Actrice Lies Visschedijk is overal: op het witte doek, op de planken en in uw oren. Maar denk niet dat daar een enorm ego achter schuilt. Liever heeft ze niet te veel pretenties, net als de door haar geselecteerde favorieten.
is redacteur van de Volkskrant en schrijft boekrecensies en stukken over taal en cultuur.
Het líjkt vooral zo, zegt Lies Visschedijk (50), dat ze een hysterisch druk jaar achter de rug heeft. De actrice is momenteel te zien in twee tv-series (Gooische vrouwen en Nemesis), in een bioscoopfilm (Schitterend), ze staat in het theater (in het toneelstuk Galerie The Waverly) en dan heeft ze ook nog een theatershow met Aaf Brandt Corstius gedaan. Een avond gezelligheid, voortvloeiend uit de podcast die ze wekelijks samen maken.
Maar de opnamen van Nemesis bijvoorbeeld, die behoorlijk intensief waren, zijn alweer een hele tijd geleden. En in Schitterend speelt ze een bescheiden rol (de filmrecensent van de Volkskrant had graag méér Lies Visschedijk gezien), zodanig bescheiden dat de klus haar maar een paar draaidagen kostte. Dus hysterisch druk? Nee, dat valt mee, ze heeft na Nemesis zelfs een pauze van een paar maanden kunnen inlassen. Om leuke dingen te doen: naar haar vakantiehuisje in Friesland, wandelen, naar een museum. Met haar vriend, Marc, is alleen al autorijden een feest. En dan eindeloos samen muziek luisteren, tot aan expres omrijden toe omdat de plaat nog niet is afgelopen. ‘Dat zijn de gelukkigste momenten.’
Onze gids dit weekeinde is een rubriek in Volkskrant Magazine waarin een bekend persoon (op velerlei terreinen) uit binnen- of buitenland ons gidst langs zijn of haar favorieten.
Marc kan fantastisch zingen, zegt ze, dus dat doen ze ook samen, luidkeels in de auto. Vroeger zong ze ook nog wel in theatervoorstellingen, maar dat doet ze niet meer. ‘Dat heb ik met mezelf afgesproken. Ik kan in het theater door paniek worden overvallen: wat als ik verkeerd inzet, als ik de tekst niet meer weet? Aan de buitenkant zie je niets, maar van binnen word ik opgevreten door angst. Dat wil ik niet meer meemaken. Al heb ik in de theatershow met Aaf tóch een liedje gezongen, Rainbow Connection uit de Muppets-film. Dat hoefde niet goed te gaan, want Aaf praatte erdoorheen. Dan is alle pretentie ervan af.’
‘Pretentieloos’ is een woord dat wel vaker valt vanmiddag, net als ‘egoloos’ en ‘troostend’. Het zijn gemene delers in het rijtje favorieten dat ze als Volkskrant Magazine-weekendgids heeft opgesteld. Zanger Curtis Mayfield, theatermaker Jetse Batelaan, patissier Cees Holtkamp: allemaal kunstenaars die niet worden (of werden, in het geval van Mayfield) gedreven door een groot ego, maar door pure toewijding aan hun vak. Aárdige mensen, dat vooral, met een oeuvre dat troost biedt: wat helpt beter dan mooie muziek en goede kroketten als het leven tegenzit?
Buitenbeentjes, daar heeft ze ook iets mee. Zo’n kunstschilder als Dick Ket met zijn hartkwaal en zijn straatvrees; juist omdat hij zo’n geïsoleerd leven leidde, maakte hij de prachtigste werken van de kleine dingen om hem heen. Eén kommetje tientallen malen schilderen – over toewijding gesproken. Het is dezelfde hyperfocus die ze soms treft bij de kunstenaars van galerie Herenplaats in Rotterdam, een centrum voor kunstenaars met een beperking of een psychiatrische achtergrond. ‘De mensen die daar werken doen dat niet om bij een stroming te horen of om zichzelf in een traditie te plaatsen, het is egoloos, dat raakt me. Hier boven de keukentafel hangt een tekening van Sinterklaas met Piet en een heleboel cadeautjes. Dat is een soort oerbeeld, waar ik elke dag weer vrolijk van word.’
