Aan de vooravond van het nieuwe jaar waarschuwt minister Veldkamp van Buitenlandse Zaken dat de verhoudingen in de wereld snel aan het verschuiven zijn. En niet alleen aan de fronten van 2024. ‘Azië komt economisch op, maar ook militair, dat hangt met elkaar samen.’
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
‘Ik kijk niet alleen naar Oekraïne en de schil om Europa, maar ook verder. Het vele werk dat we moeten verrichten aan die oorlog mag ons niet het zicht ontnemen op grote andere verschuivingen in de wereld: de opkomst van landen in het zuiden van de wereld en de verschuiving van het zwaartepunt naar het oosten. De VS spelen daarop in en dat heeft grote gevolgen voor ons.’
De ervaren ex-diplomaat Caspar Veldkamp (NSC), die in het kabinet-Schoof aantrad als minister van Buitenlandse Zaken, laat er geen twijfel over bestaan: behalve de keuken die in brand staat, zijn er donkere wolken aan de horizon die we niet mogen negeren. ‘Waar in de 20ste eeuw vooral Europese oorlogen een grote impact hadden op de rest van de wereld, zal dat in deze eeuw meer gebeuren met conflicten in Azië.’
Aan het einde van het interview komt hij er op terug, met de opmerking dat China er elk halfjaar ‘ongeveer de gevechtskracht van de hele Nederlandse marine bijbouwt’ en dat de Zuid-Koreaanse strijdkrachten groter zijn dan die van Duitsland, Frankrijk en het VK samen. ‘Daar is natuurlijk een reden voor, maar ze kunnen het zich ook veroorloven. Azië komt economisch op, maar ook militair, dat hangt met elkaar samen.’
Trump is in aantocht en heeft grote plannen met Oekraïne. Laten de Europese landen tot nu toe niet vooral paniekvoetbal zien?
‘President Zelensky heeft gezegd dat hij verwacht dat in 2025 de oorlog tot een diplomatieke oplossing komt. Tussen nu en het moment dat hij denkt dat die onderhandelingen kunnen plaatsvinden, moeten we Oekraïne zoveel mogelijk blijven steunen, zoals we ook doen: militair en op het gebied van energie-infrastructuur. Ik ben ook heel blij met het G7-pakket om 50 miljard dollar te onttrekken uit de rentetegoeden van bevroren Russische staatsgelden. Dus niet van belastinggeld. Dat is innovatief, die mogelijkheden wil ik verder verkennen.’
Maar Ruttes toespraak ging juist over de noodzaak om wel meer belastinggeld aan defensie te besteden, ook als dat ten koste gaat van sociale uitgaven. Is het kabinet klaar voor dit soort impopulaire keuzes?
‘Er is geen reden voor paniek. Hij zegt dat de capaciteiten die de Navo nodig zal hebben voor collectieve verdediging meer investeringen eisen, ik zie dat ook zo. En hij wijst op het grote belang van weerbaarheid. Het is niet dat er morgen acuut een oorlog ontstaat, maar de secretaris-generaal geeft wel aan dat we de komende jaren keihard moeten werken, omdat alleen zo de afschrikking op peil blijft.’
Maar de Navotop is al over een paar maanden en daar moeten de Europese landen aan Trump tonen dat ze serieus bezig zijn.
‘Richting die top wordt de discussie over meer defensiebestedingen gevoerd, ja. Elke Amerikaanse president zou verwachten dat Europa meer doet voor zijn eigen defensie, juist omdat de VS zich veel sterker willen richten op China. Trump heeft geen isolationisten benoemd die de wereld hun rug willen toekeren, maar wel haviken als het gaat om China. Die opdracht om zelf meer te doen zal voor Europa enorm zijn. Die ligt inderdaad bij Oekraïne, maar het toezien op de stabiliteit in de omgeving kan ook verder weg gelden, tot in Soedan.’
Rusland vecht op furieuze manier door in Oekraïne, maar stel dat er toch een deal komt, is Nederland dan in principe bereid militair in Oekraïne een rol te spelen na een akkoord?
