De capsule is gebouwd uit glanzende panelen en plexiglas. Je ligt erin, schuin achterover als de piloot van een zweefvliegtuig. Hij lijkt op een bobslee. Of op het aerodynamische zijspan van een motorfiets. In de Haarlemse werkplaats waar Philip Nitschke (77), een Australische arts, jaren aan het prototype van de Sarco werkte, staat zo’n motor met zijspan. Zijn vrouw en hij rijden er jaarlijks mee naar het Eurovisie Songfestival. Wie in de Sarco stapt begint ook aan een reis. De laatste.
Er zijn mensen, jong en oud, die lang over hun eigen dood kunnen nadenken. Er zijn mensen aan wie dat, gelukkig of helaas, niet is gegund. Er zijn mensen die tevreden zijn met het einde. Er zijn veel mensen die moeten sterven, maar niet willen. Er zijn mensen die willen sterven, maar het niet kunnen. Omdat de wet in hun land euthanasie verbiedt of hun doodswens niet wordt erkend.
Voor die laatste groep heeft Nitschke de Sarco Pod bedacht: een machine die iedereen zelfstandig in staat stelt het leven te verlaten „op een betrouwbare, vredige manier, en op een moment naar eigen keuze”, zonder tussenkomst van iemand anders, ook geen arts.
Nitschke richtte in 1997 de voorloper van Exit op, een organisatie die het recht op zelfdoding als een mensenrecht beschouwt. Hij heeft sindsdien allerlei methoden verzonnen en gepropageerd om mensen te helpen bij een zelfgekozen dood. Van slaapmiddelen en een zak met heliumgas tot een computer die je kunt programmeren om jezelf een dodelijke injectie te geven. Nitschke is officieel geen arts meer, maar zijn bijnaam wekt geen verwondering: Dr. Death.
Het idee voor de Sarco stamt al uit 2012, maar pas in 2024 droeg het, om zo te zeggen, voor het eerst vrucht. In september stapte een 64-jarige Amerikaanse vrouw ergens in een bos ten noorden van Zürich in de Sarco, sloot het venster van de luchtdichte capsule, en drukte op een knop waardoor stikstofgas de zuurstof verdreef. Binnen enkele minuten raakte ze buiten bewustzijn en stierf kort erna. Ze zou aan een auto-immuunziekte hebben geleden. Niemand hield haar hand vast.
Nitschke had zijn Sarco beschikbaar gesteld aan The Last Resort, een verwante Zwitserse groep. Hulp bij zelfdoding is in Zwitserland onder zeer strikte voorwaarden toegelaten. Uit de hele wereld komen mensen daarvoor naar dat land. Na de eerste Sarco-zelfdoding werd de voorzitter van The Last Resort aangehouden.
Coöperatie Laatste Wil (CLW), de organisatie die eerder het zelfdodingsmiddel ‘X’ introduceerde, hoopt niettemin dat de Sarco in Nederland gebruikt kan worden. Allerlei voorwaarden waaronder een leeftijdsgrens van minimaal 55 jaar, vragenlijsten en verplichte bedenktermijnen moeten de bezwaren tegen ‘middel X’ – kans op impulsief gebruik, ook door kwetsbare en jonge mensen – wegnemen, zei CLW vorige maand. Maar daarvoor moet dan wel de wet veranderd worden die het strafbaar stelt om „opzettelijk een ander bij zelfdoding behulpzaam” te zijn, „of de middelen daartoe” te verschaffen. Of het schenden ervan op zijn Nederlands gedoogt.
Nitschke kreeg zijn idee voor de Sarco in 2012 dankzij een vrijwel totaal verlamde Britse man, Tony Nicklinson, die tot het Hooggerechtshof procedeerde om met behulp van een arts te mogen sterven. Het is aan het parlement om de wet te veranderen, oordeelde het hof en wees het verzoek af. Voor Britten is elke vorm van euthanasie wettelijk verboden. Maar zelfs daar is nu beweging. Eind november nam het Lagerhuis een eerste stap in de legalisering van assisted dying (euthanasie) voor terminaal zieke patiënten in Engeland en Wales.
Nitschke vestigde zich in 2015 Nederland, omdat hier ook „openlijk wordt gediscussieerd” over euthanasie zonder medische grondslag en voor mensen met dementie en psychische aandoeningen. Maar discussie is nog geen consensus. En wat hij daarvoor heeft bedacht, zoals een dodelijk implantaat dat je bij volle verstand laat aanbrengen met een timer die je niet meer uit kunt zetten als dementie te ver is gevorderd, lijkt nog vooral een gedachtenoefening.
En dat is de Sarco in de niet-ideale wereld van 2024 de facto ook nog steeds. Het luchtdichte deel moet uiteindelijk 3D-geprint kunnen worden uit composteerbaar materiaal. „Wij zijn allemaal sterrenstof” op de zijkant. Dust to dust, maar dan automatisch. Op de website van Exit kun je de Sarco alvast in verschillende varianten zien, paars, oranje, met getint glas. „Het elegante design is bedoeld om een gevoel van een bijzondere gelegenheid te suggereren.” Sterven als lifestyle.
Praten over zelfdoding kan bij de landelijke hulplijn 113 Zelfmoordpreventie. Telefoon: 113, 0800-0113 of www.113.nl.
Elke maandagochtend ontvang je in je mailbox stukken en gidsen waar je meteen wat aan hebt: over carrière, geld, gezondheid, duurzaamheid en tips voor wat je kunt doen
Source: NRC