Tien van de beste romans van Nederlandse en buitenlandse schrijvers, recent besproken in de boekenbijlage van NRC.
Zoals zij het ziet (1949) is geschreven vóór Het verboden schrift (1952), de verbluffende roman waarmee Alba de Céspedes (1911-1997) recent voor Nederland uit de vergetelheid is gehaald. Daarin fileerde ze het verbod op verbeelding voor de vrouw in het naoorlogse Italië. In Zoals zij het ziet deed ze iets vergelijkbaars. Met haar observatievermogen als vergrootglas ontvouwt De Céspedes het vrouwenleven in het verstikkend patriarchale, totalitair gedomineerde Italië als ‘één grote kluwen van verdriet en afwachting’. Alessandra staat aan de vooravond van haar trouwdag en weet zeker dat het met Francesco anders zal zijn, met hun eerste huwelijksnacht als bezegeling van hun intellectueel-romantische pact. Het draait uit op drie pagina’s teleurstelling. De liefde is geplet, Francesco slaat om van aandachtige verloofde naar precies zo’n man als alle andere echtgenoten. Maar Alessandra wil in haar huwelijk geloven en dat gaat des te beter als Francesco in het antifascistische verzet verdwijnt. Nu kan zij hem idealiseren, wat haar ook overkomt.
Dalla parte di lei. Vertaling Manon Smits. Meridiaan, 685 blz. € 29,90
Onlangs verscheen de biografie Groots en onbekommerd. Leven en werk van Belcampo, geschreven door Nico Keuning, die met zijn biografieën van onder anderen Bob den Uyl en Willem Brakman zijn sporen heeft verdiend. Belcampo was het pseudoniem van de Nederlandse schrijver Herman Pieter Schönfeld Wichers (1902-1990). Ter gelegenheid van het uitkomen van deze nieuwe biografie is een bloemlezing uit Belcampo’s verhalen uitgegeven: De surprise en andere bizarre verhalen. Niet alle verhalen in deze bundel zijn even sterk, wat ook voor zijn latere werk geldt, waarin regelmatig zwakke, als verhaal vermomde anekdotes opduiken. Ook had Belcampo de neiging om sommige verhalen te voorzien van uitsmijters. Deze bloemlezing bevat een aantal van Belcampo’s beste verhalen.
Querido, 228 blz. € 17,50.Nico Keuning: Groots en onbekommerd. Leven en werk van Belcampo. Querido, 456 blz. €32,99
In de roman Het Liefdespaar van de eeuw neemt Julia Schoch je losjes bij de hand om je steeds dieper het verhaal in te trekken. Het boek speelt zich af in Oost-Duitsland na de val van de Muur en handelt over een vrouw die haar man wil verlaten. De vrouw maakt zich los uit de ongezonde band waarmee ze zich aan haar man heeft vastgeklonken en beseft dat ze een individu moet worden. Maar dat kan ze niet zolang ze in hem opgaat. En dat is de pijnlijke paradox van hun huwelijk: dat wat ze van hem moest leren is hetzelfde als dat wat haar nu van hem afdrijft. „Het boek gaat over de grenzen van ons geheugen en ook over de eenzaamheid van herinneren, de eenzaamheid van hoe we naar de wereld kijken.”, zegt Schoch in een interview met NRC.
Das Liebespaar des Jahrhunderts. Vertaling Josephine Rijnaarts. De Arbeiderspers, 240 blz. € 22,50
In Het paradijs van slapen, de nieuwe roman van Joost Oomen, neemt personage Gerrit Blauw het grootste deel van het verhaal in. Hij wil via euthanasie uit het leven stappen, maar is niet ziek, heeft geen pijn en beschouwt zijn leven als voltooid. Euthanasiearts Theo Engel ziet hem liever leven. Euthanasieartsen ‘zijn er om mensen uit het lijden te verlossen, niet om ze dood te maken om het doodmaken’. De roman steekt niet simpel in elkaar en het onderwerp is allesbehalve lichte kost. Het werk van Oomen draait om geluk, om schoonheid en uitgelatenheid – maar alleen lolligheid is natuurlijk geen verhaal. Voor het schrijven van deze roman interviewde Joost Oomen zijn vader, die in Friesland euthanasiearts is. Zijn boek is een hartgrondig pleidooi voor euthanasie bij een voltooid leven.