‘Ik zag dat de Tweede Kamer de motie van Jan Paternotte (D66, red.) heeft aangenomen die pleit voor een constructieve houding ten aanzien van deelname aan zo’n vredesmacht. Op dit moment is van belang dat als daar enig akkoord zou komen, dat dan wel peace through strength (vrede door kracht, red.) zal moeten uitdragen. Hoe die oorlog eindigt zal gevolgen hebben voor de Europese veiligheidsarchitectuur en voor de rest van de wereld.’
Poetin herschikt de verhoudingen in een verzwakt Europa met militaire macht. Hetzelfde gebeurt in het Midden-Oosten door de aanval van Hamas en het Israëlische antwoord daarop. Sommige oppositiepartijen en ngo’s beschuldigen het kabinet van medeplichtigheid aan oorlogsmisdaden en genocide. Trekt u zich dat aan?
‘Een dergelijke beschuldiging werp ik verre van me. Wij zien de ellende van die oorlog in Gaza, en dat grijpt mij ook aan. Maar waar ik mee bezig ben is kijken naar welk handelingsperspectief wij daar hebben, met onze goede contacten in de regio. In de eerste plaats probeer ik te helpen dat er nu eindelijk een staakt-het-vuren komt tussen Israël en Hamas. Daar zijn anderen de grote gewichtheffers bij - Qatar, Egypte, de VS - maar we zijn wel in contact met hen en zeggen: laat ons weten waar we ons steentje kunnen bijdragen, juist ook vanwege onze goede contacten met Israël.
‘Ik probeer ook concreet bij te dragen aan humanitaire verlichting in Gaza. Nederland heeft het initiatief genomen dat een aantal landen met heel concrete verzoeken naar Israël is gegaan. Het is geleid door Frankrijk, maar het was een Nederlands initiatief. We werken ook met Jordanië samen op het gebied van steun voor de zogenaamde landroute naar Gaza, waarbij spullen al in Jordanië, samen met de VS, worden gecontroleerd.
‘Dat er nu een staakt het vuren is in Libanon, vergroot de kans op een staakt het vuren in Gaza. Hamas hoopte met 7 oktober op het ontstaan van een grote oorlog in de hele regio. Dat Hamas er nu meer alleen voor staat, helpt ook - net als het feit dat in Israël de toetreding tot het kabinet van de partij van Gideon Saar meer politieke ruimte schept. Meer dan 70 procent van de Israëli’s wil ook dat er aan die oorlog een einde komt.’
De oorlog in Soedan krijgt nauwelijks aandacht. Is dit de wereld die ons wacht: chaos en anarchie zonder ordenende machten?
‘Het is een verschrikkelijke oorlog, meer dan 150 duizend mensen afgeslacht, meer dan tien miljoen mensen op de vlucht. Humanitair is de ellende enorm. Allerlei machten bemoeien zich ermee, de wereld is gefragmenteerd geworden, dat zie je in Soedan terug. Daar roert Iran zich bijvoorbeeld, ook omdat Soedan een lange kustlijn heeft met de Rode Zee, en Iran op allerlei manieren probeert invloed op de wereldhandelsstroom uit te uitoefenen. De Emiraten zijn ook betrokken, vanwege haven- en andere belangen, net als Rusland en andere landen.
‘Wij zijn geen grote speler, maar deze maand kwam hier in Den Haag een aantal EU-landen bij elkaar, plus Noorwegen, en de EU-gezant voor Soedan, mevrouw Weber. Zij ging vooral in op de geopolitieke dimensies, naast de humanitaire ellende. Zonder kennis en rekenschap van de bemoeienis van de andere landen en de redenen daarvoor kom je niet vooruit.
Dat zie je nu ook in Syrië, waar Iran forse klappen heeft gekregen, waar Rusland onder druk is gekomen en hopelijk echt vertrekt, en waar Turkije nu een enorme rol wordt toegekend door zijn banden met diverse bewegingen, waaronder HTS. Je moet je daar rekenschap van geven als je een inclusief Syrië wilt bereiken.’