De mensen een beetje opvrolijken is wat ze zelf ook doet met de podcast Aaf en Lies lossen het wel weer op. Daarin bespreken de vriendinnen voor het leven problemen van luisteraars, en ook die van zichzelf. ‘Eindeloos emmeren’, noemt ze het, over ouder worden, te laat komen, niks kunnen vinden in een onbekende supermarkt en het feit dat je jezelf áltijd lelijk op foto’s vindt staan – het is het leukste wat ze ooit heeft gedaan. Nooit gedacht dat ze hier zou uitkomen toen ze vers van de toneelschool het theater in ging. Al blijft dat ook een oude liefde. ‘Theatertournees doe ik weinig meer, maar voor Galerie The Waverly, het stuk waarin ik nu sta, heb ik een uitzondering gemaakt. Omdat ik de kans had met Anne Wil Blankers te spelen. Die is zó goed. Ze is een helder licht dat schijnt op iedereen om haar heen.’
Hoewel de stem van Curtis Mayfield suboptimaal klinkt uit haar telefoon (‘Ik krijg ’m niet op bluetooth – o, mijn vriend zou hier helemaal niet tegen kunnen’) zit Lies Visschedijk meteen in de muziek. ‘Die emotioneert me elke keer weer.’ Het album Curtis/Live! uit 1971 is opgenomen in de Bitter End, ‘the oldest rock and roll club of New York City’, zoals de site vermeldt. ‘Het voelt alsof je erbij bent’, zegt Visschedijk. ‘Alsof je op een krukje naast de drummer zit. Ik ben geen reiziger, ik ben nog nooit in New York geweest, maar voor de Bitter End zou ik een uitzondering maken.’
Van de soulvolle stem van de Amerikaanse zanger en gitarist Curtis Mayfield houdt ze al sinds haar 14de. ‘Met een buurjongen die later jazzpianist is geworden, heb ik veel naar deze plaat geluisterd. Het nummer We’ve Only Just Begun, oorspronkelijk van The Carpenters, gaat bij Mayfield over de worsteling van Afro-Amerikanen om een bestaan op te bouwen in een land dat door en door racistisch is. Heel egoloos en verbindend is zijn muziek. Hoor dat gruizige, zijn lippen tegen de microfoon. Het is alles, deze plaat. Een bijna fysieke luisterervaring.’
‘Laurel en Hardy aan je kinderen doorgeven, dat is wel ongeveer waar het ouderschap voor bedoeld is. Elke kerst keken we met de jongens naar Way Out West. Mijn man, die overleden is, was er ook dol op. Ik denk dat ik hem wel twintig, dertig keer heb gezien. Het tempo ligt laag, naar huidige begrippen: Laurel en Hardy doen voor ze een saloon ingaan zomaar een – beroemd geworden – dansje dat wel vijf minuten duurt. Maar toch is de film op geen enkele manier gedateerd.
Way Out West is een komische western uit 1937, waarin Laurel en Hardy het moeten opnemen tegen een gemene saloonbaas. ‘De timing, de interactie tussen die twee mannen, de motoriek, jezusmina, alles is raak. Onweerstaanbaar grappig en ontroerend tegelijk. Hoe Stan Laurel elke keer weer opstaat na de klappen die hij krijgt van zijn vriend en van het leven, lichtvoetig en optimistisch, als een duikelaartje – dat geeft mensen al bijna honderd jaar troost.’
‘Jetse Batelaan is een getalenteerde, eigenzinnige theatermaker die ik al een tijd volg. Zijn jeugdtheatervoorstellingen zijn vervreemdend en ontregelend, op het extreme af. En dat voor kinderen, dat vind ik heel bijzonder. Met mijn zonen ben ik vroeger naar De man die alles weet geweest, gespeeld door René van ’t Hof. Onvergetelijk, ze stonden op de stoelen. Nu ze groter zijn, ga ik alleen. Want al is De, Batelaans voorstelling die nu speelt, voor een 8+-publiek, het is ook voor volwassenen geweldig theater.
‘De speelt zich af in een 19de-eeuws dorpje dat getroffen wordt door allerlei rampen. Op een bepaald moment wordt de voorstelling verstoord door twee zwervers, die moeten worden weggestuurd door de beveiliging. Het hoort er allemaal bij, maar kinderen weten niet wat ze overkomt. Een soort kruising tussen Dogville en Das weiße Band vond ik het, maar dan voor een jong publiek. Fantastisch. Dries Verhoeven is ook zo’n theatermaker die speelt met je verwachtingen. Ik ben zo blij dat zulke makers er nog zijn.’
‘Gerard Koolschijn heeft mooie vertalingen gemaakt van de oude klassieken, daar had ik op school al eens kennis mee gemaakt. Zijn roman Zo oud als de tijd is een van de mooiste boeken die ik het afgelopen jaar heb gelezen. Zo prachtig van taal, alsof het al een heel oud verhaal is dat door Koolschijn is herverteld.
‘Het boek gaat over de Trojaanse oorlog, maar het speelt ook deels in het heden, waarin de schrijver met zijn jonge dochtertje gaat wandelen in Griekenland. Voor hem is dat een avontuur, maar voor haar is het misschien niet per se leuk. Dat vond ik zo’n treffend beeld van het ouderschap. Als jonge ouder ben je nog zo met jezelf bezig dat je eigen shit centraal staat, die kinderen moeten zich maar schikken. Als je ouder wordt, krijg je veel meer ruimte voor ze, maar ja, dan gaan ze alweer het huis uit. Dat is niet goed geregeld, eigenlijk.’
In de podcast Aaf en Lies lossen het wel weer op heeft Visschedijk een natuurrubriek; de vogelboeken van Jac. P. Thijsse komen regelmatig van pas. ‘De figuur Thijsse doet me aan mijn vader denken: allebei mensen met hart voor de natuur. Als je nu met Thijsse zou gaan wandelen met de verrekijker, zou hij, denk ik, heel verdrietig worden. Hij was een van de oprichters van Natuurmonumenten, leraar, schrijver en natuurbeschermer, hij schijnt ontzettend aardig te zijn geweest. Zijn liefde voor alles wat groeit en bloeit, channelt hij nog steeds rechtstreeks naar jou als je hem leest.
‘Mijn vader was huisarts, maar hij gaf ook les aan schoolklassen over bijen. Als kinderen er iets van weten, trappen ze geen bijenkasten meer omver. Ach kijk, een oud vogeltelformulier van mijn vader tussen de bladzijden van Het vogeljaar. Dat ontroert me. Hij is in mei overleden; dat ik hier voor Thijsse kies, is ook een beetje een ode aan mijn vader.
‘Ik ga graag vogels kijken, maar een heel goede vogelaar ben ik niet. De laatste tijd is het vooral vogels hóren. Mijn ogen worden steeds slechter, ik moet daar echt iets aan laten doen.’
‘Ik kom heel graag in Drenthe. Bij Grolloo begint het Sprokkelspoor, dat is misschien wel de mooiste wandeling die ik daar heb gemaakt. Vanaf de parkeerplaats loop je zo het bos in, paaltjes volgend waarop een mier is afgebeeld. Met kinderen is de route ook meesterlijk, als je tenminste genoeg Marsen en Twixen bij je hebt.
‘Ik ben dol op paaltjeswandelingen. Ik verdwaal heel snel, maar met die paaltjes hoef je niet na te denken.’ De route gaat over smalle kronkelpaadjes door het beukenbos, door het grasland, langs vennen en over vlonders. ‘Ik heb daar ooit de kleine bonte specht gezien. De grote bonte specht zie ik wel vaker, die zit in mijn tuin, maar de kleine bonte specht zien was echt een sensatie. Alsof je een schat vindt. Je hoort iets’ – de kleine bonte specht roffelt langer en zachter dan de grote, ‘als een naaimachine’ zegt de site van de Vogelbescherming – ‘en je denkt: het zál toch niet, je pakt je verrekijker, en ja hoor, daar zat-ie. De dopamine die dat geeft, ik denk dat ik het er op mijn sterfbed nog over heb.’