Querido, 205 blz. € 22,99
Kunsthistoricus Thomas Schlesser (1977) behaalde in Frankrijk met zijn debuutroman De ogen van Mona tot nu toe een oplage van bijna een half miljoen exemplaren. Het boek werd aan 36 landen verkocht en wordt binnenkort verfilmd. De verhaallijn volgt Mona, een tienjarig meisje dat ineens korte tijd niets meer ziet, de artsen vrezen dat ze de kans loopt blind te worden. Psychische oorzaken mogen niet worden uitgesloten. In plaats van met haar naar een kliniek te gaan, stelt haar grootvader, met wie het meisje een goede band heeft, voor om zijn kleindochter mee te nemen naar het Louvre, het Musée d’Orsay en het Centre Pompidou. Een jaar lang bekijken ze iedere week samen één schilderij, in chronologische volgorde. ,,Ik wil laten zien dat kunst in dienst staat van het leven”, zegt Schlesser in een interview met NRC.
Les yeux de Mona. Vertaling Gertrud Maes. Wereldbibliotheek, 414 blz. € 24,99
De Oostenrijkse schrijfster Teresa Präauer (1979) schreef de vermakelijke roman Koken in de verkeerde eeuw over een diner. Passieve agressie, luchtigheid en sociaal ongemak zetten er de toon. Een vrouw geeft een etentje om haar nieuwe woning in te wijden en een nieuwe levensfase in te luiden. Er zijn genode gasten en later komen er ongenode gasten. Hoezeer gastvrijheid met conflicten verbonden kan zijn, toont het gedrag van ernstig verlate gasten. Bij Präauer zien we subtiel dat de ongenode gasten uiteindelijk beter in de smaak kunnen vallen dan de genode, zeker als iedereen een paar slokken op heeft. De gastvrijheidsrelatie is complex, zoals de vriendschapsrelatie door een eenvoudig etentje thuis onthullend pover kan blijken te zijn. De constellatie die Präauer opvoert zorgt voor een soort kamerspel dat de lezer voorgeschoteld krijgt, met als onderwerp: hoe gedraagt men zich?
Kochen im falschen Jahrhundert. Vertaling Kris Lauwerys en Isabelle Schoepen. Meridiaan, 183 blz. € 24,99
De roman Stalingrad, waarvan Leven en lot het vervolg is, van de Russische schrijver Vasili Grossman (1905-1964) is voor het eerst in een Nederlandse vertaling verschenen. De vertalers Annelies de hertogh en Els de Roon Hertoge namen de Engelse vertaling van 2019 als uitgangspunt. Verder baseerden zij zich op hun vondsten in Grossmans oorspronkelijke manuscripten en dan vooral op die uit de derde, nooit gepubliceerde, versie van het boek. Daardoor is voor het eerst een zo compleet mogelijke editie van Stalingrad verschenen. Grossman excelleert in Stalingrad net als in Leven en lot in zijn karakteriseringen van gewone mensen in oorlogstijd, of het nu militairen zijn of burgers, Russen of Duitsers. Natuurlijk gaat een groot deel van de roman over de oorlog zelf. Er wordt gevochten en gesneuveld. Grossman beschrijft de Duitse bombardementen zo indringend zoals alleen een ooggetuige dat kan. Het verhaal van Stalingrad is boven verwachting boeiend, juist omdat het een vergelijkbare, alles en iedereen verzengende chaos laat zien als in de huidige oorlog in Oekraïne. Je beseft daardoor dat er niet zoveel veranderd is in het menselijke gedrag in extreme geweldssituaties.
Za pravoje delo. Vertaling Annelies de hertogh en Els de Roon Hertoge. Balans, 1008 blz. €49,95
Autobiografie van mijn lichaam, het nieuwe boek van Lize Spit, documenteert de aftakeling van haar moeder en van het zelfonderzoek dat dat proces bij haarzelf losmaakt. Het boek is daarvan de weerslag, in gedachten, herinneringen en inzichten. Op het moment dat de sterfelijkheid van haar moeder zich aandient, is er bij Spit ‘iets gekanteld’: een gevoel dat ze (nota bene) moeilijk kan omschrijven, totdat het tot uiting komt in haar taal. Jarenlang sprak ze over ‘mijn moeder’, ‘om de afstand die er was te kunnen duiden tegenover anderen’, nu denkt ze ineens over haar als ‘mijn mama’. Net als in haar eerdere boeken weet Spit opnieuw je keel dicht te knijpen. Haar beschrijvingen van het huishouden waarin ze opgroeide en van de effecten die dat had op het meisje dat ze was, zijn onthutsend.
Das Mag, 389 blz. € 27,50
De nieuwe roman De engel van het verdwijnen van Slobodan Snajder (Zagreb, 1948) gaat over Kroatië tijdens en kort na de Tweede Wereldoorlog. En opnieuw komen alle verschrikkingen van die tijd voorbij, al is er ook een sprankje hoop. Over partizanen, fascisten, collaboratie, etnische zuiveringen, vermoorde Joden en communistische helden die bij Tito in ongenade vallen. En ook is er een bijrol voor de theosofe en mystica Madame Blavatsky. In veel opzichten lijkt deze roman op De reparatie van de wereld, het epos dat hem in 2021 beroemd maakte. Maar in zijn nieuwe boek komen ook engelen en heksen voor. „Mijn roman is een poging om van de god der wrake een engel te maken”, zegt Snajder in een interview met NRC.
Andeo nestajanja. Vertaling Roel Schuyt. Wereldbibliotheek, 416 blz. € 27,99
De Britse schrijver Sulaiman Addonia (1974) is de zoon van een Ethiopische vader en een Eritrese moeder. Zijn familie ontvluchtte het oorlogsgeweld in Eritrea na de moord op zijn vader in 1977. In 1990 vroeg het gezin asiel aan in Engeland. In zijn derde roman De zieners volgen we de eerste Londense jaren van de dakloze Eritrese vluchtelinge Hannah. Het seksuele geweld waar zij in de Britse hoofdstad slachtoffer van is, draagt bij aan de manier waarop ze haar eigen seksualiteit wil (her)ontdekken en ze haar begeertes en erotische verlangens serieus neemt. Hoe subversief de seks in deze roman ook over mag overkomen, ze is nooit vulgair maar verrassend teder, poëtisch zelfs. Door de vele erotische scènes en de ademloze, onrustige stijl was het aanvankelijk niet gemakkelijk om een uitgever voor De zieners te vinden, vertelt Addonia in een interview.
The Seers. Vertaling Lucie van Rooijen. Jurgen Maas, 159 blz. € 21,90
Tien van de beste non-fictieboeken, recent besproken in de boekenbijlage van NRC.
Kinderboekenschrijfster Thea Beckman (1923-2004) werd als enig kind geboren in Rotterdam en groeide op in een socialistisch arbeidersmilieu. Ze was als kind ‘enigszins op zichzelf’ en las veel, vooral jongensboeken, ‘omdat daar tenminste wat in gebeurde’. Schrijfster wilde ze worden, of anders ontdekkingsreiziger. Onlangs is de biografie ‘Geef me de ruimte.’ Het eigenzinnige leven van Thea Beckman van Vivian de Gier verschenen. De Gier had weinig bronnen tot haar beschikking waardoor haar werd afgeraden de biografie te schrijven. Maar desondanks heeft ze doorgezet. Ze besloot ‘een eerlijk portret te schetsen van wie Thea Beckman was, als vrouw en als schrijfster’. Waarbij ze ‘vooral licht wil laten schijnen op het belang van het grote oeuvre dat ze heeft nagelaten’.
Balans, 448 blz. € 29,99
Nieuwe Testament met Joodse toelichtingen, de Nederlandse vertaling van de oorspronkelijke Engelse editie, geeft context bij alle boeken van het Nieuwe Testament. Daarnaast zijn er nog ruim 250 pagina’s met veelal historische essays over wonderen, Dode Zee-rollen, farizeeën, opstanden, kunst en christologie. Het Nieuwe Testament met Joodse toelichtingen geeft niet alleen commentaar met een Joodse inslag, maar raakt ook een diepe kern van de tekst. Want het basisboek van het christendom is door en door Joods. Jezus was een gelovige Jood, zijn eerste volgelingen waren Joden en de auteurs van het Nieuwe Testament waren Joden. De veelbesproken ruzies tussen Joden en christenen in de eerste eeuwen van christendom vielen in werkelijkheid reuze mee.