Uw betoog schreeuwt eigenlijk om een groter budget voor ontwikkelingssamenwerking. Maar dit kabinet snijdt daar diep in, is dat niet heel dom en wilt u daar wel onderdeel van uitmaken?
‘Ik heb mezelf hard gemaakt tijdens de formatie van dit kabinet dat er voldoende budget voor ontwikkelingshulp behouden blijft. Ja, er gaat in 2027 een stuk vanaf, maar de bijdrage vanuit dat budget voor de eerstejaarsopvang van asielzoekers wordt gemaximeerd op 10 procent - en die uitgaven zijn nu ruim boven de 20 procent en groeien naar een derde van het budget. Door dat maximum in te voeren, blijft er uiteindelijk ook veel geld over. De inbreng van Nederland in de wereld, ook financieel, blijft stevig. Het bedrag dat overblijft, daar zou een vrouw als Evelien Herfkens (PvdA-minister van Ontwikkelingssamenwerking van 1998-2002, red.) voor hebben getekend. Serieus, zo komen we er ook ten opzichte van andere Europese landen heel goed uit. Hetzelfde geldt voor het diplomatieke netwerk dat we overhouden.’
Schaduwpremier Wilders trekt met zijn solo-optredens internationaal veel aandacht. Van populairste jongetje in de klas lijkt Nederland in een keer gedegradeerd tot de status van populistisch probleemkind. Had u zich misschien iets anders voorgesteld als bekroning van uw diplomatieke carrière?
‘Ik ervaar dat niet zo. Ik word in het buitenland nooit gevraagd naar dat Kamerlid. Men weet heel goed dat achter dat bordje Nederland, bijvoorbeeld in de Navo, het kabinet besluit wat er gebeurt in de Navo of de EU, en wat we aan militaire hulp aan Oekraïne leveren. Dat begrijpen ze heel goed, en ze zien ook dat we heel veel doen. Ik word nooit bevraagd op het ene of andere Kamerlid.’
In de kwestie van de Afghaanse bewakers raakt het Nederlands buitenlands beleid direct aan mensenlevens. U draaide een besluit terug van het vorige kabinet om een afgebakende laatste groep hierheen te halen en werd boos toen u vanuit de Kamer een kille boekhouder werd genoemd. Maar zelfs de SGP-motie waarin werd gevraagd om ‘maximale coulance’ bij het beoordelen van ‘schrijnende gevallen’ veegde u van tafel.
‘Dat vind ik een onvolledige voorstelling van zaken. We hebben geen besluit teruggedraaid. Het demissionaire kabinet had een voornemen, geen besluit, op de laatste vrijdag dat het er zat. We kwamen tot de conclusie dat het beleid van eerdere kabinetten ruimhartig is geweest en niet verruimd hoefde te worden. Meer dan 4.600 Afghaanse helpers haalde Nederland uit Afghanistan en over 64 van hen die mogen komen, zijn we nu nog bezig. Een aantal van hen beschikt bijvoorbeeld niet over een paspoort, heel moeilijk. Ik heb gezegd dat ik barmhartig om ga met schrijnende gevallen, waarvan ik er onlangs nog een heb goedgekeurd.’
Tot slot wilde u nog graag iets vertellen over uw recente bezoek aan Singapore.
‘Dat klopt. Zij zeggen dat hun model van werken decennialang gebaseerd is geweest op een vreedzame economische opkomst van China, gepaard aan de bescherming door Amerika. Bij beide zetten ze nu vraagtekens. Zij zeggen: ‘Jullie zijn ook een klein distributieland aan zee. Jullie hebben nog de schokdempers van de EU en de Navo, maar ook jullie komen voor vraagtekens te staan over hoe de wereld verandert.’ Hun adviezen neem ik ter harte: we moeten minder zelfgenoegzaam zijn, minder zenden en meer ophalen, economie en politiek steeds meer verbinden, en veel verder vooruitkijken.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant