te krijgen steeds weer mislukken.
De mislukte pogingen worden gezien als een belangrijke reden waarom Carter in 1980 niet herkozen wordt, al speelt misschien een grotere rol dat hij zijn economische beloftes in eigen land niet heeft waargemaakt. Mede door de stijgende olieprijzen blijft het herstel uit.
Zijn Republikeinse opponent Ronald Reagan stelt tijdens de campagne een simpele vraag aan het Amerikaanse volk: "Sta je er beter voor dan vier jaar geleden?" In tijden van economische achteruitgang, hoge inflatie en een hoog werkeloosheidscijfer laat het antwoord zich voor veel Amerikanen raden.
Pijnlijk voor Carter is dat de Amerikaanse gijzelaars twintig minuten na de beëdiging van Reagan in 1981 alsnog worden vrijgelaten. En tekenend voor de nieuwe koers onder Reagan is dat de zonnepanelen, die Carter zo trots op het Witte Huis had laten plaatsen, verwijderd worden.
Carter is wat dat betreft zijn tijd ver vooruit. Als pionier van energiebesparing gaat in het Witte Huis de thermostaat omlaag en trekt hij geregeld een beige trui aan om zich warm te houden. Hij wil zo het goede voorbeeld geven in de hoop op een betere en groenere wereld. En daar gaat hij na zijn presidentschap mee door.
In de jaren tachtig en negentig bemiddelt Carter als diplomaat in internationale conflicten, wat hem de bijnaam 'The Great Peacemaker' oplevert. Dik in de tachtig reist hij in 2010 nog naar Noord-Korea om te onderhandelen over de vrijlating van een 31-jarige Amerikaan, die daar is veroordeeld tot acht jaar dwangarbeid. Carter slaagt in zijn missie.
Acht jaar eerder krijgt Carter de Nobelprijs voor de Vrede vanwege zijn onvermoeibare inzet voor vreedzame oplossingen en zijn strijd tegen ongelijkheid. Ondertussen draaien de projecten van The Carter Center door in de armste landen van de wereld. Miljoenen mensen in Afrika en Zuid-Amerika zijn dankzij de organisatie behandeld aan infecties, waardoor zij niet getroffen kunnen worden door rivierblindheid. Het is de aandoening waar Carter in 2016 over schrijft in zijn brief aan de redacteur van National Geographic.
Vandaag de dag is The Carter Center in tachtig landen actief met vredes- en gezondheidsprojecten. Dat zal niet stoppen nu de oprichter, die in 2015 voor het eerst de diagnose kanker krijgt, er zelf niet meer is.
Op 18 februari 2023 meldt The Carter Center dat de oud-president is uitbehandeld, maar hij blijft wonderwel nog veel langer leven dan verwacht. Op 1 oktober 2024 viert Carter als eerste oud-president van de VS ooit zijn honderdste verjaardag. Er duiken beelden op van de broze Carter in een rolstoel, omringd door zijn familie in de tuin van zijn huis in Plains, het dorp waar hij ook is geboren. Zijn laatste wens is stemmen op Kamala Harris bij de presidentsverkiezing op 5 november en die wens komt uit.
?? maanden later overlijdt Carter in het bijzijn van kinderen en kleinkinderen. Zijn vrouw Rosalynn overleed in november 2023, na een huwelijk van 77 jaar.