The Jewish Annotated New Testament. Redactie Amy-Jill Levine en Marc Zvi Brettler. Vertaling olv Tineke Bol-Drieenhuizen en Cor Hoogerwerf. Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap 934 blz. € 65,-
Huisarts en straatarts Michelle van Tongerloo ziet hoe één of twee tegenslagen mensen dakloos kunnen maken en hoe ze vervolgens steeds verder afglijden in de maatschappij. Ze ziet ook dat het zorgsysteem het met strikte protocollen moeilijk maakt om de kwetsbaarste mensen effectief te helpen. In het boek Komt een land bij de dokter beschrijft ze hoe hulp aan dak- en thuislozen beter en anders kan, wat begint met de héle mens zien. Ze legt bloot hoe de verzorgingsstaat, ooit bedoeld om de meest kwetsbaren te beschermen, zijn primaire doel heeft verloren in bureaucratische complexiteit. Van Tongerloo zet onconventionele stappen om hen te helpen, vertelt ze in een gesprek met NRC.
De Correspondent, 292 blz. € 23,-
Historica Jolande Withuis (1949) schreef het boek Moeder, antimoeder over haar communistische moeder, die zich geen zachtheid jegens haar dochter permitteerde, mede omdat ze emoties kleinburgerlijk vond. Withuis beschrijft het leven van haar moeder met begrip en zonder de pijn uit de weg te gaan. Beroepshalve probeert ze van haar moeder een historische persoonlijkheid te maken omdat ze alleen op die manier als dochter dichter bij haar kan komen (en misschien wel van haar kan gaan houden). Maar telkens wordt deze objectivering verstoord door herinneringen aan het betonnen karakter van die vrouw. Haar moeder leed, zoals veel getrouwde vrouwen in die tijd, een afgeleid leven dat haar strijdbaarheid beperkte tot de kleinste eenheid, het communistische gezin. Het bepaalde haar relatie met haar dochter. Withuis heeft over dat drama een eerlijk en dapper boek geschreven.
De Bezige Bij, 224 blz. € 22,99fo
Een miljoen soorten wordt momenteel met uitsterven bedreigd. De meeste zullen binnen enkele decennia net zo verdwenen zijn als de Tasmaanse tijger. ‘Ik probeer me voor te stellen wat dat betekent, écht betekent’, schrijft dichter en auteur Charlotte Van den Broeck (1991). Haar fenomenale en fraai geschreven boek Een vlam Tasmaanse tijgers gaat minstens zozeer over de mens als over een uitgestorven diersoort. Haar boek heeft één hoofdpersoon: de Tasmaanse tijger. Een uitgestorven roofbuideldier – voor zover bekend overleed het laatste individu van de soort in 1936 – dat qua uiterlijk iets weghad van een hond met zebrastrepen. Wat ís het verhaal van deze Tasmaanse tijger? Het hangt er maar net van af aan wie je het vraagt, zo blijkt. „Waarom voelen mensen zoveel bij een soort die er al niet meer is?”, zegt Van den Broeck in een interview met NRC.
De Arbeiderspers, 272 blz.€ 24,99
Wereldwijd wordt de democratie bedreigd door populisme en sociale media, die het speelveld van de democratie ingrijpend hebben veranderd. In haar essay Kiezen voor democratie of voor dictatuur vertelt econoom en journalist Marcia Luyten (1971) hoe ze eind vorige eeuw een promotieplek kreeg om onderzoek te doen naar de gevolgen van internet voor de democratie. ‘Mijn veronderstelling was dat iedereen die waar ook ter wereld was aangesloten op het net op elk moment kon beschikken over alle mogelijke feiten. En als de waarheid te allen tijde openbaar en voorhanden was, zou de democratie dan niet floreren als nooit tevoren? Little did I know. Little did we know.’ De grote bedrijven achter die sociale media hebben slechts één belang: winstmaximalisatie. Luyten doet in haar essay suggesties over hoe we de polarisatie kunnen verminderen en de democratie kunnen versterken.
De Brits-Soedanese journalist Zeinab Badawi (1959) heeft een meeslepende geschiedenis geschreven vanuit Afrikaans perspectief. In haar boek An African History of Africa. From the Dawn of Humanity to Independence leidt ze de lezer in sneltreinvaart door een labyrint van verhalen vanaf het oudste continent: van de oorsprong van Homo sapiens in Oost-Afrika tot het einde van Apartheid in Zuid-Afrika. Voor haar boek reisde ze naar meer dan dertig Afrikaanse landen om talloze academici, zoals historici, antropologen, archeologen en lokale vertellers te interviewen. „Ik wilde met het boek vooral laten zien dat Afrikanen altijd, in ieder geval tot in zekere mate, hun eigen lot hebben bepaald. Dat ze zich altijd hebben verzet tegen onderdrukking, ook wanneer ze geconfronteerd werden met koloniale machten.”, zegt ze in een interview met NRC.An African History of Africa. From the Dawn of Humanity to Independence. Vertaling Bep Fontijn. Omniboek, 304 blz. € 29,99
De Bezige Bij, 124 blz. € 15,-
De gezaghebbende Britse kerkhistoricus Diarmaid McCulloch (1951) schreef met Lower than the Angels een uitdagende en verrassende geschiedenis van het christendom en seks. De maatschappelijke omgang met seks en seksualiteit is alleen goed te begrijpen tegen de achtergrond van de brede christelijke traditie, ook voor wie daar juist afstand van neemt. En al helemaal voor wie zich ermee identificeert. McCulloch beschrijft die worsteling over een periode van meer dan 2000 jaar, waarbij hij ook de Joodse en Griekse wortels van de christelijke traditie in zijn beschrijving meeneemt. Aan het einde weet je twee dingen zeker: vrijwel niets is hoe je dacht en precies daarom is de toekomst open. Zijn conclusie luidt dat de christelijke traditie in meer dan 2000 jaar ruimte heeft geboden voor heel verschillende vormen van omgang met seksualiteit.
Allen Lane, 688 blz € 46,99
Dat opium in China onder alle lagen van de bevolking werd gebruikt en normaal was, is een cliché dat niet op waarheid berust, stelt de Indiase schrijver Amitav Ghosh (Kolkata, 1956) in zijn boek Rook en as. De verborgen geschiedenissen van opium. Het produceren van opium was niet het gevolg van een Chinese traditie, ‘de drug was een instrument geweest in het bouwen van een koloniale macht’. Nederland had de twijfelachtige eer om als eerste de handelswaarde van opium in te zien die het product daarvoor nooit had gehad en creëerde zo de ‘eerste narcostaat’ in Indië. Het bleek een peulenschil vergeleken met wat de Britten in India deden: zij perfectioneerden volgens Ghosh het eerste ‘wereldwijde drugskartel’. Wat dat voor India betekende én voor de wereld – en nog steeds betekent – is het uitgangspunt in zijn indrukwekkende boek.
Smoke and Ashes. Opium’s Hidden Histories. Vertaling Menno Grootveld. Atlas Contact, 413 blz. € 26,99
Het nieuwe boek Hitlers mensen van de Britse historicus Richard Evans (1947) bestaat uit biografieën van Adolf Hitler en 21 van zijn handlangers. Evans verdeelt deze nazi’s onder in drie categorieën: de Paladijnen, de Uitvoerders en de Werktuigen. Hij benadrukt dat de daders in zijn boek niet krankzinnig waren. Het naziregime schiep een systeem dat zijn aanhangers stimuleerde daden te plegen die onder andere omstandigheden onvoorstelbaar waren. Om de vernederingen uit het verleden te boven te komen, moest ‘de gebruikelijke moraliteit worden opgeschort’. Deze geschiedenis bevat een waarschuwing. Door de individuele levensverhalen van deze misdadigers te plaatsen in een brede maatschappelijk context, besluit Evans, ‘kunnen we beginnen in te zien wat in onze tijd de democratie en handhaving van de mensenrechten bedreigt, en er actie tegen ondernemen’.
Hitler’s People. The Faces of the Third Reich. Vertaling Rob de Ridder. Spectrum, 664 blz. € 49,99
De Amerikaanse journaliste Lesley T. Chang, verweeft in haar boek Textielmeisjes, de levensverhalen van drie vrouwen met de geschiedenis van Egypte en de wereldwijde katoenindustrie. Chang is een geweldige reportageschrijver die meerdere keren bij de hoofdpersonen thuis komt. Hierdoor kan ze van dichtbij observeren waarom de uiterst doortastende fabrieksmanager Rania knarsetandend toestaat dat haar echtgenoot er een tweede vrouw bij neemt. Op de vraag waarom Egypte zo achterblijft op lijstjes van economische ontwikkeling is uiteraard genuanceerd. Deels is het de islam, die de vrouwen aanvankelijk rechten gaf, maar steeds vrouwonvriendelijker geïnterpreteerd wordt door mannelijke religieuze leiders. En deels is het de ongelukkige politieke en economische geschiedenis van Egypte, dat de voorbije eeuw nogal heen en weer werd geslingerd tussen een Brits koloniaal bewind, een socialistisch regime van nationaliseringen en autocratische leiders.
Egyptian Made. Women, Work, and the Promise of Liberation. Vertaling Catalien en Willem van Paassen. Ambo Anthos, 310 blz. € 24,99.