‘Soms zie je een kunstwerk waarmee je meteen een connectie voelt, alsof het speciaal voor jou bedoeld is. Ik heb dat met het werk van de schilder Dick Ket. Hij was ziekelijk, waardoor hij de laatste jaren van zijn leven – hij is niet oud geworden – veel binnen zat. Daardoor kreeg hij een hyperfocus op alles wat dichtbij om hem heen was: een fles, een handdoekje, een stenen kommetje, een ei, allemaal dingen die hij veelvuldig heeft geschilderd. Technisch heel knap gedaan, en ook aangrijpend, omdat er zo’n beklemming, zo’n eenzaamheid van uitgaat.
‘Het is alsof Dick Ket je uitnodigt zijn wereld binnen te komen; het voelt bijna alsof je bij hem in de kamer bent. Dat in zichzelf gekeerde, dat eenzame, dat ontroert me heel erg. En het feit dat uit zoiets verdrietigs zulke mooie kunst is voortgekomen, vind ik dan weer heel troostend.’
‘The Bad Plus leerde ik kennen door een vriend van me die drumt. Ik werd erg gegrepen door het nummer Never Stop. Dat staat voor mij voor de worsteling met het hele leven.’
De Amerikaanse formatie The Bad Plus begon oorspronkelijk als pianotrio, maar bestaat inmiddels uit een bassist, een gitarist, een saxofonist en een drummer. Ze spelen jazz met pop- en rockinvloeden en staan bekend om hun instrumentale versies van nummers van onder meer Nirvana, Cindy Lauper, David Bowie en The Bee Gees.
‘Ze komen niet vaak naar Nederland, maar de keren dat ik ze kon zien, in het Bimhuis en in het Muziekgebouw aan ’t IJ in Amsterdam, was ik erbij. Ze maken altijd iets anders. Ze werden bekend met totaal uit elkaar getrokken versies van pophits, maar tegenwoordig is hun muziek volledig autonoom, in de puurste zin van het woord.’
‘Wat heel fijn is aan dit bakboek, is dat er geen foto’s in staan van lachende mensen die aan lange tafels zitten te eten. Ga maar eens na hoe vaak je zelf groepsgewijs lachend aan een lange tafel zit te eten – zo heel vaak komt dat niet voor. Hier, bij het recept voor sprits, staat gewoon een foto van een sprits. Maar dat is dan wel het allerbeste spritsrecept dat er bestaat, waar een heel leven lang toewijding aan bakken in zit. Van iemand die om 1 uur ’s nachts nog paneermeel staat te zeven omdat hij vindt dat het krokante frituurlaagje van de kroketten nog nét iets beter kan.
‘Aan de beduimelde bladzijden zie je wat ik het vaakst bak: de tropische fruittaart, de flan, de citroentaart met meringue. De amorfe speculaas hier op tafel, neem een stuk, had natuurlijk in een speculaasvorm gemoeten, daar zal Cees Holtkamp niet blij mee zijn.
‘Bakken doet een mens goed. Als je ’s ochtends te mies bent om je bed uit te komen: ga iets bakken. Breng het naar de buren, dan heb je ook nog een gesprek.’
14 januari 1974 Geboren in Heel, Limburg.
1994-1998 Toneelschool Amsterdam.
1998-heden Theater, o.m. De kersentuin van Theu Boermans (1998), Alice van Firma Rieks Swarte (2001), Visnijd met eigen theatergroep Bloody Mary (2005), Blackface van Orkater (2009), Een flinke linkse vrouw van mugmetdegoudentand (2016), Margeet heeft de groep verlaten van mugmetdegoudentand (2022), Een avond gezelligheid (met Aaf Brandt Corstius, 2023-2024).
2001-heden Televisie, o.m. Het klokhuis (vanaf 2001), Gooische vrouwen (vanaf 2008), Sorry Minister (2009), De troon (2010), Welkom in de IJzeren eeuw (2015), Soof, de serie (2017-2018).
1998-heden Film, o.m. Alles is liefde (2007), Loft (2010), Gooische vrouwen I en II (2011, 2013), Boven is het stil (2013), Soof I, II en III (2013, 2016, 2022), Alles op tafel (2021).
Lies Visschedijk is momenteel te zien in een nieuw seizoen van Gooische vrouwen (op Videoland en SBS6), in de thrillerserie Nemesis op Disney Plus, in de bioscoopfilm Schitterend en in het theater in het toneelstuk Galerie The Waverly (tournee t/m 16 maart). Ze heeft twee zonen en woont in Amsterdam.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant