Weg met de auto, leve de robotaxi was het credo in 2016. Zelfrijdende taxi’s zouden het verkeer veiliger maken, autobezit overbodig en de wegen leger. De realiteit blijkt weerbarstiger. Experts blijven geloven in auto’s zonder stuur: ‘Met technologie die op de plank ligt, zijn nu al ongelukken te voorkomen.’
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Het was een koddig gezicht, op de video die ruim een week geleden op Instagram verscheen. Te zien was hoe een zelfsturende taxi onophoudelijk rondjes maakte op een rotonde met wat zieltogende palmboompjes in Phoenix (Arizona). De wagen zou volgens de maker van het filmpje 37 rondjes maken voor hij eindelijk wegreed.
Gelukkig zaten er in deze robotaxi geen passagiers.
De dollemansrit in Phoenix lijkt symbool te staan voor de toestand waarin de industrie zich bevindt die rond de robotaxi is verrezen. De afgelopen jaren doken grote ondernemingen als Ford en Google met miljardeninvesteringen in de markt. De robotaxi is de heilige graal van de zelfrijdende auto. Anders dan alle hulpjes en hele en halve autopiloten die nu al in wagens zitten rijden deze taxi’s écht op hun eigen houtje. In een Tesla mogen de handjes onder sommige omstandigheden los van het stuur, maar de billen niet van de bestuurdersstoel.
Mooie droom, maar de weg naar de chauffeurloze taxi bleek een weg vol kuilen, met ongelukken, haperende technologie, dwarsliggende gemeenten en zware verliezen.
Groot was de schok in de branche toen General Motors (GM), een van ’s werelds grootste autofabrikanten, onlangs bekendmaakte dat het de stekker trekt uit zijn robotaxidienst Cruise. Topvrouw Mary Barra noemde de moordende concurrentie en de aanzienlijke investeringen die nodig zijn om een grotere markt te bedienen als redenen om het bijltje erbij neer te gooien. Het concern had al sinds 2018 ruim 10 miljard dollar in Cruise gestoken.
Barra was vorig jaar nog vol optimisme. Tegen 2030 zou Cruise jaarlijks 50 miljard dollar aan omzet opleveren, vertelde ze de aandeelhouders. Nu is Barra’s boodschap dat GM goed zonder de taxidienst kan. ‘Je moet echt goed begrijpen wat het kost om een vloot van robotaxi’s te runnen, en dat zijn aanzienlijke uitgaven’, zei Barra. Om eraan toe te voegen: ‘En opnieuw, het is niet onze kernactiviteit.’
Cruise kwam in oktober 2023 opspraak door een ernstig ongeval in San Francisco. Een robotaxi raakte buiten zijn schuld betrokken bij een verkeersongeval. De wagen stuiterde het trottoir op en raakte een voetganger. Die werd vervolgens 6 meter meegesleurd voordat het voertuig tot stilstand kwam. De voetganger raakte zwaargewond.
Het ongeluk was al ernstig genoeg, maar de verkeersinspecties trokken de vergunning voor Cruise in toen bleek dat het bedrijf de volledige toedracht bleek te hebben verzwegen. Daarop haalde GM overal in de VS zijn zelfrijdende taxi’s van de weg. In juli van dit jaar bleek de autofabrikant ook een vergunningsaanvraag te hebben ingetrokken om de weg op te kunnen met auto’s zonder stuur, gas- en rempedalen, kortom een auto die helemaal zonder bestuurder van vlees en bloed kan.
GM is niet de eerste grote speler die de markt verlaat. Uber doekte in 2020 zijn robotaxidienst op nadat een van zijn zelfontwikkelde wagens in Arizona een voetganger doodreed. In 2022 trok ook automaker Ford zich terug uit het Argo AI-project, opgezet samen met zijn Duitse rivaal Volkswagen. Dat project had ook een robotaxi moeten opleveren. De kennis die is opgedaan wordt nu toegepast op zelfsturende auto’s die Ford aan particulieren levert.
Voor die route kiest General Motors ook, nu het concern Cruise naar de sloop afvoert. En dat is een goede beslissing, vindt Carlo van de Weijer, mobiliteitsexpert van de Technische Universiteit Eindhoven. ‘Ik ben ervan overtuigd dat je een auto kunt maken die veiliger rijdt dan de mens. Er kunnen ongelukken worden voorkomen met technologie die nu al op de plank ligt’, zegt Van de Weijer terwijl zijn deels zelfrijdende auto hem veilig door de file in de avondspits loodst.
Van de Weijer heeft al langer een hard hoofd in de utopische economische vergezichten van de onbemande taxi. ‘De gedachte was dat mensen minder auto’s zouden kopen omdat ze op elk moment een zelfsturende taxi konden bestellen. Maar automobilisten zullen hun auto niet de deur uitdoen: ze nemen alleen voor sommige ritten een robotaxi.’
In dat opzicht lijkt volgens hem ook het enthousiasme van overheden bekoeld. ‘Het idee dat er minder ongelukken zouden gebeuren, omdat robotwagens geen alcohol drinken en veiliger rijden dan de mens spreekt enorm aan. Maar het idee was ook dat de wegen leger zouden worden. Dat is niet het geval. Als de robotaxi goedkoop wordt, zullen meer mensen uit de bus en van de fiets stappen en een zelfrijdende taxi bestellen. Daar wordt het verkeer alleen maar drukker van.’
Goedkoop is de zelfrijdende taxi bij lange na nog niet – in elk geval niet voor de exploitant. Het uitgangspunt is dat de duurste component uit beeld verdwijnt: de chauffeur, maar ook de man en vrouw in de taxicentrale en ander ondersteunend personeel. Maar de huidige robotaxi’s kunnen nog niet zonder een helpende hand van de mens.
Diensten als Waymo, een dochterbedrijf van Alphabet (Google, YouTube), hebben operators in dienst die op afstand kunnen ingrijpen als een robotaxi brokken dreigt te maken of ergens vast komt te staan. Het wetenschapsmagazine Scienceline spreekt van de waarheid achter de zelfrijdende taxi die uitbaters liever verzwijgen: ‘Regelmatige menselijke interventie verzekert dat alles op rolletjes loopt.’
Met die menselijke begeleiding is overigens iets opmerkelijks aan de hand, constateert Phil Koopman, een expert in zelfsturende voertuigen aan de Carnegie Mellon University in Pittsburgh (Pennsylvania). De wet stelt geen eisen aan de bekwaamheid van deze operators: ze hoeven niet eens te beschikken over een rijbewijs.
In technisch opzicht is de robotaxi nog niet volmaakt. In de Verenigde Staten, maar ook in China, hebben de auto’s een beperkte actieradius. Ze rijden pas rond in een handvol steden en meestal alleen een deel van het centrum. Ze doen dat aan de hand van gedetailleerde kaarten waarin elke lantaarnpaal, boom of ander obstakel is vastgelegd.
Toch blijven bedrijven erop vertrouwen dat de robotaxi ooit alle investeringen terugbetaalt. Waymo kondigde begin deze maand aan dat het zijn dienst uitbreidt naar Miami (Florida) nadat het in november op volle kracht ging pendelen in Los Angeles. De eerste maanden had het gewerkt met een wachtlijst waarop uiteindelijk 300 duizend potentiële klanten kwamen te staan. Moederbedrijf Alphabet haalde onlangs 5,6 miljard dollar op voor de verdere uitbreiding van de dienst de komende jaren.
De ogen van de branche zijn ook gericht op de komst van Tesla op de markt. Tesla-baas Elon Musk introduceerde in oktober de Cybercab, een volledig autonoom rijdende auto, een futuristisch ogend tweedeurs vehikel zonder grepen en sloten en vooral zonder stuur, gas- of rempedalen. Er passen twee passagiers in. De Cybercab is het voorlopige slotstuk van Musks droom uit 2019 om Amerika’s wegen te bevolken met een miljoen robotaxi’s.
Die droom is een stapje dichterbij gekomen na de verkiezing van Donald Trump tot 47ste president van de Verenigde Staten, een zege waaraan Musk ruim heeft bijgedragen met geld en optredens op verkiezingsbijeenkomsten. Trump heeft laten doorschemeren dat de zelfrijdende auto ruim baan moet krijgen, niet alleen de robotaxi, maar ook andere autonoom sturende auto’s. Miljoenen Tesla’s zijn al in staat om zich zonder iemand achter het stuur door het drukke verkeer van een stad als New York te persen zonder brokken te maken, maar de wet verbiedt dat nog.
‘Ik hou van je, Elon Musk’, zei Trump in zijn overwinningsspeech begin vorige maand. De weg naar de chauffeurloze auto lijkt voor sommigen wat minder hobbelig te worden.
ROBOTAXI IN NEDERLAND:
DE WAGEN IS ER AL, NU DE WET NOG
Wie de taxi van de toekomst wil zien moet voor het eind van dit jaar even langsrijden bij de Nederlandse vestiging van Tesla in Amsterdam. Daar valt de Cybercab te bewonderen, de auto waarmee Tesla-baas Elon Musk de taxiwereld wil ontwrichten. De goud blinkende Cybercab heeft geen stuur, geen rempedaal, geen gaspedaal en twee portieren zonder sloten of handgrepen. Wat de Cybercab wel aan boord heeft is de volledige capaciteit om geheel autonoom het verkeer te doorkruisen.
De robotaxi’s die in verschillende steden in de VS en China rondrijden kunnen dat ook, maar met beperkingen. Ze opereren alleen in delen van de stad, veelal het centrum, dat eerst tot de laatste stoeptegel in kaart is gebracht. ‘De wagens van Waymo gaan nog nauwelijks de snelweg op’, zegt mobiliteitsexpert Carlo van de Weijer. Tesla wil volgens hem overal kunnen rijden. ‘Musk zegt: ik doe het met camera’s, zonder kaart.’
De technische uitdaging voor de robotaxi, en eigenlijk iedere zelfrijdende auto, zit hem volgens Van de Weijer vooral in het feit dat zo’n rijdende robot flexibel moet kunnen omspringen met de verkeersregels. Dat lijkt langzaam maar zeker te gebeuren.
Voor het belangrijkste effect van autonoom rijden, de sterk verhoogde veiligheid, hoeven we echter niet op de robotaxi te wachten, volgens Van de Weijer. Ook auto’s die nog door de mens worden bediend zullen impliciet veilig worden door autonome functies die in de achtergrond meerijden. Die worden steeds beter, ook dankzij de investeringen in autonome auto’s van GM, Ford, Tesla en de anderen.
In zijn verkiezingsprogramma vorig jaar dichtte de VVD een prominente rol toe aan de robotaxi in de strijd tegen de files. Wanneer kan iedereen in Nederland rondrijden in een ‘stuurloze’ auto? ‘Ik denk ergens tussen 2030 en 2040’, zegt Van de Weijer. De Cybercab komt nog een hele poos niet verder dan een Amsterdamse showroom.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant